Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Aktueel
Afrikadag: Korrupsie oor vasteland heen kan beveg word

Korrupsie bly een van die grootste struikelblokke vir ontwikkeling en vryheid in Afrika en oplossings moet ook buite die vasteland gesoek word, skryf Chris Jones.

’n Bondige opsomming van probleme in Afrika. ’n Vrou betoog in Madrid, Spanje, teen korrupsie in Nigerië. Die SARS waarna op die plakkaat verwys word, is ’n spesiale polisie-eenheid wat rooftogte ondersoek. Foto: Getty Images

Afrikadag word jaarliks op 25 Mei ter herdenking van die stigting van die Organisasie vir Afrika-eenheid op hierdie dag in 1963 gevier.

Die Global Corruption Barometer – Africa 2019 (GCB), uitgebreide navorsing oor die burgers van Afrika se beskouings en ervarings van korrupsie, is onlangs gepubliseer.

Die verslag bevat die beskouings van 47 000 respondente uit 35 lande in die navorsing wat tussen 2016 en 2018 gedoen is.

Soos ons weet, belemmer korrupsie Afrika se ekonomiese, politieke en maatskaplike ontwikkeling. Dit is nie net ’n reuse-struikelblok vir ekonomiese groei nie, maar ook vir goeie regering en basiese vryhede, soos die vryheid van spraak of burgers se reg om regerings tot verantwoording te roep.

Die navorsing toon dat die korrupsie-uitdagings in Afrika, soos elders, ingewikkeld is en vele kante het.

Korrupsie beïnvloed ook die welstand van individue, gesinne en gemeenskappe. Alhoewel dit beduidend in verskillende lande en openbare instellings verskil, ondermyn korrupsie honderde miljoene burgers se kanse op ’n stabiele en voorspoedige toekoms.

Die navorsing toon dat die korrupsie-uitdagings in Afrika, soos elders, ingewikkeld is en vele kante het. Uiteraard vra dit om fundamenteel en sistemies aandag te geniet.

Alhoewel die meeste respondente aangedui het dat korrupsie in hul land toegeneem het, het die meerderheid (53%) gesê dat hulle as burgers ’n verskil in die stryd teen korrupsie kan maak, ten spyte daarvan dat 67% meen dat dit tot vervolging of vergelding kan lei.

Oudpres. Yahya Jammeh van Gambië wie sê outoritêre regering tot ’n val gekom het. Foto: Getty Images

Hierdie verslag verwys dan na Gambië, waar inwoners in die onlangse verlede ’n fundamentele rol gespeel het om hierdie soort veranderinge te weeg te bring. Burgers het gevra vir groter integriteit in die regering, terwyl hulle politieke leiers gedwing het om op te tree en anti-korrupsie-raamwerke te versterk.

Die outoritêre regime van pres. Yahya Jammeh is verwyder en daar was/is bemoedigende tekens dat die onderdrukking en skending van basiese regte, wat sy ampstermyn gekenmerk het, stadig besig is om omgekeer te word. Die situasie hier moet egter dopgehou word aangesien etniese spanning onder meer weer kop uitgesteek het.

Rolspelers van buite Afrika dra ook by tot die toename in korrupsie in Afrika wat daartoe lei dat belangrike bronne van noodsaaklike openbare dienste weggelei word. Buitelandse maatskappye gaan voort om amptenare oor die hele Afrika om te koop om sodoende ’n onregverdige voordeel in bodprosesse te verkry, en verseker hierdeur dus buitensporig duur transaksies wat dikwels van geen werklike voordeel is nie.

Wanneer geld vir belangrike dienste soos gesondheidsorg en onderwys weens korrupsie uit lande vloei, is dit die gewone burgers wat die hardste getref word.

Sleutelbevindings

Mense betoog in Londen teen die regering van Guinee. Foto: Getty Images

Meer as die helfte (55%) van alle burgers meen dat korrupsie (in die voorafgaande 12 maande van die opname) toegeneem het. Net 23% dink dit het afgeneem.

Slegs een uit elke drie burgers (34%) dink hul regering doen goeie werk wat die bekamping van korrupsie betref, terwyl 59% dink hulle presteer swak in hierdie opsig. In sommige lande (Gaboen, Madagaskar, Soedan) is laasgenoemde syfer hoër as 80%.

Meer as een uit vier mense (28%) wat toegang verkry het tot openbare dienste, soos gesondheidsorg en onderwys, moes in die jaar voor die opname omkoopgeld daarvoor betaal het. Dit kom op sowat 130 miljoen burgers in 35 lande neer.

Die omkoopkoers in die Demokratiese Republiek van die Kongo (DRK) is op 80% die hoogste. Hierteenoor het Mauritius met 5% die laagste omkoopkoers, gevolg deur Botswana (7%) en die Kaap Verdiese Eilande (8%).

Adjunkhoofregter Raymond Zondo se kommissie van ondersoek na staatskaping is een van die instellings in die stryd teen korrupsie. Foto: Getty Images

Hierdie opname toon ook dat die armste mense in Afrika twee keer meer as die rykste mense geneig is om omkoopgeld te betaal.

Deur omkoopgeld te betaal vir noodsaaklike openbare dienste, beteken uiteraard dat arm mense, wat meerendeels hiertoe geneig is, minder geld vir basiese noodsaaklikhede soos voedsel, water en medisyne het.

