Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Aktueel
Data in die tyd van Covid-19: Bestuur ander toestande

Die kurwe van die Covid-19-pandemie kan afgeplat word as beleidmakers mense met onderliggende gesondheidstoestande help om dit te bestuur, skryf Eugene Cloete en Kanshu Rajaratnam.

’n Gesondheidswerker toets ’n vrou vir die koronavirus by die Bloedstraat-taxistaanplek in Pretoria. Foto: Felix Dlangamandla

Komorbiditeit is die voorkoms van een of meer onderliggende gesondheidskwessie in ’n persoon wat ook Covid-19 onder lede het.

Die invloed van komorbiditeite is wêreldwyd al deeglik bestudeer. Verskeie studies het gedui op die invloed van komorbiditeit in die konteks van verskeie siektes.

In 2017 het ’n studie wat in Nature Scientific Reports gepubliseer is, bevind dat daar ’n hoër sterftesyfer onder pasiënte met komorbiditeite is as onder die algemene bevolking wat die Midde-Oosterse respiratoriese sindroom verwante koronavirus (Mers) opgedoen het. (Dié virus verskil van die nuwe koronavirus wat Covid-19 veroorsaak).

Daar was soortgelyke gevolgtrekkings vir pasiënte wat MIV, erge, akute respiratoriese sindroom, tuberkulose en ander siektes onder lede gehad het.

Internasionale data

In vroeë studies deur die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) en die Chinese Sentrum vir Siektebeheer (CCDC) is bevind dat gevallesterftesyfers onder Covid-19-pasiënte met komorbiditeite hoër is as onder dié wat geen onderliggende mediese toestand gehad het nie. (Sien die grafiese voorstelling hier onder).

Data in die grafiese voorstelling dui daarop dat die sterftesyfer onder pasiënte met kardiovaskulêre siektes minstens nege keer hoër as dié onder pasiënte sonder enige bestaande mediese toestande is.

Net so was daar ’n hoër sterftesyfer onder diegene met ’n komorbiditeit as onder Covid-19-pasiënte sonder enige komorbiditeit.

Dié studie bekyk egter nie die uitwerking van gevalle-sterftesyfers onder mense met veelvoudige komorbiditeite nie.

Gegewe die interaksie tussen verskeie gesondheidstoestande, kan sekere kombinasies van onderliggende gesondheidskwessies tot hoër sterftesyfers lei.

Studies in die verlede het byvoorbeeld gewys dat pasiënte met diabetes en hipertensie twee keer die risiko van kardiovaskulêre siekte as dié sonder diabetes, maar met hipertensie geloop het.

Die dood was 12 keer waarskynliker by pasiënte met komorbiditeite.

Sommige kombinasies van komorbiditeite kan eweneens ernstiger gevolge vir Covid-19-pasiënte hê.

Daarom het pasiënte met sulke kombinasies spesiale sorg nodig vandat hulle die virus opdoen.

’n Studie wat in April deur die deelstaat New York se departement van gesondheid gedoen is, het bevind dat 86% van Covid-verwante sterftes onder pasiënte met minstens een komorbiditeit voorgekom het.

In ’n studie wat in April deur die Sentrums vir siektebeheer en -voorkoming (CDC) in die VSA gepubliseer is, is aangetoon dat ses keer meer pasiënte met komorbiditeite as diegene sonder enige komorbiditeite gehospitaliseer moes word. Die algemeenste komorbiditeite was kardiovaskulêre siekte (32%), diabetes (30%) en chroniese longsiekte (18%).

Die gevallesterftesyfer vir mense met onderliggende toestande teenoor dié sonder enige onderliggende toestande was onderskeidelik 19,5% en 1,6%. Met ander woorde, die dood was 12 keer waarskynliker by pasiënte met komorbiditeite.

Die druk op hospitale sal verlig word as die owerhede mense met onderliggende gesondheidskwessies help om dit te bestuur. Hier gesels ’n gesondheidswerker in Pretoria met ’n man waar mense by die Bloedstraat-taxistaanplek vir die koronavirus getoets is. Foto: Felix Dlangamandla

’n Chinese studie wat in die European Respiratory Journal gepubliseer is, het bevind dat die waarskynlikheid groter is dat diegene met hipertensie, kardiovaskulêre siektes, serebrovaskulêre siektes, diabetes, chroniese obstruktiewe pulmonêre siektes, chroniese niersiektes en kwaadaardighede in hoësorgeenhede opgeneem moes word, ventilators sou nodig hê of sou doodgaan.

