Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Menings
Is jy Afrikaans? Dan is die keuse joune

Oor die wêreld heen spesialiseer ’n klein groepie mense in die ontwikkeling van nuwe tale: Atlantiaans, Dothraki, Klingon, Na’vi, elk met sy eie woordeskat. Kuns- en fantasietale vir rolprente en TV-reekse: Atlantis, Game of Thrones, Star Trek, Avatar.

In die wêreld se meer as 7 000 tale verbonde aan historiese kulture, daarenteen, het klankkombinasies oor duisende jare tot woorde ontwikkel: grond, lig, vuur, wind, water. Van ons oudste woorde het waarskynlik uit klanknabootsings ontstaan: blaf, kraai, tik, knak.

Vir ’n kunsmatig gekonstrueerde taal kan ’n mens woorde skep wat so te sê volledig nuut is. Neologismes in Afrikaans, of Engels, is meestal nuwe afleidings of nuwe samestellings van reeds bestaande, bekende woorde.

Elke nuwe ding word voorgestel deur ’n naam daaraan te gee. Met ’n bekende of half bekende naam, is iets nuuts dadelik nie meer heeltemal so vreemd nie.

Op enkele uitsonderings na, kies die meeste ouers vir hul kinders bekende name. Net so met plekname. Talle dorpe in die land is oorspronklik na Europese stede en dorpe genoem; plekke na hulle uiterlike kenmerke (Leeukop, Tygerberg), of dinge of diere wat eens daar volop was (Houtbaai, Kalkbaai; Dasseneiland, Robbeneiland, Tiervlei).

Op dié Kanariese Eilande, waar die hond al soogdier is, fladder helderkleurige sangvoëls rond.

Toe antieke seevaarders eeue gelede langs die weskus van Afrika op ’n groep eilande afkom wat wemel van honde, waarskynlik afstammelinge van diere van Arabiese kooplui wat vroeër daar verby is, noem hulle dié argipel “Eilande van die Honde”, oftewel “Insulae Canariae”. Na die Latynse woord vir “eiland” en dié vir “hond”: canis.

Op dié Kanariese Eilande, waar die hond al soogdier is, fladder helderkleurige sangvoëls rond. Die matrose neem van die voëltjies saam en sit hulle in Europa van die hand. Kanariese voël word later tot kanarie verkort. Streng gesproke heet kanaries dus “hondjies”.

Vir seelui en inkommers was Suid-Afrika se inheemse diere eens ewe onbekend. Wat in ’n taal nog geen eienaam het nie, kan nie gebruik word om ander dinge bekend te stel nie. Waar mense na aan die natuur leef, word die name van die veld egter gou huishoudelike woorde. Dan is die naamgeekrane oop.

Soek vandag op ’n landkaart die binneland in: Name soos Koedoesrand, Kwaggasrand, Leeufontein, Renosterhoek, Springbok, Wolwehoek spring in die oog. Blaai deur die WAT en die rol van diere in Afrikaanse naamgewing blyk nog sterker; ook in die floraryk: aapstertsteekgras, akkedisstert, beestongblaar, bokdrolopslag, donkieoor, haasgras, jakkalsgare, kalkoenslurp, katbos. Van insekte en klein diertjies: krimpvarkiespinnekop, renosterkewer. Van dinge: bobbejaansleutel, ysterperd. Van geregte: pofadder, skilpadjie.

Is dié ou bron nou uitgeput? Nee. Uitgedien, vir ons moderne tyd?

Bromponie of scooter? Hommeltuig of drone? Ystervarkie of lamington?

Is jy Afrikaans? Dan is die keuse joune.

Meer oor:  Jana Luther  |  Woorde  |  Taal  |  Afrikaans
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ‘n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar hierdie is nie ‘n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.