Jy staan op skei ... jy’s ’n warboel van emosies, met geen benul hoe jy finansieel gaan oorleef nie.

Dis ook hoe Christel du Toit, ’n werkende ma van twee, gevoel het toe haar man haar twaalf jaar gelede om ’n egskeiding gevra het. “Ek was ’n konsultant vir ’n batebestuurder, maar ook maar net ’n gewone werkende ma van twee klein seuntjies. Dis eers toe ek ’n kursus vir finansiële beplanners gedoen het, dat ek besef het daar was nie [finansiële] dienste vir iemand soos ek wat op skei staan nie. Ek wens ek het toe geweet wat ek vandag weet.”

Christel het sewe jaar gelede haar twee maatskappye, Divorcesmart (wat finansiële advies bied vir vroue wat skei) en Finsmart Asset Management, met takke in Johannesburg, Pretoria en Kaapstad, gestig. Haar boek Divorce Smart: The Girl’s Guide to Divorcing Well (R160) het einde verlede jaar by Jacana verskyn.

Hier is agt van haar topwenke wanneer jy skei.

1. Sorg dat jy jou huwelikskontrak verstaan

Party vroue gee deur die jare hul finansiële mag oor aan hul man – hulle weet soms nie eens wat in hul eie huwelikskontrak staan of wat die implikasies daarvan is of op watter dokumente hul naam verskyn nie. Sorg dat jy weet. As jy nooit ’n huwelikskontrak onderteken het nie, is jy binne gemeenskap van goedere getroud. (Elkeen besit die helfte van die bates, asook die laste.)

Buite gemeenskap van goedere: Wat jy ingesit het, behoort steeds aan jou. Buite gemeenskap van goedere met die aanwasbedeling: Elkeen stipuleer vooraf wat hy/sy in die huwelik inbring. Skei julle, word die waarde van jul bates en met hoeveel dit tydens jul huwelik vermeerder het, in berekening gebring en dan word daar bepaal waarop elkeen geregtig is.

’n Belangrike eerste stap: Vra jou finansiële adviseur wat in egskeiding spesialiseer, om vir jou ’n aanwas-berekening te doen sodat jy kan weet op hoeveel jy geregtig is. Dit gaan jou ook emosioneel effens beter laat voel as jy besef jy is nie niks werd ná 10 of 20 jaar se getroude lewe nie.

2. Bestuur jou egskeiding

Dis baie moeilik om nie oorweldig te voel oor al die besluite wat jy moet neem nie. Probeer elke besluit in een van vier “kwadrante” plaas: kinders, emosies, finansies en wetlike aspekte. Moenie sommer ’n ontoereikende skikking onderteken en wegstap om dit oor en verby te kry omdat dit te traumaties is nie. As jy paniekerig raak oor geld, kry advies van ’n finansiële kundige en neem ’n besluit wat op finansiële beginsels geskoei is, nie op emosies nie. Of as jou kinders byvoorbeeld hulp benodig, vra raad by ’n sielkundige of maatskaplike werker wat spesialiseer in kinders.

3. Moenie jul welvaart vernietig nie

Probeer jul bates so verstandig en regverdig moontlik verdeel. Ook hier kan ’n finansiële raadgewer help. Dit is nie nodig om jul geakkumuleerde welvaart te “verswak” deur jul eiendomme te verkoop of jul aftreefondse los te maak net om dit te kan verdeel nie. As julle elkeen op 50% van die bates geregtig is, beteken dit nie álles moet in die helfte verdeel word nie.

Gestel julle het ’n boedel van R4,5 miljoen – die huis is R2 miljoen werd en jou eks se pensioen is R2,5 miljoen. Dan kan jy byvoorbeeld die huis kry (die kinders is minder ontwrig, steeds in ’n bekende omgewing en dieselfde skool, en jy hoef nie oordragkoste te betaal nie – daar sal dalk net die koste van verbandregistrasie en ’n prokureursfooi wees) en jou eks behou sy pensioen. Van sy ekstra R500 000 moet jy dan net ’n eis van R250 000 teen sy pensioen instel.

4. Maak jou somme: Hoeveel geld jy ná jou egskeiding benodig

As jy jou begroting wil laat klop, moet jy die regte syfers hê. Dalk het jou eksman altyd die geldsake in jul huwelik hanteer, en hy sal straks jul ou begroting voorlê. Stel liefs jou eie een op: Jy is nou die broodwinner in beheer van jul geldsake, en jy moet presies weet wat jou uitgawes is. (Sien ook volgende wenk: “Onderhoud: Neem alles in ag”.)

Maak seker dat jy ook aftreebeplanning by jou begroting insluit. As jy byvoorbeeld vir die eerste keer op 40 begin werk, is jy ver agter met saamgestelde rente. Maak dus seker dat jy slim belê – tyd is nie aan jou kant nie. As jy ná 50 skei, is jou finansies soos ’n band met ’n stadige lekkasie. As jy ’n lompsom ontvang, belê dit sodat jy later ’n inkomste hieruit kan trek. Hou aan om maandeliks geld hierby te voeg.