Ook is die kommer rakende die integriteit van openbare amptenare hoog. Onder die sleutel- openbare instellings word die polisie wyd as korrup beoordeel.

Altesaam 47% van die respondente dui aan dat polisie korrup of heeltemal korrup is. In die DRK is dit 81%, met Gaboen en Uganda bo 70%.

Verder meen amper vier uit elke tien burgers dat die meeste of al die regeringsamptenare (39%) en parlementariërs (36%) korrup is. Hierdie resultate stem ooreen met die laaste ronde bevindings in 2015 toe burgers ook gedink het dat die polisie die mees korrupte instelling is.

Tog verskil mense se optrede wat omkopery betref. Mans (32%) is effens meer geneig om omkoopgeld te betaal as vroue (25%), en jongmense tussen 18 en 34 jaar oud (32%), betaal makliker omkoopgeld as persone van 55 en ouer (18%).

Aanbevelings

’n Man betoog verlede jaar in Bloemfontein teen korrupsie. Foto: Getty Images

Korrupsie in Afrika, soos hierbo gesien, het ’n regstreekse invloed op die lewens van burgers. Dit ondermyn die integriteit en doeltreffendheid van Afrika se instellings en ontneem regerings van broodnodige belastinginkomste.

Terwyl inisiatiewe om korrupsie in spesifieke instellings te pak, soos in die polisie of die parlement, altyd verwelkom word, vereis die uiteindelike aanpak van korrupsie in Afrika ’n holistiese, sistemiese benadering, insluitend maatreëls wat buite Afrika geneem word.

Dit is uiters belangrik dat regerings in Afrika hul verbintenis tot teenkorrupsie-optrede met byvoorbeeld die volgende stappe prakties gestalte moet gee:

• Bekragtig en implementeer die African Union Convention to Prevent and Combat Corruption (AUCPCC);

• Ondersoek, vervolg en sanksioneer sonder uitsondering alle gerapporteerde gevalle van korrupsie in die openbare asook die private sektore;

• Ontwikkel minimum standaarde en riglyne vir die etiese verkryging van goedere en bou sterk verkrygingspraktyke oor die vasteland heen deur opleiding, monitering en navorsing;

• Aanvaar deursigtige kontrakteringspraktyke, wat data en dokumentering duideliker en makliker maak om te ontleed en om deursigtigheid in verhuringsprosedures te verseker;

• Skep meganismes om burgers se klagtes maksimaal aan te hoor, en versterk die beskerming van fluitjieblasers om te verseker dat burgers gevalle van korrupsie sonder vrees of vergelding kan aanmeld;

• Stel die media en burgerlike samelewing in staat om regerings aanspreeklik te hou;

• Ondersteun deursigtigheid in die finansiering van politieke partye;

• Laat oorgrens-samewerking toe om korrupsie te help bekamp.

Weens korrupsie het baie mense in Afrika geen toegang tot basiese dienste soos water nie. Dié foto is op die vooraand van die verkiesing van 2013 in Zimbabwe geneem. Foto: Getty Images

Terwyl Afrika-burgers die negatiewe gevolge van korrupsie moet verduur, is dit vir korrupte individue steeds moontlik om agter anonieme maatskappye weg te kruip en hul onwettig verkreë geld in die buiteland te hou, hul luukse eiendomme, motors en ander goedere met ander se geld te koop, en vir hulself, hul gesinne asook gesteelde bates ’n veilige hawe aldaar te verseker.

In dié verband moet:

• Nasionale owerhede openbare registers hou van die name van eienaars van skulp-/dopmaatskappye om sodoende bieërs vir openbare kontrakte na te gaan en te kontroleer, en diegene te stuit wat hul identiteit geheim hou om voordeel te trek uit misdadige bedrywighede en wat verhoed dat hul “vuil” geld opgespoor word.

Chris Jones

• Regerings in Afrika moet wetgewing, wat poog om gesteelde bates terug te kry, instel en tot elke prys handhaaf.

Internasionaal

Regerings van wêreldwyd, veral dié met groot ekonomieë en wat lidlande van die G20 en die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) insluit, kan baie help om korrupsie in Afrika te verminder deur onder meer doeltreffend en op deursigtige wyse die hoogste internasionale anti-korrupsie- en anti-geldwas- maatreëls en -standaarde te implementeer en onverskrokke toe te pas.

Op Afrikadag kan ons individue en regerings loof wat korrupsie in al sy vorme probeer beveg.

Afrika verdien korrupsievrye lande. Leiers op ons vasteland asook wêreldwyd behoort met dringendheid, toewyding en integriteit in hierdie opsig op te tree.

Bron: Global Corruption Barometer – Africa 2019.

• Dr. Jones is verbonde aan die eenheid vir morele leierskap in die fakulteit teologie aan die Universiteit Stellenbosch. Die menings van skrywers is hul eie en weerspieël nie noodwendig dié van Netwerk24 nie.

Meer oor:  Yahya Jammeh  |  Chris Jones  |  Gambië  |  Madagaskar  |  Uganda  |  Soedan  |  Gaboen  |  Afrika  |  Botswana  |  Korrupsie  |  Vryheid  |  Deursigtigheid  |  Polisie
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ’n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar dit is nie 'n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier.

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.