Presies hoe groot die indruk is wat Nelson Mandela op die wêreld gemaak het, was onlangs weer duidelik toe ons geliefde voormalige staatshoof in die hospitaal opgeneem is en gerugte soos ’n veldbrand versprei het dat hy dodelik siek is.

Op elke vasteland het mense asem opgehou – en die verligting was groot toe hy ná ’n paar dae huis toe kon gaan. Nêrens meer as in sy geliefde Suid-Afrika nie. Ons almal vrees die dag dat Madiba nie meer by ons is nie. Dis asof ons bang is die Madiba-magic gaan uit ons lewe en ons land verdwyn, dat ons gaan vergeet van sy sonderlinge voorbeeld van menswees en leierskap.

Tog is daar lesse wat elkeen van ons by Madiba kan leer en wat ons in ons daaglikse lewe kan toepas, skryf sy mede-biograaf, die Amerikaner Richard Stengel, in sy boek Op pad met Mandela – 15 lewenslesse. Stengel het tydens die skryf van Madiba se outobiografie, Long Walk to Freedom, baie tyd saam met hom deurgebring en toe dié lesse geïdentifiseer.

In die tronk het Madiba tyd gehad – hopeloos te veel tyd – om te dink en te beplan en te verfyn, en nogmaals te verfyn, skryf Stengel.

“Vir sewe-en-twintig jaar het hy nie net sy politieke beleid oordink nie, maar ook hoe om op te tree, hoe om ’n leier te wees, hoe om ’n mens te wees . . .

“Almal kan nie Nelson Mandela wees nie. Hy sou sê ons behoort ons sterre te dank daarvoor. Gelukkig hoef min van ons te verduur wat hy deurgemaak het. Maar dit beteken nie dat hierdie lesse nie op ons daaglikse lewens van toepassing is nie.”

[box:full:grey:both

Hier is ’n geredigeerde uittreksel uit Stengel se boek, spesiaal vir SARIE-lesers:

1. MOED is nie om nie bang te wees nie

Hoewel dit mense wat hom slegs as ’n ikoniese figuur ken, mag verbaas, het Mandela my male sonder tal tydens ons onderhoude vertel hoe bang hy by verskillende geleenthede was.

Moed is nie om nie bang te wees nie, het ek by hom geleer. Dis die vermoë om jou vrees te bowe te kom. En dit is Mandela se definisie van moed: Om voor te gee dat jy dapper is. Vreesloosheid is gelyk aan onnoselheid. Moed is om nie toe te laat dat vrees jou onderkry nie. Soms is dit slegs deur ’n dapper front voor te hou dat jy ware moed ontdek. Soms is die front jou moed. Gee voor dat jy dapper is, en jy sal nie net dapper lyk nie; jy sal dapper wees

2. Wees DEURDAG

Sodra jy beheer verloor oor jouself, glo hy, verloor jy beheer oor die situasie. Ahmed Kathrada was byna drie dekades lank saam met Mandela in die tronk. Hy sê dat hy by slegs twee geleenthede vir Mandela kwaad gesien het – en albei het betrekking gehad op bewaarders wat vir Winnie beledig het. Ja, daar is wel soms situasies wat om ’n uitbarsting of ’n vurige reaksie vra, maar Mandela sou sê dat sulke situasies baie skaars is, en dat so ’n reaksie deurdag behoort te wees en nie spontaan moet gebeur nie. Goeie beheer is ’n vereiste vir ’n leier – trouens, vir alle mense.

Kalmte, sê Mandela, is wat mense soek in gespanne situasies, of sulke situasies nou polities of persoonlik van aard is. Hulle wil sien dat jy nie van stryk gebring word nie, dat jy al die faktore opweeg en dat jou reaksie deurdag is.

3. Lei van VOOR af

Om van voor af te lei, het vir Mandela baie dinge beteken. Soms het hy die woorde letterlik bedoel, soos toe hy aanvanklik op Robbeneiland aangekom het. Te midde van die kyke en aanmerkings van die wagte, het hy na die voorpunt gegaan van die ry gevangenes wat pas op Robbeneiland aangekom het, om die ander te wys hoe om op te tree – of nie op te tree nie. Maar om van voor af te lei, beteken ook om dinge te doen wat nie noodwendig aandag trek nie. Vir Mandela het dit beteken om geen spesiale gunste te aanvaar nie en om dieselfde take te verrig as die ander gevangenes – soos om die gevangenishoof of sy medegevangenes se slopemmers uit te was. Niks is benede ’n leier nie.