Data van die Chinese studie het ook aangetoon dat pasiënte met twee of meer komorbiditeite ’n groter kans gehad het om in ’n hoësorgeenheid opgeneem te word, met ’n ventilator gehelp moet word om asem te haal of sou doodgaan as diegene met net een komorbiditeit. Die waarskynlikheid van dié drie gevolge was nog groter vergeleke met mense wat geen komorbiditeit het nie.

In Engeland het 26% van Covid-19 pasiënte wat in hospitale dood is, diabetes gehad. Die voorkoms van diabetes (tipe 1 sowel as tipe 2) in Engeland is 7,2%, beduidend laer as die persentasie van Covid-verwante sterftes onder pasiënte met diabetes.

Ander komorbiditeite was demensie, respiratoriese siektes en chroniese niersiektes.

Die studie in Engeland het nie aangedui of mense met ’n komorbiditeit ’n groter kans het om met die virus besmet te word nie.

Uitslae van die CCDC wat die invloed van komorbiditeite op Covid-19-pasiënte in die onderskeie ouderdomsgroepe aandui, kan in dié grafiese voorstelling gesien word.

Die uitslae dui daarop dat hospitalisasie en sterftesyfers hoër is onder diegene met minstens een onderliggende gesondheidstoestand, ongeag ouderdom.

Die data wys tog dat ouderdom saak maak, met hoër sterftesyfers onder hoër ouderdomsgroepe. Kinders het oor die algemeen laer vlakke van komorbiditeite.

Gegewe dat hospitalisering beduidend hoër is in alle ouderdomsgroepe as gevolg van komorbiditeite, moet beleidmakers as deel van die strategie om die kurwe af te plat, mense met onderliggende toestande help om hul gesondheid te bestuur.

Só ’n proaktiewe strategie sal daartoe lei dat minder hospitaalbeddens nodig is en gevolglik sal samedromming ook verminder. Die data toon ook aan dat diegene met onderliggende mediese toestande dit moet bestuur en sorg moet neem wanneer dit kom by die toepassing van sosiale distansiëring.

Suid-Afrika

Komorbiditeit is veral belangrik vir Suid-Afrika gegewe die land se hoë voorkoms van baie onderliggende gesondheidstoestande.

Die grafiese voorstelling hierbo som die voorkoms van komorbiditeite in Suid-Afrika op, maar daar kan individue wees wat verskeie onderliggende gesondheidskwessies het.

grafika

Pasiënte wat gehospitaliseer word, is bykans eweredig verdeel in dié met geen komorbiditeit (31%), dié met een komorbiditeit (31%) en meer as een komorbiditeit (36%).

Die sterftesyfer neem egter betekenisvol toe onder diegene met een komorbiditeit (14,1%) vergeleke met dié wat geen komorbiditeit het nie (4,6%). Die toename in die sterftesyfer was beduidend hoër as ’n pasiënt veelvuldige komorbiditeite gehad het (24,4%). Die sterftesyfer in die groep met veelvuldige komorbiditeite was 5,3 keer hoër as onder diegene wat geen onderliggende gesondheidskwessies het nie.

Dit beklemtoon net weer hoe belangrik dit vir mense met onderliggende gesondheidskwessies is om dit te bestuur as hulle erger kliniese gevolge wil vermy wanneer hulle met die nuwe koronavirus besmet word.

Die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes (Nios) het die invloed van verskeie komorbiditeite op gevallesterftesyfers in Suid-Afrika bestudeer.

Die stippellyn in die grafiese voorstelling dui op steftesyfers vir pasiënte met geen komorbiditeite nie. Die oranje staaf dui op die gevalle-sterftesyfer vir ’n Covid-19-pasiënt met ’n bepaalde onderliggende siekte. Dit sluit pasiënte in wat ’n bepaalde onderliggende siekte het, maar potensieel tesame met ander komorbiditeite.

Die sterftesyfer vir pasiënte met hipertensie was byvoorbeeld 22,8%, maar dié pasiënte kon ook ander onderliggende toestande saam met hipertensie gehad het.

Die grys staaf wys die beraamde gevallesterftesyfer van Covid-19-pasiënte sonder ’n bepaalde mediese toestand, maar met potensieel ander mediese toestande. Die gevallesterftesyfer van 9,3% vir pasiënte met hipertensie kan byvoorbeeld pasiënte insluit met ander komorbiditeite soos diabetes.

