Hoeveel is nodig?

’n Baba se lyf en brein groei geweldigvinnig en hulle het dus baie yster nodig. In die laaste trimester van swangerskap word sowat 80 persent van die yster wat met geboorte in ’n baba se lyfie is, opgeneem en geberg. Daarom het voltermynbabas in die eerste ses maande nie so baie yster nodig nie; net sowat 0,27 mg per dag. 

Babas wat vroeg gebore word, beskik egter nie oor hierdie voorraad nie en daarom het hulle van vroeg af reeds groot hoeveelhede yster nodig. 

Soms is selfs ’n voltermynbaba se ystervoorraad onvoldoende. Dit gebeur as Ma ’n ystertekort gehad het terwyl sy swanger was, of as sy rook, onbeheerde diabetes het, aan hoë bloeddruk ly, plasentaprobleme gehad het wat baba se groei belemmer het, of as baba se geboortegewig laag was. Sulke babas sal dus ook van vroeg af ekstra yster moet inneem. 

Babas wat met genoeg yster geboreword, se gebergde ystervoorraad is teen ses maande uitgeput. Ses tot twaalf maande oue babas het 11 mg yster per dag nodig. Dit is selfs meer as wat jý nodig het terwyl jy borsvoed. 

Te min yster?

In die eerste 18 maande van jou baba se lewe is die kans goed dat sy ysterbehoefte groter is as sy ysterinname. Dis omdat babas baie yster nodig het en maar min eet. As ’n baba minder yster inkry as wat sy lyfie nodig het, sal hy ’n tekort ontwikkel. As dit nie vinnig herstel word nie, sal hy ’n ernstiger toestand – ystertekort met bloedarmoede – opdoen. 

’n Ystertekort kan veroorsaak dat ’n baba meer huilerig is, swak eet, sleg slaap en minder oplettend is. As jou baba in die eerste ses maande ’n ystertekort het, kansy motoriese ontwikkeling daaronder ly en dit tas weer sy interaksie met sy omgewing aan. 

Ook babas se sosiale gedrag kan aangetas word: Hulle kan skamer wees en minder positiewe gevoelens toon. 

Navorsing wys dat as ’n kleinding te min yster kry op enige tydstip tussen die laaste paar maande in Ma se maag tot sowat drie jaar oud, dit die ontwikkeling van sy brein kan belemmer. Die nare waarheid is dat sulke skade onomkeerbaar is, aangesien dit ’n kritieke tyd vir breinontwikkeling is.

’n Kind wat as baba ’n ystertekort gehad het, se leer- en onthouvermoë kan dus ondanks behandeling sy hele skoolloopbaan lank belemmer wees. 

Dit is nie maklik om te sien as ’n babate min yster inkry nie. Teen die tyd dattekens duidelik word, is die tekort al ernstig en die skade gedaan. Maak dus seker jou baba kry genoeg yster eerder as om te wag tot jy tekens van ’n tekort sien. 

Yster se dagtake

Yster verrig ’n hele paar werkies in ’n klein lyfie. Jy weet dalk al dat yster ’n belang­rike deel van ons bloed uitmaak, waar dit help om suurstof na elke klein selletjie in die liggaam te dra. Yster is ook nodig om spiere te laat werk en help om jou baba se immuunstelsel sterk te maak, maar dis nie al nie. Een funksie waarvan min mense weet is dat yster ’n kritieke rol speel in die ontwikkeling en werking van jou baba se brein. Dis nodig vir die vorming van nuwe brein- en senuweeselle. Yster maak ook deel uit van die oordragstowwe in die brein en help om energie te gee sodat die breinselle kan werk.

Waar kry ons yster? 

Dit klink dalk onmoontlik om 11 mg yster in jou kleinding se lyfie te kry en jy voel miskien lus om sommer by die naaste apteek ’n ysteraanvulling te gaan koop. Wag eers. Te veel yster kan ook sleg wees. 

Die veiligste plan is om eers genoeg yster deur kos te probeer gee (lees die kassie) en die aanvullings te hou vir wanneer jou dokter of dieetkundige dit voorskryf. As jy nie ’n geskikte ysterverrykte babapap in die hande kan kry nie, kan jy ’n onverrykte organiese pap of gewone hawermout koop en dit self verryk deur een keer per dag ’n vitamienpoeier wat yster bevat (soos MixMe of Emvit) by die pap te voeg.

Raadpleeg ’n dieetkundige as jy onseker is of jou kind deur kos genoeg yster inkry, of as jy wonder of jy ’n aanvulling moet gee voor sy begin eet, of as julle vegetaries is.

Ons almal weet dat borsmelk die beste vir babas is, ook as dit by yster kom. Hoewel borsmelk min yster bevat, word 50 persent daarvan deur jou baba se lyf opgeneem. Net 4 persent van die yster in borsmelkvervangers word opgeneem en daarom moet dit baie meer bevat sodat babas genoeg kan kry.

In kos kry ons twee soorte yster: heem­yster en nieheemyster. Heemyster word gevind in dierprodukte soos vleis, hoender en vis, en nieheemyster in plantprodukte soos spinasie en bone, en kos wat afkom-s­tig is van diere soos eiers en melk. Ons liggaam kan heemyster beter opneem as nieheemyster.

In die tabelle regs kan jy sien watter kos baie yster bevat.

Getty Images
Getty Images

’n Ma maak ’n plan

Wanneer jou baba op sowat ses maande begin eet, kan jy sommer heel eerste ’n babapap gee wat met yster verryk is. Lees die etiket goed, want nie almal is verryk nie – en dié wat is, ook nie ewe veel nie. Kies ook een wat geen bygevoegde suiker bevat nie.

Daarna kan jy ’n groente gee, ’n vleis, en ’n vrug. As jy elke vierde dag ’n nuwe kossoort byvoeg, sal jou baba binne twee weke nadat jy kos begin gee het, vleis kry. Gee een keer per dag ysterverrykte babapap en aanvanklik een keer per dag omtrent ’n eetlepel vleis, hoender of vis. As jy ’n vrug wat baie vitamien C bevat of ongegeurde jogurt saam met die pap gee, sal dit die opname van die yster bevorder. 

Wanneer jou baba teen sowat sewe maande drie maaltye per dag eet, kan jy een eetlepel vleis, hoender of vis twee keer per dag saam met die ander kos gee. Van so sewe maande af kan jy lewer aanbied, wat ’n uitstekende bron van yster is. Vermy tee omdat dit ysteropname kan belemmer. 

Raadpleeg liewer ’n dieetkundige as jou baba vegetaries is.

Getty Images
Getty Images