Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Menings
Hof haal die benoudheid uit ‘ghonnagoet’
Jana Luther

Uit “bhang”, die Indiese naam vir Cannabis sativa (volgens Facebook ook “omkyktwak”), het die konstitusionele hof vandeesweek die benoudheid gehaal.

Met sy kenmerkende regop stingel en uitwaaiertandjiesblare is dié eenjaarkruid die bekendste soort van ’n plantgeslag inheems in die gematigde streke van Asië. Wanneer sy blare, blomme en takkies gedroog en gerook, gekou of in wateraftreksels gedrink word, kan oormatige gebruik tot verslawing lei: cannabismus of kannabisme.

Voor Jan van Riebeeck se koms was dié Portugese seevaarderskruid by die Khoi-Khoin al as “(mak)dagga” bekend. Dit het hulle aan hul eie “daXa-b”, “wildedagga”, herinner.

Wanneer makdagga nie gerook of as “medisyne” gebruik word nie, is dit tegnies “(Indiese) hennep”; die manlike en vroulike plante onderskeidelik “somer-” en “winterhennep”. Somerhennep groei vinnig, maar verlep nadat dit geblom het. Winterhennep blom lank en word (naas vlas) gekweek vir die stingelvesels waarvan matte, toue, lap geweef word. Van gemaalde hennep word fyn papier gemaak. Die saadjies lewer olie en voëlvoer. Vandaar die uitdrukking “so plesierig soos ’n klomp mossies wat in ’n daggabos gewei het” vir mense wat buitengewoon plesierig en luidrugtig is.

Van iemand wat baie gelukkig lyk, word gesê: “Hy lyk soos ’n mossie in ’n daggasak.”

’n “Daggapit” is nie net ’n saadjie of vruggie nie; dit is ook die naam vir ’n soort voëltjie.

Vir dagga het Afrikaans baie name: “aaptwak”; “boom”; “duiwelasem” (uit Namakwaland); “dwaalbos” (die ou Griekwa-naam); “ganja” (uit Hindi); “ghonnaghoet” (uit George se wêreld); “ghwa”, of “ghwaai” (van die Zoeloe- en Sotho-woord vir tabak, maar in San oorspronklik dagga); “gras”, “groenvoer” (in Kaapstad); “hoendervoet” (by Montagu); “pot” (uit Engels); “wit pyp” (met Mandrax gemeng).

Die oorsprong van “marijuana” is Mexikaanse Spaans.

“Elektriese spinasie, giggelgras, karatetwak, laggras, papegaaislaai, rondkyktwak, wildepietersielie,” haal Herman Lategan op Facebook uit roekeloos.co.za aan. “Tarzan-twak,” voeg Ellen Botha by: “Hy kon ook mos lekker rondswaai.”

Dagga van swak gehalte is “majat”. ’n Pakkie dagga is ’n “kaartjie”; ’n tuisgemaakte sigaret, ’n “pil(letjie)”, ’n “daggapil” of “(dagga)zol”. Pille word gedraai, gerol, geswaai. Naas “bhang” heet makdagga in Indië ook “hasjisj” (uit Arabies). Die oorsprong van “marijuana” is Mexikaanse Spaans.

Op viva-afrikaans.org skryf ek verder: oor wildedagga; daggahoring- en -grondpype; en die “daggarympies” wat eens, halfpratend, halfsingend, opgeklink het waar die rokers van ouds hul pype laat gorrel het; “onsamehangende sinnetjies, soms met vreemdklinkende woorde, brokstukkies van volksvertellings en raaiseltjies, dikwels ou Nederlandse woorde en uitdrukkings”, volgens die WAT.

Deur ’n daggabril beskou, lyk die wêreld anders, ja. So, loop maar lig vir raaisels praat.

Jana Luther werk vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans.

Meer oor:  Jana Luther  |  Woorde  |  Dagga  |  Taal  |  Afrikaans
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ‘n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar hierdie is nie ‘n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.