SPESIALE AANBOD: Betaal slegs R25 vir die eerste maand. Spring gou!
Maatskappye
Die A tot Z van die VBS-skandaal

Die veelbesproke VBS Mutual Bank word oor die kole gehaal in ’n verdoemende verslag wat Woensdag deur die Reserwebank uitgereik is. Volgens die verslag, getiteld“The Great Bank Heist”, is daar geen twyfel nie dat stelselmatige bedrog tot grootskaalse plundery van nagenoeg R2 miljard by VBS gelei het. Die bank is op 11 Maart 2018 deur die Reserwebank in kuratele geplaas; meer as 22 000 deposante is in die steek gelaat met geen toegang tot hul geld nie. Maar wie is VBS Mutual Bank en wat het aanleiding gegee tot wat beskou word as die grootste bankroof in die geskiedenis van Suid-Afrika?

  

Wie is VBS Mutual Bank nou eintlik?

  

Oudpresident Jacob Zuma het 'n verband van R7,3 miljoen by VBS Mutual Bank ontvang om opknappings by sy Nkandla-woning mee te betaal.

VBS is in 1982 gestig en is oorspronklik as die Venda Bouvereniging bedryf.

In 1992 het VBS as ’n onderlinge bank begin sake doen; die bank het sy banklisensie in Oktober 2000 ontvang.

Anders as handelsbanke soos FNB, Absa en Capitec, is onderlinge banke baie kleiner en bied hulle nie dieselfde hoeveelheid dienste nie.

Onderlinge banke word wel ook deur die Reserwebank gereguleer. VBS bied hoofsaaklik huislenings en spaarrekeninge.

Die grootste verskil tussen ’n onderlinge en ’n handelsbank is dat deposante by eersgenoemde ook aandeelhouers word.

VBS is een van drie onderlinge banke in Suid-Afrika. Die ander twee is Ithala, wat in 1996 gestig is, en Finbond, wat in 2003 gestig is.

  

Wanneer het die gevaarligte begin flikker?

      

Luidens die Reserwebank se verslag was VBS tot 2014 ’n “beskeie, maar finansieel sukkelende onderlinge bank”.

Die meeste van sy deposito’s het van kleinhandeldeposante (gewone mense), stokvels en begrafnisverenigings gekom.

Terselfdertyd het die bank betreklik veilige lenings toegestaan aan kliënte om meestal onroerende bates soos huise te koop.

Aan die einde van die boekjaar op 31 Maart 2014 het VBS ’n verlies van meer as R1,8 miljoen gemeld met lenings en voorskotte van R210 miljoen uitstaande. Hy het R285 miljoen in deposito’s gehad en R96 miljoen in kontant.

Teen die volgende jaar het hy sy verlies in ’n wins van R1 miljoen omgeskep met R352 miljoen in deposito’s.

Teen Maart 2016 was sy wins skielik R4,8 miljoen, met R622 miljoen in deposito’s.

Die volgende boekjaar het VBS ’n wins van R5,6 miljoen verklaar, maar met lenings en voorskotte van meer as R1 miljard.

Die bank het teen 31 Maart 2017 ook R1,5 miljard in deposito’s gehad en het sy beskikbare kontant as R802 miljoen verklaar.

KMPG het as VBS se ouditeure opgetree.

Lees ook: 'Maak VBS toe, vervolg KPMG'

  

Hoe het VBS se finansies binne drie jaar so drasties verander?

       

Die bank het in Desember 2013 ’n ommeswaai begin beleef ná die aanstelling van Andile Ramavhunga as uitvoerende hoof.

Sy aanstelling het gevolg op ’n omstrede belegging in VBS deur Vele Investments, ’n maatskappy wat deur Toni Mphephu Ramabulana, die koning van Venda, en Tshifiwa Matodzi, sy finansiële raadgewer, gestig is.

Dié maatskappy het in 2013 ’n belang van 26% in VBS vir R6 miljoen gekoop, het die Reserwebank se verslag bevind.

Die bank het in Desember 2013 ’n ommeswaai begin beleef ná die aanstelling van Andile Ramavhunga as uitvoerende hoof.