5. Onderhoud: Neem alles in ag

Moenie oorhaastig instem tot ’n onderhoudsbedrag voordat jy al jou somme gemaak het nie. Probeer soveel moontlik detail in die ooreenkoms insluit om latere eise in die onderhoudshof te vermy, wat met baie frustrasie en emosionele wroeging gepaard kan gaan. Die feit dat jy nou dalk ’n relatief goeie verhouding met jou eks het, waarborg nie dat sake vorentoe glad gaan verloop nie. ’n Tweede huwelik (en kinders uit daardie huwelik) kan onderhandelinge oor ekstra onderhoud bemoeilik.

Kinders se uitgawes styg soos hulle ouer word. Beplan daarvoor, en sluit dit in die skikking in, van die ekstra koste wanneer hulle laer- en hoërskool toe gaan, tot voorsiening vir sporttoerusting en toere. Onderhoud moet jaarliks saam met inflasie toeneem en betaal word totdat jou kinders onafhanklik is. Hou ook rekord van hul maandelikse uitgawes – as jy dit dalk in die toekoms benodig indien jou eksman die hof nader om sy maandelikse onderhoud te verminder.

Neem ’n polis uit om jou onderhoud te beskerm, as jou eks dalk ongeskik sou raak of sterf. As hy nie die premies wil betaal nie, betaal dit self. Jy is die eienaar van die polis.

6. Dink na oor jou eie posisie

Jy kan jou man dagvaar vir rehabiliterende onderhoud as jy ’n tuisblyma was of ’n mindere pos (met ’n laer salaris) aanvaar het sodat julle saam aan sy loopbaan kon bou. Die hof neem alles in ag: jou ouderdom, jou kwalifikasies, jou vermoë om in die toekoms geld te verdien, of jy heropgelei kan word en hoe lank dit jou gaan neem, jou behoeftes en lewenstandaard tydens jul huwelik en hoe lank jy getroud was.

Onthou egter, jy kan nie op jou louere rus nie; as jy jonk genoeg is en jy het die kwalifikasies, kan jy werk. Die prentjie lyk anders as jy aansienlik ouer is met min werkervaring en geen relevante opleiding nie. Jy kan ook ’n polis op jou man se lewe uitneem om jou rehabiliterende onderhoud te beskerm.

7. Werk daaraan om finansieel onafhanklik te word

Die dag wat jy uitstap uit jou huwelik, besef jy dikwels eers hoeveel geld jy gemors het. Sodra jy ná jul skikking weet wat die bedrag tot jou beskikking is, gesels met jou finansiële adviseur oor hoe jy optimaal daarmee kan werk. Spaar soveel jy kan. As jy ’n huisverband het, sit elke ekstra sent wat jy het daarin. Probeer skei met so min moontlik skuld of probeer om dit so gou moontlik te delg. En moenie nog skuld maak nie. Goeie skuld is vir ’n huislening, slegte skuld is enige kredietkaarte of oortrokke fasiliteite.

Daar is vier kwadrante om op te fokus: risiko, skuld, welvaart en kontant – as jy al vier kan aftik, sal jy finansieel minder kwesbaar wees. As jy byvoorbeeld genoeg kontant het vir ’n noodgeval, hoef jy nie skuld te maak om jou motor se ratkas te vervang nie. Het jy mediese dekking (risiko-kwadrant), gaan jy nie jou huis moet verkoop as jy ’n groot operasie moet ondergaan nie.

Dis belangrik om ná jou egskeiding ook ’n finansiële visie te hê. Stel vir jouself ’n bereikbare doelwit, soos wanneer jy finansieel onafhanklik wil wees. Met haar kinders (toe 3 en 5) het Christel dadelik uitgewerk wanneer die onderhoud vir hulle sou ophou – tot op die presiese datum. En sy het begin beplan vir daardie dag. Probeer so gou moontlik onafhanklik raak van die onderhoud wat jy ontvang. Dit beteken nie jou eks hoef dit nie meer te betaal nie. Dit help jou net om nie oorhaastige besluite te neem as hy dalk vir ’n paar maande nie betaal nie. En jy is dan ook voorbereid op daardie dag wanneer die onderhoud ophou – sodat daar nie skielik ’n reusegat in jou begroting is nie.

Ander langtermyndoelwitte kan wees om jou inkomste te verdubbel of jou huis af te betaal teen die tyd wat jou laaste kind matriek skryf. Dit moet vir jou bereikbaar wees.

8. Sorteer jou emosionele kwessies uit

Skryf ’n lang brief aan jou eks en beskryf hoe jy voel – gee uiting aan al jou emosies – van woede tot smart, maar moet dit nooit stuur of pos nie. Dis ’n goeie barometer – lees dit so elke jaar of wat om te sien hoe ver jy al gevorder het. Kry hulp as jy sukkel om emosioneel te oorleef. Dit is belangrik dat jy oukei moet wees – as jy is, sal jou kinders ook oukei wees. En onthou, weinig finansiële besluite wat geneem is terwyl jy emosioneel was, het ’n goeie uiteinde.

Besoek ook www.divorcesmart.co.za (Christel se boek kan ook hier bestel word) of stuur e-pos na info@divorcesmart.co.za