Data in die VSA dui daarop dat komorbiditeite ’n faktor is in hospitalisering met internasionale sowel as plaaslike data wat wys dat bestaande komorbiditeite tot erger kliniese gevolge lei.

Met ander woorde, die data wys dat die teenwoordigheid van hipertensie gelei het tot ’n gevallesterftesyfer van 22,8% en die afwesigheid van hipertensie wat egter ander komorbiditeite kan insluit, het tot ’n sterftesyfer van 9,3 gelei.

Albei dié sterftesyfers was beduidend hoër as dié sonder enige komorbiditeite (4,6%).

Deur hospitaaldata te gebruik, het navorsers van die Bhekisisa-sentrum vir gesondheidsjoernalistiek gewys dat sterftesyfers in die Wes-Kaap 4,65, 8,99 en 13,55 keer hoër is vir mense met onderskeidelik goed beheerde, swak beheerde en onbeheerde diabetes as vir mense sonder diabetes.

Dit bewys die belangrikheid van deurlopende behandeling vir mense met bestaande gesondheidskwessies.

Suid-Afrikaanse data stem ooreen met internasionale data wat betref die hoër sterftesyfer vir pasiënte met een komorbiditeit en ’n nog hoër syfer vir pasiënte met veelvuldige komorbiditeite.

Meer data oor komorbiditeite nodig

’n Leerling van die Laerskool Helderkruin se temperatuur word gemeet. Foto: Felix Dlangamandla

Data in die VSA dui daarop dat komorbiditeite ’n faktor is in hospitalisering met internasionale sowel as plaaslike data wat wys dat bestaande komorbiditeite tot erger kliniese gevolge lei.

Volgens Amerikaanse data is jonger mense ongeag komorbiditeite minder geneig om onder erger kliniese gevolge te ly as mense in ouer ouderdomsgroepe.

Só ’n ouderdomsontleding met betrekking tot komorbiditeite is nodig in Suid-Afrika, veral gegewe die land se jong demografiese voordeel.

Die hoë voorkoms van MIV en TB as komorbiditeite is ’n ernstige gesondheidsbedreiging in Suid-Afrika.

Hoewel data dui op hoër sterftesyfers onder Covid-19-pasiënte met MIV en TB, word meer gedetailleerde ontledings benodig.

Die verskil in die sterftesyfers tussen diegene met en diegene sonder dié siektetoestande is minder as 1,3% (16,0% teenoor 14,7% vir MIV en 15,5% teenoor 14.7% vir aktiewe TB).

Volgens Nios kon pasiënte sonder TB of MIV dalk ’n hoër koers van ander komorbiditeite gehad het.

Dit sal belangrik wees om die invloed van MIV en TB op sterftesyfers van Covid-19-pasiënte sonder enige ander onderliggende komorbiditeite soos diabetes en hipertensie te bepaal.

Dit is belangrik vir Suid-Afrikaners om hulle te laat toets vir TB en ander onderliggende gesondheidskwessies wat hulle kan hê en om dit te bestuur.

Om dié bedreiging beter te verstaan is meer gedetailleerde data van die komorbiditeit-voorkoms van MIV en TB nodig.

Die nasionale departement van gesondheid het onlangs bekend gemaak dat daar ’n afname was in toetse vir TB en die behandeling daarvan. Dit kan wees omdat pasiënte bang is hulle word in gesondheidsinstellings met die koronavirus besmet.

Dit sal lei tot ’n toename in TB-verwante sterftes weens uitgestelde of geen behandeling. Dit is daarom belangrik vir Suid-Afrikaners om hulle te laat toets vir TB en ander onderliggende gesondheidskwessies wat hulle mag hê en om dit te bestuur.

Dit sal lei tot ’n beduidende afname in hospitalisering.

Die skool vir datawetenskap en berekeningsdenke aan die Universiteit Stellenbosch sal as deel van sy maatskaplike verantwoordelikheid Covid-19-verwante data ontleed en die gevolgtrekkings daarvan bekend maak.

Ons ontleed die invloed van ouderdom, komorbiditeit en die getal sterftes sodat ons die pandemie beter kan verstaan en beleidmakers en gemeenskappe kan help om beter besluite te neem.

* Prof. Cloete is viserektor: navorsing, innovasie en nagraadse studies aan die Universiteit Stellenbosch en prof. Rajaratnam is direkteur van die skool vir datawetenskap en berekeningsdenke aan die Universiteit Stellenbosch. Die menings van skrywers is hul eie en weerspieël nie noodwendig dié van Netwerk24 nie.

MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ’n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar dit is nie 'n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier.

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.