Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Finweek
’n Stryd om oorlewing
21 Maart 2019

Die laaste paar jaar was moeilik vir Suid-Afrika se inligting-, kommunikasie- en tegnologie- (IKT-) sektor. Aandeelpryse het in baie gevalle gedaal en die nuus is dikwels oorheers deur bewerings van korrupsie en omkopery.

Nick Crail, senior fondsbestuurder by Ashburton Investments

Nick Crail, senior fondsbestuurder by Ashburton Investments, beskryf die sektor as “ietwat van ’n misoes”. Hy sê wêreldwyd word die IKT-sektor deur beduidende vernuwing oorheers. Baie IKT-maatskappye in die JSE se indeks van alle aandele voldoen egter nie aan dié vereiste nie.

“Genoteerde IT-maatskappye in Suid-Afrika is veel meer by dienstoepassing van iemand anders se produkte betrokke,” sê Crail.

Hy sê die sektor word deur ’n handjievol kleinkapitalisasie-maatskappye oorheers en dié maatskappye se aandele het dikwels ’n gebrek aan likiditeit.

Peter Takaendesa van Mergence Ivestments meen dat plaaslike IKT-maatskappye basies verspreiders van vernuwing is. “Die IKT-sektor sukkel in die algemeen,” sê hy.

Michael Porter van Unum Capital stem saam. “Ons is nie baie positief oor die sektor nie,” sê hy. “In die geheel sien ons tans nie veel waarde in die sektor nie.” Porter meen die beleggingswaarde is by sommige individuele maatskappye in die sektor, nie die sektor in die algemeen nie.

Hy wys daarop dat baie plaaslik genoteerde IKT-maatskappye deur ’n vlaag slegte nuus getref is, waar sommige skandale bewerings van korrupsie, omkopery en die onwettige onteiening van geld behels. Dié bewerings beïnvloed die beleggersvertroue in spesifieke maatskappye, maar ook in die groter sektor in die geheel.

“Ons is nie baie positief oor die sektor nie,” sê hy. “Ons sien nie tans veel waarde in die sektor in die geheel nie.”

Een speler in die IKT-sektor wat natuurlik ’n groot gunsteling onder beleggers bly, is Naspers*, wat onlangs sy MultiChoice-onderneming ontknoop het. Porter sê terwyl Unum Capital van Naspers hou – “hoofsaaklik vanweë sy belang in Tencent” – sal die maatskappy se bestuursproses om niekernbates te verkoop, goed wees vir die aandeelhouersopbrengs.

Taahir Joosub, handelaar by Unum Capital, meen dat Naspers goeie vooruitsigte in mobiele speletjies en ’n sterk prestasiegeskiedenis in die verkryging van groot private aanvangsondernemings in die IKT-omgewing het.

Maar waar belê beleggers hul geld in die plaaslike genoteerde IKT-sektor afgesien van Naspers?

EOH

Sowel Datatec as EOH ondervind sedert verlede jaar aandeelprysdruk weens die herstrukturering by beide ondernemings. Die meeste portefeuljebestuurders met wie finweek gepraat het, meen dat dié twee maatskappye nie tans waarde aan beleggers bied nie.

Stephen van Coller, uitvoerende hoof van EOH, het die maatskappy onlangs as “groentesop” bestempel. “Dis nie duidelik of dit 10% wortels of 90% wortels is nie,” het hy aan Bloomberg gesê. “Ons werk daaraan om dit reg te stel, en dit sal deels behels dat dit in verskillende eenhede met verskillende direksies verdeel word om die kapitaalstruktuur reg te kry.”

EOH bestaan uit sowat 270 maatskappye, en Van Coller het aangedui daar is planne om EOH in verskillende dele te verdeel om groter waarde te ontsluit, met die programmatuuronderneming wat in ses tot agt afsonderlike maatskappye verdeel sal word.

Dis nie ’n maklike taak nie en hy sal vinnig moet werk voordat aandeelhouers geduld verloor. EOH se aandeelprys het die afgelope jaar met byna 75% gedaal, en die afgelope drie jaar met net minder as 88%.

Vanjaar alleen het hy 45% verloor, met ’n daling van 34% ná sy aankondiging middel Februarie dat Microsoft ’n vennootnetwerkooreenkoms en lisensiëringoplossingverskaffer-ooreenkoms met EOH Mthombo, een van sy filiale, gekanselleer het. EOH Mthombo was ’n regstreekse herverkoper van Microsoft-lisensies en die gekanselleerde ooreenkoms sou na verwagting ’n wesenlike uitwerking van R10 miljoen op wins gehad het.

’n Paar dae later het TechCentral egter berig dat die gekanselleerde ooreenkoms verband gehou het met ’n ondersoek van Amerika se Securities and Exchange Commission (SEC) in ’n verkrygingstransaksie ter waarde van R120 miljoen van Suid-Afrika se departement van verdediging. Die ondersoek het na berig word begin toe ’n verklikker in November verlede jaar bewyse bekend gemaak het.

