Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Menings
Só gee Kaaps vrye teuels aan Afrikaans
Fred Pheiffer
Fred Pheiffer

Die bekroonde digter Nathan Trantraal dig in sy derde bundel, Oolog, oor die Kaapse Vlakte. In Kaaps, sy moedertaal, ’n taal sonder doekies omdraai. Want die lewe dáár is hard. As taalkundige interesseer Oolog se Kaaps my. Hoe varieer dit ten opsigte van Standaardafrikaans? Die gedig “Sing it wee, Boy” roer juis die onderskeid tussen Kaaps en Standaardafrikaans aan. Die eerste twee strofes:

Die kêkbroes het gehou van getyg / van hoe die Heilige Gees hulle spraak / kom aanraakit, hulle Kaaps in / Standaardafrikaans omskep et / Nourie dywel het sieke Boy se spraak / kom anraak wan hy het gegan vanaf / mooi Afrikaans praat na praat in / rympies en geheimpies

As jy hom kry, sit hy inne hoek / innie jaat met sy blikguitar / en sing sy eie compositions / Sy favourite is / “Dis die A en die B en die C” oppe sad beat

Hier kry mens vokaalverhoging (kerk > kêk, seker > sieke), vokaalontronding (getuig > getyg, aanraak het > aanraakit), vokaalverkorting (aanraak > anraak) en konsonantassimilasie (broers > broes, nou die > nourie, want hy > wan hy, in die > innie, sing dit > sing it).

Faced mette view totte high / isse tikkop se antwood tot elke probleem, / “Daa kannie fout issie.

Die gebruik van Engelse woorde staan uit: jaat (< yard), guitar, compositions, favourite, sad beat.

Daarteenoor kom outentieke Kaapse woorde nogal min voor. Ek het drie raakgesien:

Sy is jou sword in the stone / jou 1-UP in Super Mario as jy mang / met jou laaste mannetjie (“gaudy girls en Craven A”)

Calvin het in sy kame gegan en vie groot bokse onne / die kooi uitgegrawe (“Calvin en Proust”)

Rowlene is stêkgevriet / Tot it tyd kom om stêk te wies (“I’ve seen the future and it’s hopeless”).

Maar fonologiese en leksikale variasie lê betreklik bolangs. Varieer Kaaps se sintaksis ten opsigte van Standaardafrikaans s’n? Opmerklik, in Oolog altans, is die gebruik van wie as betreklike voornaamwoord in plaas van wat:

Toe sy oë yteindelik stil wôd / val it op Yaseen wie op sy hurke sit (“Emosies”)

Die voorsetsel saam word sonder met gebruik:

Gilly sit saam sy pa oppie sandsypaadjie (“Planne vi Pollsmoor”).

Daar was een voorbeeld van ’n modaal nie deur ’n infinitief gevolg nie: Faced mette view totte high / isse tikkop se antwood tot elke probleem, / “Daa kannie fout issie.” (“Daasie foutie”).

Andersins bly Kaaps getrou aan sy Germaanse wortels. Bysinwoordvolgorde bly SOV (subjek-objek-verbum), en die partikel van ’n skeibare werkwoord merk steeds die sinseindeposisie:

Toerie ys ees gebriek is, hal dai grapjas / een vannie borrels stêkwyn yt (“Die Castle offie Black?”).

Kaaps se uitspraak is veel losser as Standaardafrikaans s’n, en die sterk Engelse invloed is opmerklik. Is dit nie dalk hoe Afrikaans sou geklink het sonder die standaardborstrok nie?

  • Pheiffer is mederedakteur van die WAT.
Meer oor:  Fred Pheiffer  |  Gedigte  |  Woorde
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ’n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar dit is nie 'n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier.

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.