1. Binne gemeenskap van goedere, oftewel sonder ’n huweliksvoorwaardekontrak (HVK)

As julle skei, word dít wat julle voor en ná die troue besit het – ook jul skuld – gelykop verdeel. Daar is wel sekere uitsluitings, soos skadevergoeding wat jy uit die Padongelukkefonds gekry het, skenkings en erfgeld.

Jy het jou man se handtekening nodig (en hy joune) vir groot transaksies, soos wanneer jy grond of ’n huis wil koop of verkoop, ’n verband wil hê of aandele wil verkoop.

Die feit dat jy en jou man die helfte van alles kry, “is in die meeste gevalle die billikste oplossing”, sê prof. Andreas van Wyk, ’n regsgeleerde en oud-rektor van die Universiteit Stellenbosch. Die tradisionele HVK, wat behels dat jy behou wat jy in die begin van die huwelik het en tydens die huwelik verdien, beteken dikwels dat jou man ryker word en jy arm bly. Vroue verdien baie keer minder of help hul man in sy sakeonderneming, dikwels sonder vergoeding.

“Jan en Sarie Alleman wat dus op hul troudag nie veel het nie en lewenslank saam hul brood sal moet verdien, kan gerus die geld wat ’n HVK sou kos, op ’n nog lekkerder wittebrood bestee,” sê prof. Van Wyk.

Oor die feit dat jy dalk jou man se skuld kan erf of ook bankrot verklaar kan word, sê hy: “Min mense weet dat alle eggenote, afgesien van wat in die HVK staan, in elk geval vir alle huishoudelike skuld aanspreeklik is. In die meeste huwelike is daar nie juis ander skuld as uitgawes vir daaglikse behoeftes soos huurgeld, vervoer, kos en klere nie.”

Prof. Van Wyk reken ook dat die kans op ’n egskeiding in SA vandag veel groter is as die moontlikheid dat jou man bankrot sal raak. “Maar jy behoort wél ’n HVK sonder die aanwasbedeling aan te gaan as jy op ’n gevorderde ouderdom vir die tweede keer trou of as jy jonk is en ’n groot erfporsie verwag,” sê hy.

Elize stem nie saam dat “binne gemeenskap van goedere” as opsie oorweeg moet word nie. “Dis argaïes. Nie jy of jou man word beskerm nie. Die potensiële nadele kan vernietigend wees,” sê sy.

2. Buite gemeenskap van goedere

Buite gemeenskap van goedere beteken die bates waarmee jy die huwelik ingekom het en wat jy tydens jul huwelik aangeskaf het – of dit jou motor, eiendom of juweliersware is–bly joune. Jou skuld ook. Jy kry niks van jou man nie en hy ook nie van jou nie.

Die groot voordeel is dat krediteure nie beslag kan lê op jou besittings/geld om jou gewese man se skuld te delg nie, tensy jy borg vir hom geteken het. As jou man ’n eie onderneming begin en julle bang is dit kan vou, laat die huis op jou naam registreer, stel Ann Nel van Sanlam Trust voor.

3. Buite gemeenskap van goedere met die aanwasbedeling

Dit wat julle voor die huwelik gehad het – soos jou eie huis of onderneming – word uitgesluit van dié bedeling; ook skenkings en erfgeld wat jy tydens jou huwelik ontvang het.

Joune bly joune. Maar julle deel dit waarmee jul boedels gegroei het. As jou man se boedel met R500 000 gegroei het en joune met R100 000, moet die verskil (R400 000) verdeel word. Jy kry dan ’n bykomende R200 000. (Of andersom.) Dit geld ook vir die groei van jou/sy onderneming.

Lees baie mooi wat jou man alles in die voorhuwelikse kontrak wil uitsluit, veral as dit sy hele onderneming – groei ingesluit – en ook sy hele pensioen is. As jy beplan om jou loopbaan te onderbreek wanneer jy ma word, sal jou boedel minder groei en dan is dit vir jou veiliger om met die aanwasbedeling te trou.

REEDS GETROUD? KRY 'N NUWE KONTRAK:

Indien jy binne gemeenskap van goedere getroud is (dus sonder ’n kontrak) en jou man se bates en skuld moet deel, kan jy dit verander. Dis egter ’n lang proses met baie faktore wat bekyk word – jy sal by die hooggeregshof aansoek moet doen. Die koste is onderhandelbaar, maar kan tot R20 000 beloop.

* Hierdie artikel het oorspronklik in SARIE se Mei 2012-uitgawe verskyn en dit is onverwerk gepubliseer. Feite en kontakbesonderhede kan verander. 

Elize Fourie: elize@medicolegal.co.za of 021 975 4595

Nico Swart: swartnj@unisa.ac.za

Ann Nel: ann.nel@sanlam.co.za

Berrie Botha berrie.botha@sanlam.co.za