Matodzi is in Julie 2015 as die nuwe direkteur van VBS se direksie aangestel. Hy was sedert universiteitsdae met Ramavhunga bevriend.

Albei is gekwalifiseerde rekenmeesters en Matodzi het sy klerkskap by KPMG voltooi.

Ramavhunga en Matodzi het saam ’n plan beraam om VBS winsgewend te maak.

Hul strategie was tweeledig: Skuif die bank se fokus van klein deposante na baie groot, maar korttermyndeposito’s van munisipaliteite. Tweedens het VBS begin om meer hoërisiko-lenings op ’n kontrakbasis aan te gaan met verskeie hoëprofiel-kliënte.

  

Was oudpres. Jacob Zuma een van dié kliënte?

   

Ja. In 2016 het die wenkbroue behoorlik gelig toe dit aan die lig kom dat VBS ’n verband van R7,3 miljoen aan Zuma gegee het om belastingbetalers se geld vir sy Nkandla-woning se opgraderings terug te betaal.

Dié lening was ’n massiewe risiko vir VBS. Hoewel die bank se koffers al begin pof het danksy munisipale deposito’s, kon dié geld op enige oomblik onttrek word. Sonder ’n invloei van ander deposito’s sou dit beslis ’n likiditeitsprobleem veroorsaak het.

Nietemin was VBS die enigste bank wat bereid was om aan Zuma so ’n groot lening te gee. Sonder skroom het dit terselfdertyd ook ’n groot klomp geld aan ander invloedryke politici geleen.

  

VBS Mutual Bank se kantoor in Johannesburg. Foto: Elvira Wood
Wie het nog geld by VBS geleen?

       

Aktegegewens wys ’n groot deel van VBS se verbandlenings is aan kliënte van die regering en die ANC toegestaan, het Rapport in April berig.

Verskeie lenings is ook toegestaan aan mense wat bande met Ramavhunga, Matodzi en Vele Investments gehad het.

Daniel Msiza, ANC-tesourier van Limpopo, het byvoorbeeld R9,5 miljoen geleen om ’n konferensiesentrum in Polokwane vir sy vrou se maatskappy, Mojovax, te koop.

Selfs Ndivhuwo Khangale, VBS se eertydse woordvoerder, het R4,5 miljoen geleen.

Ouditeure van KPMG is ook afgedank omdat hulle VBS-lenings gehad het.

Die munisipale werkersvakbond Samwu het luidens die akteregister in Oktober verlede jaar ’n lening van R11,8 miljoen by VBS gekry, berig Rapport.

Dié vakbond ontken hy het ooit so ’n lening aangegaan en sê iemand het op ’n bedrieglike manier toegang tot hul rekenaarstelsel gekry en die leningsdata vervals.

  

Wat het volgende gebeur?

     

Volgens die Wet op die Bestuur van Munisipale Finansies mag munisipaliteite net geld belê by ’n volwaardige bank, wat VBS as onderlinge bank nie is nie.

Die nasionale tesourie het al in 2016 munisipaliteite oor hul onwettige deposito’s gewaarsku, en ook VBS gewaarsku dat hy nie die geld mag aanvaar nie.

Kort voor lank het munisipaliteite begin skarrel om hul deposito’s aan VBS te onttrek, maar die bank het nie genoeg kapitaal gehad om al die uitbetalings te voltrek nie.

Die nasionale tesourie het al in 2016 munisipaliteite oor hul onwettige deposito’s gewaarsku, en ook VBS gewaarsku dat hy nie die geld mag aanvaar nie.

In Februarie het VBS inderhaas by die Reserwebank aansoek gedoen om ’n nuwe banklisensie wat dit sou toelaat om munisipale deposito’s te ontvang. Maar dit duur minstens ’n jaar om so ’n aansoek te verwerk.

Kort voor lank het VBS se geldkraantjie opgedroog en kon hy nie meer sy uitbetalings gestand doen nie.

