Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Menings
Tuis in háár Afrikaans
Donovan Lawrence

Een van my professors het dikwels aan die begin van sy lesings gevra dat ons tog nie moet slaap terwyl hy praat nie, aangesien hy net in sy eie slaap kon praat en nie in iemand ander s’n nie.

Gelukkig was hy ’n uitstekende dosent en was ons wawyd wakker wanneer ons die wêreld van die Afrikaanse variasietaalkunde verken het. Saam het ons die uitsprake, woord- en sinsvormings en sêgoed van die dialekte van Afrikaans ontdek. Hierdie lesings het my laat besef dat die omvang van Afrikaans veel wyer en dieper strek as die standaardvariant wat ons op skool moes leer. Sodoende kon ek nie net tuis in Afrikaans voel nie, maar was ek ook trots op my eie Afrikaans.

Jare later probeer ek ook om nie my studente aan die slaap te praat nie. In elke lesing gebruik ons die teorie van fonologie, morfologie en sintaksis om die variasie in Afrikaans te verduidelik en om beter te verstaan hoekom verskillende mense dieselfde taal op verskillende maniere praat. So word hulle in die bestudering van die fonologie nie net bewus van die prosesse van die vorming van klanke en klankpatrone nie, maar hulle verstaan ook dat uitspraakverskynsels ’n aanduiding is van die dialektiese verskeidenheid in Afrikaans.

Derhalwe is die vokaalverhoging in loep (loop); die vokaalverlaging in twintag (twintig) en die oorronding in mô (ma) en pô (pa) eweneens ’n aanduiding van fonologiese variasie eerder as ’n aanduiding van regte of verkeerde uitspraak.

In die bestudering van die morfologie leer ons nie net van die reëls en patrone vir woordvorming nie, maar ons verstaan ook dat verskillende sprekers hul woorde op verskillende maniere vorm.

In die bestudering van die morfologie leer ons nie net van die reëls en patrone vir woordvorming nie, maar ons verstaan ook dat verskillende sprekers hul woorde op verskillende maniere vorm. In die standaard­variant word -ie of -tjie gewoonlik as verkleiningsuitgang gebruik, maar in Namakwalandse Afrikaans kan altwee heel funksioneel in een woord gebruik word (vleisietjie, huisietjie).

Insgelyks help die studie van sintaksis ons nie net om die patroonmatigheid van sinsvorming in die standaardvariant onder die knie te kry nie, maar ons leer dat niestandaardva-riante heel dikwels hul eie stel sintaktiese reëls het. Dit verklaar die variasie in die dubbele voorsetselgebruik (Ek bly in die Baai in) en voorsetsels wat as werkwoorde in Namakwalandse Afrikaans gebruik word (Hy het die berg ge-uit).

Een van my studente doen haar navorsing oor die leksikale variasie in die omgangsafrikaans van Queenstown. Sy bel my om te spog oor hoe fluks sy met haar data-insameling vorder. Sy stuur vir my ’n lys met woorde soos kantie, kapa, tjaila, gha, ghwaai, shella. Terwyl ons praat oor hoe sy die data gaan ontleed, hoor ek die opgewondenheid en trots in haar stem.

Ek besef opeens wat dit vir haar beteken: ’n geleentheid om háár Afrikaans op te teken, om háár mense se manier van praat empiries te ondersoek.

Nou is sy tuis in Afrikaans en trots op háár Afrikaans.

  • Dr. Lawrence is verbonde aan die departement Afrikaans en Nederlands van die Universiteit van Wes-Kaapland.
Meer oor:  Donovan Lawrence  |  Taal  |  Afrikaans
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ’n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar dit is nie 'n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier.

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.