Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Aktueel
KYK: Só verloop Trump se politieke verhoor

Vir slegs die derde keer in die Amerikaanse geskiedenis word die president vanaf Dinsdag aan ’n politieke verhoor onderwerp wat in teorie tot sy afsetting kan lei. Leopold Scholtz kyk waar die prosedure vandaan kom en hoe dit kan verloop.

In die meeste demokratiese lande is dit betreklik eenvoudig om ’n sittende regerings- of staatshoof uit te skop. ’n Eenvoudige mosie van wantroue, gesteun deur ’n meerderheid van die wetgewende vergadering se lede, is voldoende daarvoor.

Die Amerikaners doen dinge anders. Toe die vaders van die stelsel in 1787 byeen was om die grondwet te skryf, wou hulle nie die president se vryheid om beleid uit te voer onderhewig stel aan die nukke van die kongreslede nie.

Dus het hulle die reg om ’n president af te sit in beginsel beperk tot die kiesers, wat een keer elke vier jaar die geleentheid kry om iemand anders te kies. Maar as ’n president regtig in uitsonderingsgevalle beland, is daar ’n meganisme vir die kongres om hom af te sit.

Die meganisme is met opset uiters moeilik gemaak, want die grondwetskrywers wou dit nie vir elke kleinigheid moontlik maak nie.

Die grondwet bepaal dus dat ’n president op grond van “treason, bribery and other high crimes and misdemeanors” aangekla kan word. Die begrippe is met opset nie omskryf nie, en dit word dus aan die politici oorgelaat om hulle in te vul.

Dit werk só: Eers hou die huis van verteenwoordigers – sê maar die laer huis – verhore waar mense gedagvaar word om te kom vertel waarom die president uitgeskop behoort te word. Daarna besluit die volle huis met ’n eenvoudige meerderheid om hom formeel in ’n staat van beskuldiging (Engels: “impeachment”) te plaas.

Die klagstaat word vervolgens na die senaat gestuur. Die 100 senatore neem die klagtes in behandeling en tree as ’n soort jurie op onder voorsitterskap van die hoofregter – in dié geval regter John Roberts.

’n Tweederdemeerderheid is nodig om die president af te sit.

Gaan getuies geroep word?

Pres. Donald Trump van die VSA kom Sondag by die Withuis aan ná ’n besoek aan Austin, Texas, vir ’n verkiesingsveldtog. Sy politieke verhoor (‘impeachment’) begin Dinsdag in Washington. Foto: AP

Maar ondanks die juridiese aanskyn van die prosedure het dit bitter min met ’n ortodokse hofsaak te make. Dis ’n intens politiéke proses, en politieke oorwegings is altyd belangriker as enige ander.

Die senaat sit vanaf vandag daagliks tussen 13:00 en 18:00. Geluide is gehoor dat die sittingsure moet verdubbel, maar geen besluit is nog daaroor geneem nie.

Vir die duur van die saak moet álle senatore elke dag teenwoordig wees. Hulle mag nie praat nie; hulle mag wel skriftelik vrae via die hoofregter stel, wat die vrae dan oorhandig aan diegene aan wie dit gestel word.

Dit beteken dat die sirkusgebeure wat die eerste fase in die huis gekenmerk het, onmoontlik is. Toe het lede hul toegelate tyd dikwels gebruik om vir die galery te speel, pleks van om saaklike vrae te stel of te gebruik om meer duidelikheid oor sake te verskaf.

Die groot vraag, waaroor intens koppe gestamp word, is of getuies geroep gaan word.

Die Demokrate wil graag getuies wat dinge van naby meegemaak het, ondervra. Hulle dink veral aan mense soos John Bolton, pres. Donald Trump se nasionale veiligheidsraadgewer, en Lev Parnas, een van die medewerkers van Rudy Giuliani, Trump se persoonlike prokureur.

