Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Boeke
Delikate haikoes besing Afrika

‘Haiku from the Tip of Africa’ is ’n delikate bundel waarin Anthea Pretorius dié digvorm na Afrika transporteer om die teenstellings eie aan die vasteland onder woorde te bring, skryf Joan Hambidge.

Haiku from the tip of Africa deur Anthea Pretorius. Uitgewer: Naledi. Prys: R220.

’n Haikoe is ’n tradisionele Japannese gedig wat uit drie reëls en 17 sillabes bestaan – die eerste en laaste reël beslaan vyf sillabes en die middelste een sewe.

Dié uiters komplekse digvorm fokus gewoonlik op die natuur en die verganklikheid van alles met die kira of snypunt tussen die abstraksie en konkrete beeld. Die “mono no aware” – die skoonheid in die verganklikheid of die efemere – en die “kigo” (seisoenale woord) is eweneens aanwesig in hierdie soort gedigte.

Onder die bekendste beoefenaars tel die Japannese Groot Vier: Matsuo Basho, Masaoka Shiki, Yosa Buson en Kobayashi Issa. Só lui ’n haikoe deur laasgenoemde, soos vertaal deur Jane Hirshfield:

On a branch

floating downriver

a cricket, singing.

Matsuo Basho het in 1686 die volgende haikoe geskryf wat sekerlik een van die bekendstes is:

Old pond

Frog jumps in

Sound of water

Ook Ezra Pound, Jack Kerouac, W.H. Auden, Seamus Heaney en vele ander het hul hand aan haikoes gewaag, en in die plaaslike Engelse letterkunde is daar bydraes deur die digter Charl J.F. Cilliers en Marié Heese. In Afrikaans het Eveleen Castelyn pragtige haikoes en tankas gekomponeer, soos dié een uit Minder as die engele (1990):

Roosblare bêre

hartvormig in die laaie

die as van liefde

Haiku from the Tip of Africa deur Anthea Pretorius is aanpassings van die haikoevorm. Haar gedigte is eerder gendai haikoe (gendai beteken modern of eksperimenteel) eerder as konvensioneel.

Pretorius ondersoek die teenstellings van Afrika: geweld versus skoonheid; wreedhede en sagtheid. Sy transporteer dus hierdie vorm na Afrika, soos wat Cilliers en Heese reeds gedoen het.

Pretorius is in Botswana gebore en haar gedigte word telkens met verduidelikings begelei. Sy skryf onder meer oor olifante wat algemeen in daardie landskap voorkom en die gevare wat dié diere inhou.

Só skryf sy op bl. 26 oor ’n ronkedoor:

With ponderous bulk

the old bull sags in the swamp,

here to perish soon.

In sy bundel Karoo: Haiku Variations (2012) maak Cilliers die volgende sinryke opmerking: “In the postmodernist world of hyperactivity, the haikuesque experience is a refuge of outer-inner reflection, of acceptance of stillness, of the beauty of transient things . . .”

En dit is presies wat Pretorius regkry, soos op bl. 65:

On the spine of the

mountain purple-blue, trees stand,

tall and defiant.

En op bladsy 64:

Majestic snowy

peaks persistently poke the

panoramic sky.

En ja, daar is ook slange waaroor gedig word – van mambas en kobras tot rinkhalse. Ook leeus, ’n meerkat en voëls, soos op bl. 40:

Fish Eagle, your cry

The essence of Africa!

Echo in my soul.

Haiku from the Tip of Africa is ’n klein, delikate bundel wat waarskynlik veral by reisigers uit vreemde lande sal aanklank vind en ’n plek verdien langs ander uitsonderlike beoefenaars van hierdie versvorm, soos neffens Hélène Kesting:

Huisie in die reën,

sy groen staandakkie laag

oor sy oë getrek

  • Prof. Joan Hambidge beklee die Hofmeyr-leerstoel aan die Universiteit van Kaapstad.
Meer oor:  Resensie
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ’n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar dit is nie 'n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier.

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.