Crail sê EOH se reputasie is onder groot druk en die maatskappy is tans “onbelêbaar”. “Dis reg of weg,” sê hy. Takaendea bestempel EOH tans as ’n baie ingewikkelde opsie. “As dié ding oorleef, is daar baie waarde hier,” sê hy. “Maar daar is werklik niks om ’n beleggingsbesluit op te grond nie.”

TechCentral het ook oor nog ’n SEC-ondersoek na ’n tender van miljoene dollar in Tanzanië berig waarby die geaffilieerde EOH-maatskappy Twenty Third Century Systems (TTCS) betrokke was.

Crail sê EOH se reputasie is onder groot druk en die maatskappy is tans “onbelêbaar”. “Dis reg of weg,” sê hy. Takaendea bestempel EOH tans as ’n baie ingewikkelde opsie. “As dié ding oorleef, is daar baie waarde hier,” sê hy. “Maar daar is werklik niks om ’n beleggingsbesluit op te grond nie.”

Datatec

Datatec se aandeelprys het tussen Januarie en April verlede jaar van R56,51 tot R19,71 gedaal. Sy aandeelprys het die afgelope jaar met 26,9% gestyg, maar is steeds 34,7% laer oor die afgelope drie jaar. Crail meen dat Datatec goed begin herstel het. Die maatskappy verkoop egter ondernemings, waarvan sommige geldmakers is.

Hy verwag dat dit die maatskappy op die duur sal knou. Takaendesa glo dat Datatec wel waarde aan beleggers bied en wys daarop dat die aandeelprys inderdaad van ’n laagtepunt van R19 tot R31 herstel het.

“Die aandele het supergoedkoop geword,” sê hy. “Daar is goeie tekens van herstel.” Hy sê Datatec gaan nie tans oor groei nie, maar eerder oor herstrukturering. Hy meen dat die maatskappy ’n sterk netto kontantposisie het en aanhou om sy aandele terug te koop.

’n Aandeelprys van R34 word tans as goeie waarde beskou, aldus Takaendesa.

Die selfoonsake – MTN en Vodacom

MTN en Vodacom, wat albei as selfoonreuse beskou word, het die laaste paar jaar vir heelwat negatiewe nuus gesorg. MTN is geteister deur bewerings van omkopery in Iran en het reuseboetes in Nigerië gekry, terwyl bestuurders vanweë kwessies van “nasionale belang” uit Uganda gesit is (lees die kassie).

Onlangse regsontwikkelings wat met sy sake in Uganda en Iran verband hou, het sy aandeelprys geknou – wat die afgelope maand met meer as 10% gedaal het.

MTN se aandeelprys het die afgelope vyf jaar met meer as 60% gedaal – van R199,50 in Maart 2014 tot R76,62 in Maart vanjaar, voordat tot bo R95 herstel het ná die bekendmaking van sy resultate.

Vodacom het ook vanjaar ongunstige openbare reaksies ervaar – eers oor sy voortgesette skikking met Kenneth Makate, uitvinder van “please call me”, en tweedens oor ’n poging om kliënte te faktureer vir oorgedraagde data waaroor hulle reeds betaal het.

Vodacom se aandeelprys het die afgelope vyf jaar met 8,7% gedaal; in die afgelope jaar het dit egter met 31% gedaal. Hy het middel 2017 teen sowat R185 verhandel, maar verhandel tans teen sowat R114.

Unum Capital handelaar Joosub sê dis tans beter om sowel Vodacom as MTN te vermy. Joosub sê die hoë prys van data in Suid-Afrika vergeleke met internasionale pryse is in verskeie studies uitgelig. En die Onafhanklike Kommunikasieowerheid van Suid-Afrika (Okosa), die plaaslike bedryfsreguleerder, het reeds planne bekend gemaak om datapryse verder te reguleer om verbruikers te bevoordeel.

“Ek verwag dat dié tema sal voortduur en daarom meen ek dat die telekommunikasie-operateurs in ’n bedryf met struktureel dalende wins is,” sê hy. Crail van Ashburton wys op MTN se probleme in Afrika en sê veral sy probleme in Iran, Uganda en Nigerië knou beleggersvertroue. “Niemand weet wat gaan gebeur nie,” sê hy.

MTN het ook al gesukkel om wins terug te bring uit sommige lande waarin hy bedrywig is. Dit het tot finansiële druk gelei.

Crail is positiewer oor Vodacom. Hy sê terwyl dié selfoonoperateur ’n volwasse Suid-Afrikaanse onderneming het wat regulatoriese onsekerheid beleef, ervaar sy bedrywighede in die res van Afrika groei.

“Vodacom is ’n lekker defensiewe aandeel teen die regte prys,” meen Crail.

“Vodacom is ’n lekker defensiewe aandeel teen die regte prys,” meen Crail.

Takaendesa van Mergence Investments verkies MTN en sê sy sleutelprobleme is kwessies wat al ’n paar jaar lank oorgedra word. Hy reken ook dat dit meer as voldoende by MTN se aandeelprys ingereken is.

Hy sê indien dit nie vir dié kwessies was nie, het MTN teen tussen R110 en R120 per aandeel verhandel.