4. Lei van AGTER af

As jong seun – sedert die ouderdom van agt of nege jaar – het Mandela vele lang namiddae agter die beeste deurgebring. Hy het aan my die grondbeginsels van beeste oppas verduidelik.

“Jy weet, wanneer jy wil hê die beeste moet in ’n sekere rigting beweeg, staan jy agter hulle met ’n stok
en dan laat jy ’n paar van die slimste beeste voor loop en beweeg in die rigting waarin jy hulle wil stuur. Die res van die beeste volg die voorlopers, maar eintlik is jy besig om hulle van agter af te stuur.”
Hy het stilgebly. “Dis hoe ’n leier sy werk moet doen.” Hierdie beginsel is van toepassing op elke terrein van die lewe. Ons sien dit in die werkplek wanneer ’n bestuurder haar werknemers aanmoedig om ’n nuwe strategie te help formuleer. Ons sien dit by die huis wanneer ouers ’n gesinsvergadering belê om hulle kinders in die rigting van verstandige reëls en optrede te stuur, eerder as om eenvoudig die reëls neer te lê.

5. Laat jou VOORKOMS by jou rol pas

Nelson Mandela het besef dat jou voorkoms soms die beste manier is om jou persoonlikheid aan ander te toon. Mandela was nog altyd bedag op die voorkoms van dinge – van die kleur van sy hemp tot die manier waarop ’n beleid vir sy ondersteuners kan voorkom tot sy liggaamshouding.

Dwarsdeur sy lewe het (sy) voorkoms altyd gepas by die rol wat hy gespeel het.Toe hy ’n student was, wou hy netjies en georganiseerd voorkom. Toe hy ’n jong prokureur was, is Mandela se pakke na maat gemaak om die regters en sy kliënte te beïndruk.Toe hy ondergronds gegaan het, het hy werkersdrag gedra en sy baard laat groei. Kort nadat hy president geword het, het hy konserwatiewe donker pakke gedra.

Later, namate toestande in Suid-Afrika genormaliseer het, het hy die pakke in die Europese styl opsy geskuif en begin om snyers-syhemde met wonderlike Afrika-ontwerpe te dra. Lank voor die bestaan van blogs en sosiale netwerk-webtuistes het Mandela al begryp dat ’n beeld bly voortbestaan, en dat die mag daarvan om jou te bevoordeel of te benadeel onuitwisbaar is.

6. Leef volgens 'n KERNBEGINSEL, die res is taktiek

Nelson Mandela is ’n man met vaste beginsels, maar hoofsaaklik een: gelyke regte vir almal, ongeag ras, klas of geslag. Die res is feitlik alles taktiek. Dit klink dalk na oordrywing, maar min mense is bewus van die feit dat Mandela ’n deurwinterde pragmatis is wat gewillig was om kompromieë aan te gaan, te verander, aan te pas en sy strategie te verfyn, solank dit hom na die beloofde land sou lei. Byna alle middele het daardie edel doel geheilig.

7. Sien die GOEIE IN ANDER raak

Hy verkies om verby die negatiewe te kyk. Hy doen dit om twee redes: omdat hy instinktief die goeie in mense raaksien, en omdat hy met sy intellek glo dat as jy die goeie in ander mense raaksien, dit hulle tot beter dinge kan aanspoor. As jy meer van mense verwag, of hulle nou jou kollegas of jou gesinslede is, sal hulle dikwels meer gee. Of skuldig voel as hulle dit nie doen nie.

8. Ken jou VYAND

In die 1950’s was Mandela gedurende die dag ’n prokureur, besig met die een of ander kruistog, en saans ’n amateurbokser. Sy vurige afrigter, Skipper Molotsi, het hom geleer dat ’n bokser wat sukses wil behaal, nie net rats en sterk moet wees nie, maar ook sy teenstander moet ken. Om’n vasberade politieke teenstander te verslaan, moes hy hom leer ken en sy swakhede ontdek. Sy comrades kon verstaan waarom hy The Art of War gelees het, maar nie die Afrikaanse digkuns nie. Hulle het hom geterg omdat hy die taal van die verdrukker wou aanleer. Maar Mandela het geweet hy sou nie sy vyand kon oorwin as hy hom nie verstaan nie, en dat hy hom net kon verstaan indien hy sy taal kon praat.

Lees die volledige artikel (9 tot 15)