Dilemma: Hoe beskerm ek my bates as ek saamwoon?

Ek en my geliefde bly al tien jaar saam. Hy is deur ’n egskeiding en wil nie weer trou nie. Onlangs het hy sy eie onderneming begin. Ons woon in sy huis (dit het aan sy ouers behoort), maar ek het help betaal vir huisverbouings terwyl hy sy geld in sy nuwe onderneming inploeg. Ek dra ook op die oomblik baie van die lopende huishoudelike uitgawes. Ek weet hy sal my nie inloop nie, maar ek voel tog blootgestel. Tye is moeilik, en dis al my swaarverdiende geld . . .

Floris Slabbert, bestuurder by Ecsponent Finansiële Dienste

Wanneer ’n paartjie nie getroud is nie, is daar risiko’s wanneer elkeen se geld en bates nie duidelik uiteengesit is nie. Stel ’n ooreenkoms op en hou dit eenvoudig. Dit beteken nie dat jy jou geliefde wantrou nie, inteendeel, dit beskerm albei partye, veral as jul testamente nie opgedateer is nie.

Julle moet bepaal hoeveel jy tot die eiendom se opknappings of aanbouings bygedra het, en dit kan dan dien as basis om te bepaal op watter persentasie van die eiendom se waarde jy geregtig sou wees. Dié inligting is ook nodig omdat daar ’n wins sal wees en die SAID kapitaalwinsbelasting sal hef. Die feit dat jy maandeliks die meeste van die uitgawes dek, terwyl die besigheid groei, moet ook in berekening gebring word.

Raadpleeg ’n regskenner om seker te maak dat alles in die ooreenkoms vervat is. Om ’n testament op te stel is ’n belangrikste finansiële stap, en tog vergeet mense dit so maklik, veral as een van die partye deur ’n egskeiding gaan of reeds is. As jou geliefde nog nie sy testament opgedateer het nie, kan sy vorige eggenoot daarop aanspraak maak om te erf.

Stephan van der Meer, direkteur by Van der Meer-prokureurs, Durbanville

In Suid-Afrika het saamwoonverhoudings die laaste jare al hoe meer algemeen geword. Dit neem na raming met sowat 100% per jaar toe. Tog erken die Suid-Afrikaanse reg nie sulke verhoudings nie, en jy verkry geen voordele nie, al woon julle hoe lank saam. Daarom is ’n kontrak baie belangrik, sodat julle albei kontraktuele regte en verpligtinge het wat julle in ’n mate beskerm.

Die inhoud en die aard van elke saamwoon-ooreenkoms verskil, na gelang van jul behoeftes. Maar die algemene vereistes vir enige kontrak moet geld: Daar moet konsensus wees, geen bepalings mag onwettig, teen die moraal van die samelewing of strydig met openbare beleid wees nie, dit moet op skrif wees en julle albei moet dit onderteken. As een van julle later weier om die ooreenkoms te eerbiedig, kan die ander party ’n hof nader en die hof sal in die meeste gevalle die bepalings afdwing.

Die belangrikste wat in so ’n saamwoon-ooreenkoms vervat moet word: openbaring van jul finansiële posisie (losweg gestel: jy moet verklaar wat jy werd is); die verdeling van jul lewenskoste; eiendom wat uitgesluit moet word van die ooreenkoms; hoe die eiendom verdeel sal word as die verhouding beëindig word; en die duur van die ooreenkoms.