Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Boeke
‘Coloured’ kom nooit alleen nie

Vir bruin lesers sal baie dinge ‘familiar’ wees in Lynthia Julius se debuutbundel, ‘Uit die kroes’. Maar dié gedigte uit Kimberley, haar grootwordplek, is ‘tóg baie annes as die Cape Flats, wat sootvan ytgesingle wôd asse general yardstick van ie coloured experience’, meen Nathan Trantraal.

Lynthia Julius. Foto: Carolyn Meads

Uit die kroes: Gedigte deur Lynthia Julius. Uitgewer: Kwela. Prys: R220.

Al wat ek ken omtrent Kimberley, is Kimberley-treinstasie. Waa ôs afgeklim et een nag om trains te switch oppe trip regdee die land wat ôs elke jaa gevat et gedurende die December holidays. Daityd wat my pa nog vi Spoornet gewêk et en ek nog klein was. Kimberley is ongoddelik koud innie nag, dai is my volle opinie op Kimberley tot vandag toe: ’n yskoue stasie waa it altyd nag is soes die een helfte vanne Scandinavian jaa.

Lynthia Julius se debut digbundel, Uit die kroes, speel grootliks af in Kimberley. Kimberley, soes alle plekke, lyk annes innie daglig en as jy dee it beweeg met ieman wie die strate ken. Jy sien dat mense maa orals dieselfde is. Daa is baie wat familiar is in Uit die kroes, yt die perspective vanne coloured reader. Mense wat te veel drink en te min bid en vice versa maak baie van die gedigte op. Maa tussenin als is daa ’n gedig soes “White privilege”, waa in die digter beskryf hoe die gedeelte van Kimberley waa sy grootgewôd et tóg baie annes is as die Cape Flats, wat sootvan ytgesingle wôd asse general yardstick van ie coloured experience.

White privilege

Daar’s nie 28s and 26s gangs in my buurt nie

hier loop seuns nie rond met broeke

wat onner hulle se gatte hang

en guns in hulle se rugsakke nie

Die gedig speel oppe belangrike idea. Met “White privilege” maak die digter haaself oep om (unfairly) misinterpreted te wôd. It maak die dee oep vi mense om vi Julius te separate van anne bryn skrywers. Asof jy minner bryn is as jy nie honge ly nie, en assie mense in jou pad nie mekaa skiet ie. Asof ie bryn experience inextricably tied up is in violence.

Uit die kroes open mette antal slawegedigte:

Sara

’n Jong verwesterse Khoi-vrou met die naam Sara wat lank reeds onder die blankes geleef het, [is] opgehang gevind aan die dak van ’n skaapstal. – Karel Schoeman, Kinders van die Kompanjie

daai aand het die maan in die lug

soos ’n skotteltjie waswater gesit

my arms kraal gemaak om dit wat in my baar gegroei het

gedink aan wat nog voorlê

aan die jouself eenkant skuif

vergeet hoekom jou ma jou gekraam het

pram gegee vir oulaas

gevra vir watter god ook al oor is om die kind sterre toe te vat

om die asem soos snot uit die kind te suig

my vingers ’n ribbekas om haar lyf gemaak

haar voel stoei en stoei

en toe stil

die grond in met my hande gaan grou

hout bo-oor brandgemaak soos oor ’n baksel brood

haar gees die nag in gesoen

my liggaam galg toe gevat

sodat die stilte kon kom

sodat ek die stilte kon word

‘Die gedigte oorie vroue in Julius se familie is die beste innie boek.’

Die slavin-narratief in Afrikaans wôd gewoonlik gesteer dee ’n wit man se perspective en net soes Diana Ferrus vroeër gedoen et met Saartjie Baartman se narrative, wôd ie slavin reclaim en humanized vanyt ’n anne perspective. Ek dink die twie eeste gedigte innie boek is razor sharp. Dit bevestig wee die belangrikheid van perspective en ook die dangers en consequences vanne whitewashed geskiedenis.

Die gedigte oorie vroue in Julius se familie is die beste innie boek:

Die vrouens in my familie

Die vrouens in my familie is lief vir mekaar

bel op verjaarsdae

stuur mekaar chain messages oor die Jirre op WhatsApp

kuier mekaar Desember en Eastertye

koop wyn braai saam maak potjiekos

Namastap saam

bid vir mekaar verdedig mekaar

ruil raad oor kinders tande Balsem Kopiva

shampoo coconut oil, koop vir mekaar klere

hulle is bedrywig lief vir mekaar . . .

Daa isse antal gedigte innie bundel wat stamina veloo na die einde toe wat ek dink yt ie bundel gelos moes wees en annes wêk ie omdat it simply prosaic is. Om een gedig yt te single as voobeeld hievan: “Dulcie September” lies meer soese outline vanne gedig. It list Dulcie September se achievements sône om jou nader annie pesoon agte die achievements te bring. It lies vi my baie meer soese spoken word poem wat geskryf is om te perform. It lack body en balance. Die gedigte wat geskryf is vi performance dink ek skeep af tien ie annes. Die gedigte wêk beste wanne it rooted voel inne experience wat nettie digter kan skryf oo, dieselfde mettie language ennie use van it. It is exactly wanne mens voel asof jy van byte binnetoe kyk, in oppe wêreld wat half soes joune lyk maa helfte net annie digter kan behoot wat aan die bundel wêk.

Die gedig “Kleur kom tog alleen” isse gedig wat ie bundel saamvat en wee die emphasis plaas op perspective:

Kleur kom tog alleen

Kleur kom alleen as jy die enigste van jou soort by ’n party is

en een moerskont sê umlungu en die gelag bars los alom.

Hy kom die dag wat Jaco jou los oor sy pa sê hy kry nie die plaas

as hy met die bruinmeid voort nie.

As jou walle die nag in oor Jaco breek,

wat het jy dan?

Jou huile, jou alleen soos gat

(en jou kleur, jy’t altyd nog jou kleur).

Kleuralleen kom met die dosent saam wat vir jou sê

jy moet jou werk na ’n sekere uitgewer stuur,

hulle soek bruin skrywers.

Met die Zulu poeliesman wat in Jozi sê

Madam go home, madam fokkof

toe jy nie sy taal kon praat nie.

Met die boer wat sê julle is hotnos, barbare en armgatte

oor julle nie ’n hek naby sy plaas voor Grootdrink

toegemaak het nie.

Moenie vir my vertel kleur kom nie alleen nie.

Kom-alleen die kom hy

en hy maak van ’n boom ’n vuurhoutjie.

Die Jirre se make kom tot ’n klug

in ’n hart, ’n sinkhuis.

So of jy moer met kleur of nie

kleur die etter kom alleen.

  • Nathan Trantraal is ’n digter en rubriekskrywer van Makhanda.
Meer oor:  Gedigte  |  Resensie
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ’n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar dit is nie 'n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier.

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.