Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Menings
Hé? Ligte mistykies, ook by punteneriges
Jana Luther

‘As jy in die Vrystaat bergklim en voorouers se grafte besoek, sal jy op natuurskatte soos die salpetus afkom.”

Dié sin in ’n gr. 10- Afrikaans Addisionele Taal-handboek het dié week minstens een Afrikaansonderwyser en haar leerlinge laat kopkrap.

“Salpetus?” kom die e-pos.

Geeneen van die 47 woordeboeke in VivA se Woordeboekportaal het raad nie. Nie die HAT nie; nie die WAT nie. Nie die AWS, die tesourus of die spreekwoordeboek nie. Nóg die Afrikaanse Wiktionary nóg die Afrikaanse Wikipedia.

“Ongelukkig is daar geen resultate vir ‘salpetus’ nie,” berig Pharos Aanlyn. Google bring “omtrent 7 resultate”, maar in tale waarvan ons g’n snars verstaan nie.

Oor dié glips het g’n haan ooit gekraai nie, maar toe ons een oggend omblaai, toe staan dit daar.

Ten slotte fantaseer ons maar oor wat ’n salpetus sou kon wees, want dié woord – daarvan is ons taamlik seker – bestaan (nog nie) in Afrikaans nie. (Ken jy dit? Laat weet ons dan!)

Dié episode het my aan soortgelyke flaters laat dink. Soos die een in die vyfde uitgawe van die HAT, wat in 2005 verskyn het, byvoorbeeld. Oor dié glips het g’n haan ooit gekraai nie, maar toe ons een oggend omblaai, toe staan dit daar. Dié definisie op bl. 905, die eerste bladsy van die letter “R”, by die eerste betekenisonderskeiding van “raad”: “Wat ’n mens kan bedink as ’n uitweg uit ’n malachite, as enigeen van ’n aantal moontlikhede, of as middel om iets te bereik.”

Huh? Ek gaan delf in die argief en vind eindelik die regte stel bladsye van die vierde uitgawe, met verbeteringe in wyle prof. Francois Odendal se handskrif. Van 1972 af tot kort voor sy 79ste verjaardag het hy aan die HAT gewerk. Hand op papier. Ek moet mooi kyk. Sowaar. Daar staan dit: “malachite”. Of nee. Wag. “Wat ’n mens kan bedink as ’n uitweg uit ’n ... moeilikheid!”

Toe die bokse met 2 000 eksemplare afgelewer en oopgemaak word, word daar gesien die “b” van “bak” het ’n “k” geword.
Jana Luther

Danie Botha, dink ek was dit, van 1972 tot 2002 fiksieredakteur by die ou Tafelberg, wat die storie vertel het van “Mietsie bak koek”.

’n Prag-volkleurkinderboek wat in die tyd van die legendariese, puntenerige produksiehoof mnr. Jürgen Fomm drukker toe is.

Toe die bokse met 2 000 eksemplare afgelewer en oopgemaak word, word daar gesien die “b” van “bak” het ’n “k” geword.

“Wie die skuld hê waar die fout?” soos Sheila Cussons in Hera se kombuis sou vra.

“Roep die pou die pou se vure / roep die iris en die helder ure / roep die gans wat raaisels praat / orakel hy dan het ons raad.”

Wie sal ons die sondebok maak? Die woordeboekmaker? Die setter? Die illustreerder? Die omslagontwerper? Die redakteur? Die proefleser? Die drukduiweltjie?

Soos die fout wat doelbewus in ’n tapyt ingeweef word om te wys die wewer is nie volmaak nie, so laat uitgewers ook soms ’n stekie glip.

As dit niemand skade berokken nie en die leser laat glimlag, is dit miskien glad nie so erg nie.

Jana Luther werk vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans.

Meer oor:  Jana Luther  |  Afrikaans
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ‘n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar hierdie is nie ‘n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.