Gevolglik het die Reserwebank die bank op 11 Maart in kuratele geplaas. Anoosh Rooplal namens die regsfirma SizweNtsalubaGobodo is as die kurator aangestel.

Die hoofaandeelhouers van VBS is tans Vele Investments, met 58,85%, en die Openbare Beleggingskorporasie, die staatsbeheerde batebestuurder wat staatsamptenare se aftreegeld bestuur, wat 27,63% besit.

  

Wat beteken dit dat VBS in kuratele geplaas is?

       

Die hoofdoelwit om ’n bank onder kuratele te plaas, is om deposante se geld te beskerm, asook die nasionale finansiële stelsel, sê Cas Coovadia, besturende direkteur van die Bankvereniging van Suid-Afrika (Basa).

Sedert hy in kuratele geplaas is, het VBS aangehou sake doen en die geld van gewone mense wat daarin belê het, is deur die tesourie gewaarborg.

Mense wat geld by die bank geleen het, moet dit ook steeds terugbetaal.

  

Wat het met deposante se geld gebeur?

     

Gewone mense, sowel as stokvels, wat geld by VBS belê het, kon dit van 13 Julie af by Nedbank-takke onttrek tot ’n maksimum bedrag van R100 000 per rekening.

Deposante moes nagenoeg vier maande vir hul geld wag nadat dit aanvanklik op 11 Maart bevries is.

Munisipaliteite se geld is egter nie deur die tesourie gewaarborg nie. Dit beteken die 14 munisipaliteite wat teen 30 April 2018 nog meer as R1,2 miljard by VBS belê gehad het, kon dit nog nie weer onttrek nie.

Nagenoeg 97% van die sowat 20 000 gewone deposante het minder as R100 000 by VBS en kon al hul geld onttrek, het Kuben Naidoo, uitvoerende hoof van die Omsigtigheidsowerheid, in Julie gesê.

  

Die dramatiese voorblad van adv. Terry Motau se verslag oor VBS Mutual Bank,
Wat is die verslag wat nou uitgereik is?

       

Die verslag is die uitvloeisel van die forensiese ondersoek wat adv. Terry Motau in opdrag van die Reserwebank uitgevoer het.

Daarvolgens het die bank ’n doelbewuste veldtog van stapel gestuur om groot deposito’s van munisipaliteite te kry en later ook probeer om deposito’s van staatsondernemings soos die Passasierspooragentskap te kry deur “kommissie”, oftewel omkoopgeld, te betaal om mense te beïnvloed om geld by die bank te belê.

Van die besonderhede van bedrog wat die verslag uitstippel, sluit in die skep van vals deposito’s op VBS se rekenaarstelsels sodat dit lyk of die bank ’n positiewe balans gehad het.

Daarna kon dié “deposito’s” oorgedra word na grootkoppe by die bank se persoonlike rekeninge en as kontant onttrek word.

Nagenoeg R2 miljard is uiteindelik buitgemaak. Die verslag maak melding van minstens 27 individue en maatskappye wat enigiets tussen ’n paar duisend rand tot selfs R936 miljoen in uitbetalings van VBS ontvang het.

Vele Investments en Matodzi self het verreweg die meeste geld ontvang.

Floyd Shivambu, die EFF se adjunkleier, se broer Brian word ook in die verslag genoem. Daarvolgens het hy meer as R16 miljoen ontvang.

Luidens ’n berig op Daily Maverick het Floyd self ook R10 miljoen ontvang deur ’n maatskappy waarvan sy broer die enigste direkteur was.

Dit is nie presies duidelik waarvoor die Shivambu-broers die geld ontvang het nie.

  

Wat gaan die nagevolge wees?

  

Tot tyd en wyl is VBS steeds in kuratele, wat beteken dit is nog nie gelikwideer nie of het nog nie vir likwidasie aansoek gedoen nie.

Die Valke het reeds met ’n strafregtelike ondersoek begin.

Meer oor:  Vbs Mutual Bank  |  Reserwebank  |  Bedrog  |  Vbs  |  Bankbedryf  |  Jacob Zuma
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ‘n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar hierdie is nie ‘n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.