Lees jou gunsteling-tydskrifte en -koerante nou alles op een plek teen slegs R99 p.m. Word 'n intekenaar
Boeke
Lanoye se ‘Lear’ nuwe wyn in ou beleë vate

Koningin Lear

Tom Lanoye

Vertaal deur Antjie Krog

PROTEA, R180

Afrikaans het ’n lang galery van uitmuntende dramaturge: Adam Small, PG du Plessis, Pieter Fourie, Bartho Smit, Reza de Wet en ’n hele boel jong stemme. Die publikasie van Tom Lanoye se Koningin Lear is ’n belangrike toevoeging tot ons dramaskat.

Dit is vertaal – en herdig – deur Antjie Krog en so word daar dan aangesluit by die hele vertaalprojek tussen Afrikaans en die Lae Lande.

Hierdie skitterende toneelstuk sluit aan by die moderne tradisie om Shakespeare vanuit ’n ander genderperspektief te beskou of om die bekende gegewe te moderniseer. Ethan Hawke vertolk Hamlet in ’n moderne New Yorkse familieonderneming in die indrukwekkende film van Michael Almereyda (2000).

Die ontmoeting tussen Krog en Lanoye is nie die eerste keer nie. Daar was ook medewerking met Mamma Medea in 2001.

Lanoye se teks word “vry na Shakespeare” aangebied met ’n motto wat daarop dui dat ons in die tyd is waar alles beheer word deur familiedinastieë. De Mon­taigne rig die teks vérder met En attendant Godot van Samuel Beckett, Waiting for Godot, ’n teks wat vir hierdie tyd waarskynlik die grootste rigsnoer is. Absurde eise, korrupsie, selfgenoegsaamheid en narcisme kom aan bod. (Met die impak van Steinhoff as ’n subteks.)

Alles wat dus nie deur die karakters uitgespreek is nie, kom ook aan bod (die sogenaamde didaskalia). Die ingangsportaal se marmer en matglastoegangsdeure, wêreldhorlosies en verwysings na panieksituasies: werknemers wat toi-toi, beursvloere in paniek, klimaatsgeweld (bl. 64).

Hoe meer alles verander, hoe meer bly dit dieselfde . . .

By die lees van hierdie teks – mooi uitgegee met Antoinette Kellermann op die voorblad – is my herbesoek van die teks sterk beïnvloed deur my teaterervaring. Met Marthinus Basson as die regisseur in die Baxter in Kaapstad.

Hierdie produksie het weer eens bewys wat ensemble-spel behels: Kellermann as Bettie Lear teenoor Robert Kent, haar regterhand (vertolk deur André Roothman). Haar drie seuns (Greg, Henry, Corneltjie) word goed in beheer gehou deur die twee skoondogters: Connie en Alma.

Dan is daar Oleg (die verpleër) en ’n junkie. Wilhelm van der Walt, Edwin van der Walt en Neels van Jaarsveld het die verskillende fasette van die broederskap weergegee teenoor die oorspronklike teks waar daar dogters is.

Lanoye ontgin eweneens die idee van familiehaat en hoe daar gevlei en witvoetjie gesoek word ter wille van eiebelang.

Lanoye ontgin eweneens die idee van familiehaat en hoe daar gevlei en witvoetjie gesoek word ter wille van eiebelang. Die gegewe word gesitueer in megalopolis – voor en ná ’n storm . . .

En dit word gesinkopeer met binnestorms: vir die een vrou se kinderloosheid; die ander een kitsch en vol eiewaarde. Met Rolanda Marais en Anna-Mart van der Merwe as vertolkers.

Wanneer ’n mens ’n teateropvoering beleef, mis jy dikwels belangrike dialoog en skakels. Hierdie teks het die eerste ervaring nog groter gemaak.

So klink Lear op bladsy 130:

Ons giggel, ons pleeg horribale laster

Uit die koerante waar ons onder slaap.

Snags stry ons vir die grap oor besighede!

Wie van die beursbedrieërs sneuwel eerste,

Of wen? Wie is nog in, en wie al uit?

. . .

En ek die ponzi schemers, the old boys,

The Stellenbosch élite en die Sjinese,

Almal in eb en vloed net aan die maan

Gehoorsaam . . .

So word alles flink in ons konteks geplaas met al die slangkuile van bedrog.

Wanneer die koningin in spanning verkeer, is haar taal op die spits gedryf en dus poëties:

’n Tumor met die voorkoms van ’n mens,

’n pitsweer wat ek met ’n seun verwar . . .

En:

’n Hond, ’n perd, ’n rot besit ’n lewe.

’n Asem. Jy nie. God dis tog ’n skande!

Wanneer jy hierdie reëls skandeer, is die sluimerende woede sigbaar.

Lanoye en Krog herposisioneer Shakespeare. In die vertaling word die teks “huis toe gebring” in die vertaalkenner Lawrence Venuti se terme omdat dit aards is en vol verwysings na ons hier-en-nou. Soos die akteurs se vertolkingsensemblespel weergegee het, is hier ’n vennootskap tussen Krog en Lanoye.

Sowel Krog as Lanoye is vreesloos (vir sommige mense grensoorskrydend). In die produksie weet Marthinus Basson ook hoe om dit reg te vertolk.

Hy het immers Breytenbach se werk geregisseer.

Die ondersoek van waansin en demensie en die afbraak van taal is imposant. En kyk hoe word die “fool” in die oorspronklike teks nou ’n nuwe raadgewer.

George Bernard Shaw het glo gemeen dat King Lear die grootste tragedie is wat die meester geskryf het.

Met Koningin Lear in Afrikaans het ons ’n teks waar twee kreatiewe talente die teks toeëien en nuut maak.

Nuwe wyn in ou vate.

Joan Hambidge beklee die Hofmeyr-leerstoel aan die Universiteit van Kaapstad.

Meer oor:  Antjie Krog  |  Koningin Lear  |  Resensies
MyStem: Het jy meer op die hart?

Stuur jou mening van 300 woorde of minder na MyStem@netwerk24.com en ons sal dit vir publikasie oorweeg. Onthou om jou naam en van, ‘n kop-en-skouers foto en jou dorp of stad in te sluit.

Ons kommentaarbeleid

Netwerk24 ondersteun ’n intelligente, oop gesprek en waardeer sinvolle bydraes deur ons lesers. Lewer hier kommentaar wat relevant is tot die onderwerp van die artikel. Jou mening is vir ons belangrik en kan verdere menings of ondersoeke stimuleer. Geldige kritiek en meningsverskille is aanvaarbaar, maar dit is nie 'n platform vir haatspraak of persoonlike aanvalle nie. Kommentaar wat irrelevant, onnodig aggressief of beledigend is, sal verwyder word. Lees ons volledige kommentaarbeleid hier.

Stemme

Hallo, jy moet ingeteken wees of registreer om artikels te lees.