Telkom

Sipho Maseko, uitvoerende hoof, het dit dalk reggekry om Telkom in sy ses jaar aan die stuur reg te ruk, maar portefeuljebestuurders is blykbaar verdeeld oor of Telkom tans ’n goeie belegging verteenwoordig.

Sipho Maseko, Telkom se uitvoerende hoof

Party verkies dit bo Vodacom en MTN; ander verkies een van die twee selfoonreuse. Telkom se aandeelprys het die afgelope vyf jaar met 117% van sowat R32 in Maart 2014 tot sowat R74 in Maart vanjaar gestyg.

Die grootste deel van die styging het egter in Maseko se eerste paar jaar aan die stuur voorgekom. Takaendesa sê die probleem met Telkom is dat al die maklike prestasies reeds behaal is. “Hy het reeds gestroomlyn en die personeeltal verklein.” Maseko het Telkom se arbeidsmag meer as gehalveer van die 22 000 toe hy in 2013 aangestel is.

Maar terwyl Telkom se mobiele sake goed vaar, gaan die oorgeërfde vastelynsake struktureel agteruit, wat ’n probleem verteenwoordig, sê Takaendesa. Telkom se tussentydse resultate (vir die ses maande tot einde September) het groei van 50% in sy mobielekliëntebasis tot 6,5 miljoen getoon (met 1,7 miljoen kontrakkliënte en 4,5 miljoen voorafbetaalkliënte).

Terselfdertyd het die vastelyn-breëbandkliëntetal in die ses maande van 999 311 tot 974 181 gedaal. Ontleders meen dat vesel-na-die-huis-ondernemings Telkom se sake knou.

Terwyl Telkom die langafstand-veselmark in die land oorheers, troon vesel-na-die-huis-sake bo hom uit, sê Takaendesa. Telkom is daarom nie meer die oorheersende onderneming wat die eindgebruiker-kliënt betref nie. Crail stem saam dat Telkom se krimpende oorgeërf- de sake risiko inhou.

Aan die mobiele front is daar al baie bespiegel dat Telkom sy oop op Cell C vir moontlike oorname het. Crail sê die Suid-Afrikaanse mark het waarskynlik te veel selfoonondernemings.

“Ons het waarskynlik net drie nodig.” Hy meen egter dat terwyl gerugte van ’n verbintenis van Telkom en Cell C sin sou maak, dit vyf jaar gelede moes gebeur het. “Cell C kan nie self staande bly nie,” sê hy en verwys na Blue Label se aandeelprys, wat aansienlik gedaal het sedert hy in Cell C belê het.

Crail sê Telkom het nie die balansstaat om MTN en Vodacom behoorlik uit te daag nie. “Ons dink Telkom is nogal duur,” sê hy.

Ontwykende regulatoriese sekerheid

Einde Februarie is daar berig dat die regering sy Wysigingswetsontwerp op Elektroniese Kommunikasie opsy geskuif het waarin die vestiging van ’n draadlose ooptoegangnetwerk voorgestel is om pryse vir verbruikers te verlaag.

Stella Ndabeni-Abrahams, minister van kommunikasie, het die wysiging in die parlement “ad hoc” genoem en gesê die departement sal verder oorleg pleeg.

Michael Porter van Unum Capital sê die voorgestelde oop netwerk sou die geleentheid vir klein spelers geskep het om die infrastruktuur van groter spelers, soos MTN en Vodacom, teen ’n vaste tarief te benut. Hy sê die regering het gesê dit sou help om kommunikasiekoste verder te verlaag en dit vir kleiner spelers makliker maak om die mark te betree.

Volgens Porter lyk dit nie of die beleid heeltemal laat vaar is nie. Die stryd om spektrum Intussen meen IKT-ontleders met wie finweek gepraat het dat beide president Cyril Ramaphosa se staatsrede en die begrotingstoespraak van Tito Mboweni, minister van finansies, daarop dui dat die regering gou spektrum beskikbaar sal stel – wat gebruik word om data deur luggolwe oor te dra en waarna groot vraag in die sektor bestaan.

’n Ingeligte in die bedryf met wie finweek nie-amptelik gepraat het, meen dat ’n veiling die maatskappye met die meeste geld sal bevoordeel en dat as die nuwe spektrum aan die huidige oorheersende spelers toegeken word, dit hul oorheersing vir nog 15 tot 20 jaar sal verseker.

Een ontleder het gesê die sneller vir die beskikbaarstelling van spektrum kan die inkomste uit die spektrumveiling vir die staatskas wees.

Nick Crail, senior fondsbestuurder by Ashburton Investment, dink nie dat ’n spektrumveiling die beste manier is om spektrum toe te wys nie, want die regering moet ’n balans kry tussen die lok van maatskappye wat kapitaal vooraf wil investeer en om terselfdertyd seker te maak dat nasionale konnektiwiteitsbeperkings aandag kry.

Een ontleder meen dat dit onwaarskynlik is dat die regering spektrum sonder streng voorwaardes sal oordra, soos die instelling van dienste in plattelandse gebiede of bepalings en voorwaardes vir groothandel.

MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ‘n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar hierdie is nie ‘n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.