Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Boeke
Boekevat: Oordeel oor Haarhoff te dik vir ’n daalder
Jean Meiring

Soos ’n hamerslag tref dit terwyl ek Daniel Hugo se rubriek van verlede week op dié blad bepieker, waarin hy vir T.J. Haarhoff, die klassikus en vroeë Afrikaanse digter, geweeg en digterlik lig bevind het.

Sy slotsom: “Haarhoff was ’n goeie Latinis, maar moes liewer nie sy hand aan die dig- en vertaalkuns gewaag het nie.”

En dít omdat hy, anders as Johann de Lange, nie ’n vers ongeskryf gelaat het weens die feit dat hy, volgens Hugo, nie ’n sidderende Afrikaanse woord vir die rooi van Pompeji se huismure kon vind nie. In ’n gedig in Die liefde van Catullus (1933), vers 11 in deel II, gebruik Haarhoff “dof-rooi”.

Die hamerslag tref wanneer ek die vierkantjie vloer opmerk waarop die hooftroon in my huis rus – sement wat glad gepoleer is. Dié lappie vloer het ek nog nooit bewustelik opgemerk nie.

Sowaar, mymer ek met die opstaanslag, dís tog wat ’n mens dofrooi sou noem. Rooi is dit gewis. Nie die skerp rooi van bloed of die diepdonkerpienk van ’n ryp granaat nie. ’n Sweem bruin, ’n laag van iets donkerders. In die geheel: ’n dowwe rooi.

’n Digter, het Haarhoff hom herinner, moet die mure se rooi síén en beskryf asof hy self daar is.

Vir dekades is dit al daar. Die badkamer is nou wel al opgeknap, maar waarskynlik lê die dofrooi stukkie sement daar sedert dié Parktown-huis, in 1910, vir die spotprenttekenaar Denis Santry gebou is.

Die huis twee deure na links – dis nou as jy op voormelde troon vorentoe tuur – had sekerlik dieselfde badkamervloer. Die twee huise is in dieselfde tydsgewrig gebou, deur dieselfde argiteksfirma.

In die eerste deel van die 1900’s, het die einste T.J. Haarhoff dáár gewoon – voordat hy later ’n woonstel in Hillbrow betrek het.

Die waarskynlikheid is groot dat Haarhoff die verse wat in Liefde vervat is, deels op kantoor by Wits, ’n flinke stappie ver, gepen het. ’n Aantal is losse vertalings van Catullus (84-54 v.C.) se eie gedigte.

Sy daaglikse tog tussen Wits en sy kliphuis sou hom ook die geleentheid gegee het om te tob oor die juiste woord. Watter tipe rooi het teen die binnewande gelê van Clodia se huis, Catullus se “[w]etverbreekster” van ’n minnares (vers 6 in deel II)?

Hy sou homself gemaan het: Die Romeine het nie ruite geken nie; hul vensters het veiligheidshalwe na binne toe verskraal. ’n Romeinse kamer was dus meesal ’n donker, dowwe ding.

’n Digter, het Haarhoff hom herinner, moet die mure se rooi síén en beskryf asof hy self daar is.

Haarhoff sou ook tuis gedig het, sittend by ’n lessenaar, in die tuin – en op die gerief.

“Wee’ jy, Haarhoff,” sê hy wanneer hy, in die opstaan, vorentoe nyg en die lappie rooi sement bemerk, “dof-rooi sal dit móét wees.”

Maar daar is ’n ánder rede om Haarhoff oor dof-rooi gelyk te gee.

Hugo se oordeel oor Haarhoff, ten einde ’n stukkie markdagtoeval in sinkronisiteit om te tower, is darem te dik vir ’n daalder.

Haarhoff moet in sy eie konteks, as ’n voorloper van die Dertigers, bejeën word. ’n Lukrake vergelyking met De Lange is anachronisties en onvanpas. My voosgevatte Liefde-boekie dateer uit 1944 en is die vierde druk. Hoeveel studente van die nuwe amptelike taal Afrikaans het nie by Haarhoff gebaat nie?

Die aantyging dat Haarhoff, anders as De Lange, nie in die baie skakeringe van rooi belang gestel het nie, is eweneens onwaar. In vers 7 in deel I van Liefde, lees ’n mens byvoorbeeld van “karmosyn van hartebloed”.

Maar daar is ’n ánder rede om Haarhoff oor dof-rooi gelyk te gee.

Die professor was ’n vername spiritis wat graag gestorwenes met die lewendes in verbinding gesit het.

Dikwels het hy só te vertelle gegaan: “Soos Ovidius – of Catullus – gister vir my gesê het . . .”

Hoe stry ’n mens dán met dof-rooi?

  • Jean Meiring is ’n vryskutresensent van Johannesburg.
Meer oor:  Jean Meiring  |  Daniel Hugo
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ’n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar dit is nie 'n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier.

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.