Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Boeke
Gibson se gedigte eis naspeur, nadink

Die sin van die hut

Gilbert Gibson

HUMAN & ROUSSEAU, R225

Poësie

Die sin van die hut is die vyfde digbundel van Gilbert Gibson, wat in 2005 gedebuteer het met Boomplaats.

Hierna volg Kaplyn in 2007, oogensiklopedie in 2009, [vii] in 2013 en vry- in 2015. Hy is bekroon met die Proteaprys vir

poësie en die Elisabeth Eybers-prys. ’n ATKV-Woordveertjie en Sala is ook aan hom toegeken.

’n Hut is ’n skuilplek, ’n outydse huis; meer spesifiek: iets van Afrika. En hier begin ons alreeds met die leesproses wat hierdie soort digkuns opeis: assosiasies, nadink, naspeur . . .

Die bundel se motto is van Gaston Bachelard: “The house, from cellar to garret. The significance of the hut.”

Die huis kom telkens in verskillende vorme na vore in die bundel. Die huis as simbool van die self, soos Jung en vele psigoanaliste meen. Bachelard, ’n rasionalis en wetenskapsfilosoof, is bekend vir die epistemologiese breuk of hindernis en sy invloed, onder andere op Jacques Derrida se siening van uitgestelde betekenis of différance, is oorbekend. Die teks wat altyd aanspraak maak op die buite-teks.

Bachelard se La Poétique de L’Espace (The Poetics of Space) uit 1958 en die filosoof F.J. Engelbrecht se fenomenologiese studie oor die huis (die drempel) word dus geaktiveer. Hoe die huis ook iets verraai van die self. Die vensters, die deure, die kamers . . .

Titels word tussen parenteses geplaas en twee verse, “(luister)” en “(kyk)” (bl. 64 – 65) praat met mekaar. Intertekste is daar vele, soos Wallace Stevens (bl. 10) en Emily Dickinson (bl. 77), onder meer Stevens se beroemde “Anecdote of the jar”.

Behalwe vir die sterk inter­tekstuele spel met ander digters, is daar eweneens selfverwysings wat aan bod kom.

In die slotvers “(bouval)”

(bl. 78) word daar nommers langs elke reël geplaas en ja, daar is 14. Dit speel dus met die struktuur van die sonnet. Die leser moet voltooi en vrye assosiasie is hier aan die orde van die dag. Dit verwys ook na die gedig getitel [14] wat in ’n eerste weergawe so klink:

[14]

jou oë lê soos dooie vullens bokant

jou wange na ’n uitbraak van perdesiekte

die wenkbroue daaroor die kleur van brommers

in die son. soos klippe in die veld

lê jou oë, en ’n wind wat die aanheg

van gras tot skaduwee roer, waai deur jou mane.

jou oë dryf in die bloed onder jou voorkop

die wimpers geril tot inkennigheid

ek wil jou ribbe inval soos runderpes, die lyf

infekteer en stilletjies wegsluip voor die vlerkklap

van aasvoëls. ek neem jou besit soos ’n slaak

van verligting, jou oë ’n gestorwe graal:

jou keel is blinkvos

jou mond ’n splinternuwe saal

© Gilbert Gibson. [ongepubliseerde verse] Oktober 2010.Vers­indaba.

Die leser herken die liedjie “Blink vosperd” wat verironiseer word as ’n (dooie) Pegasus, dalk en ’n spel met die sonnetvorm.

So klink ’n ander gedig:

(drumpel)

Soos ’n wang oor ’n mond.

Neem jy stelling in teen die loopgrawe

van meubels wat oor die drumpel

bal en klou om later die res

van die huis met onrus te vul.

Buite blaf die honde jou

hande talm oor my hande.

Jou koel vingers die natuur van ’n leunstoel

wat uit die oorsprong

van kussings jou naels dof laat flikker.

In jou oë blink die vloer

en kalm dink ek dan kalm

geen onnodige roering roer

Hierdie soort gedig loop dan ook die gevaar om soms in vreemde assosiasies (dryfsand?) vas te val.

Soos:

“Jou koel vingers die natuur van ’n leunstoel / wat uit die oorsprong / van kussings jou

naels dof laat flikker.”

Wanneer ’n mens die gedig met die voorafgaande gedig lees, snap jy die angs van ’n para­noïese spreker (dalk?). Of die veldslae van die liefde (dalk?) in “(dampskerm)” op bl. 50.

Dis vir Gibson-aanhangers en ook vir dosente wat hierdie soort intellektuele vers moet behandel. Die leser wat die teks as scriptible (skryflik, her-skryf) eerder as lisible (oop-lees) (in Roland Barthes se terme) benader.

In sy studie oor Seamus Heaney (Methuen, 1982) skryf Blake Morrison oor die digter se werkswyse: “Heaney is aware of the charge that there is perhaps something unhealthy about this constant brooding on dead languages and cultures.” Dieselfde geld hierdie bundel met sy tob en nadink oor taal, oor assosiasies met die taal en sy kultuurgoed.

Dit is ’n bundel wat die bemoeienis met die digkuns as ’n taalkonstruk vooropstel. Hermeneuties, slim, uitdagend – vir sommige is die hart van die poësie uitgeruk. Vir hierdie leser nié.

In die hut van die digkuns is daar immers baie wonings . . .

Emily D. was die groot beoefenaar van die parentese (dash); Wallace Stevens die maestro van die semantiese geheim.

Ons sal wel vra wat hierdie digter volgende gaan doen met sy taalspel.

* Koop die boek hier by takealot.

  • Joan Hambidge is professor in Afrikaans en kreatiewe skryfwerk aan die UK.
Meer oor:  Joan Hambidge  |  Gedigte  |  Boeke
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ‘n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar hierdie is nie ‘n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.