’n Betoger in Salt Lake City wat wil hê getuies moet toegelaat word tydens pres. Donald Trump van die VSA se politieke verhoor. Foto: AP

Uiteraard gee politieke oorwegings hier die deurslag. Die Demokrate meen dergelike getuies kan ammunisie verskaf vir die narratief dat Trump pres. Wolodimir Zelenski van die Oekraïne se arm gedraai het om skietgoed te verskaf teen sy (Trump se) waarskynlike Demokratiese teenstander, oud-adj.pres. Joe Biden.

Die meeste Republikeine wil absoluut niks hiervan weet nie. Hul leier in die senaat, sen. Mitch McConnell, het te kenne gegee ’n besluit oor moontlike getuies hoef eers later in die prosedure geneem te word.

Die senatore lê almal ’n eed af dat hulle “onpartydig reg sal spreek”, maar verskeie het reeds te kenne gegee hulle gaan volgens hul party se wense stem en basta.

Die besluit om wel of nie getuies te roep nie, kan met ’n eenvoudige meerderheid geneem word. Die Republikeine beset 53 van die 100 setels, maar enkele van hul lede meen dit kan dalk die moeite werd wees om getuies te roep.

Indién mense soos Bolton en Parnas moet opdraf, kan aanvaar word dat die Republikeine self ook getuies – Biden en sy seun, Hunter – wil roep. Dit weer kan die Demokrate seermaak, want al is daar (nog?) geen bewyse dat pa en seun Biden oneties in Oekraïne opgetree het nie, kleef daar ’n reukie aan Hunter wat pa Biden in sy boud kan byt.

Daar is wel sprake dat indien die Demokrate nie hul sin insake die roep van getuies kan kry nie, hulle daardie getuies steeds voor die huis kan daag. Dis bekend dat sowel Bolton as Parnas gretig is om te vertel wat hulle weet.

Moenie drama verwag

Hoofregter John Roberts van die VSA kom verlede week by die Capitol-gebou in Washington aan te midde van streng veiligheidsmaatreëls. Foto: Reuters

Hoofregter John Roberts se rol is hoofsaaklik seremonieel. Hy kan sekere prosedurele besluite neem, maar enige senator kan daarteen appelleer en die besluite deur ’n eenvoudige meerderheidsbesluit ongedaan maak.

Verskeie waarnemers het gewys op hoe hoofregter William Rehnquist hom in die saak teen die destydse pres. Bill Clinton gedra het. Rehnquist se onsterflike beskrywing van sy eie rol was ’n aanhaling uit Gilbert en Sullivan se toneelstuk Iolanthe: “I did nothing in particular, and I did it very well.”

Roberts gaan nie avontuurlustig raak en die saak in ’n bepaalde rigting probeer stuur nie. Hy staan bekend vir sy konserwatiewe houding rakende die hooggeregshof se rol, en dis ondenkbaar dat hy ’n groot politieke rol gaan speel.

Dié onderneming in Des Moines, Iowa, het besluit om munt te probeer slaan uit die staat van beskuldiging (‘ïmpeachment’) van pres. Donald Trump van die VSA. Foto: Reuters

Die verrigtings gaan bal vir bal op televisie gebeeldsaai word. Maar moenie drama verwag nie; eerder dodelike verveling, want die senatore mag immers nie hul mond oopmaak nie.

Aan die einde van die verrigtings sal die senaat stem. Aangesien die Republikeine die meeste setels beset, is dit haas ondenkbaar dat Trump se kop gaan waai.

Dit weet die Demokrate ook, maar dis nie regtig waaroor dit vir hulle gaan nie. Hul oë is gerig op November se presidentsverkiesing.

Hul hoop is dat genoeg skandale gaan uitkom om die kiesers te beweeg om Trump uit te skop.

Of die hoop gaan beskaam, kan nog nie gesê word nie. Verwag intussen hoogspanning en drama, wat egter op ’n vervelige manier na buite gebring kan word.

* Dr. Scholtz is ’n onafhanklike politieke ontleder wat in Nederland woon. Die menings van skrywers is hul eie en weerspieël nie noodwendig dié van Netwerk24 nie.

MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ‘n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar hierdie is nie ‘n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.