Die mens se skedel bestaan uit baie bene wat aan mekaar geheg is om een stewige, benerige “helm” te vorm wat die brein beskerm. ’n Gesonde baba word egter nie gebore met al hierdie kopbene reeds geheg nie. By pasgeborenes is daar op sekere dele van die skedel nog sagte, oop plekkies tussen die bene. Dié dele, wat ook die skedelnate genoem word, groei mettertyd toe. Dokters noem dit die fontanelle. ’n Kinderbrein groei teen ’n verstommende pas en die skedelbene kan nie byhou nie. Daarom bly die fontanelle tot op ’n sekere ouderdom “oop” om jou baba se brein ruimte te gun om groter te word. Fontanelle word soos die res van die brein met ’n bindweefsellaag bedek. Normale babas het gewoonlik ses fontanelle – twee grotes bo-op die kop en vier kleintjies aan die kante van die kop. Dit is hoofsaaklik die twee grotes waaraan pediaters en klinieksusters hulle steur wanneer hulle jou baba ondersoek. En dít is wat jy oor die fontanelle behoort te weet …

Twee groot skedelnate

Die twee groot fontanelle is aan die bokant van jou kind se kop. Die een op die bopunt van die kop is min of meer diamantvormig en aanvanklik sowat 2 by 3 cm in omtrek. Dié sagte plek staan ook bekend as die anterior (voorste) fontanel en dit groei saam met jou baba se kop. Dit is dus normaal dat hierdie sagte plekkie heelwat groter is teen die tyd dat jou baba ses maande oud is. Dit is ook dié fontanel wat belangrike inligting oor ’n baba se gesondheid kan verklap. Die voorste fontanel is die grootste fontanel en groei eers teen 18 maande toe. In sommige bronne word hierdie proses as “verbening” beskryf. En dit is eintlik presies wat gebeur wanneer minerale deur die skedelnate opgeneem word en dan verhard sodat die benerige plate van die skedelbeen ineensmelt. Die ander sagte plekkie bo-op baba se kop, wat as die posterior (agterste) fontanel bekendstaan, is heelwat kleiner. Dié fontanel is driehoekig en skaars ’n halwe sentimeter groot. Dit sluit iewers tussen ses en agt weke oud. Jy sal hierdie sagte plekkie net onder die kroon van jou baba se kop reg op die middellyn van sy skedel voel.

Wees op die uitkyk vir…

Kloppende fontanelle ’n Baba se fontanelle klop soms sigbaar. Is dit normaal? Ja, sê kenners. Dis bloot die bloed wat deur die are in sy brein pomp.

Ingeduikte fontanelle Hol fontanelle dui op ontwatering. Gee dadelik vir jou baba vloeistof. Dit kan veroorsaak word deur diarree, hewige naarheid of buitengewone hitte.

Bultende fontanelle Fontanelle wat uitbult is meestal normaal, mits dit net tydelik is. Dit gebeur gewoonlik wanneer veral ’n jonger baba hom inspan om ’n poef uit te druk, opgooi of behoorlik huil. ’n Baba se boonste fontanelle bult ook soms as hy plat lê. As die fontanel weer terugsak wanneer jou baba kalm is en regop sit, is dit heeltemal normaal. Bultende fontanelle wat nie weer na hul normale voorkoms terugkeer nie, kan egter ’n teken wees van drukking of ontsteking in die brein. Raadpleeg in sulke gevalle ’n dokter of neem jou baba na ’n noodeenheid. As jou baba terselfdertyd knieserig of koorsig is, moet jy jou beslis na mediese hulp haas. Dit kan onder meer breinvliesontsteking wees. Weeklikse kliniekbesoeke in jou baba se eerste ses weke is ’n moet – nie net om gewigstoename te monitor nie, maar ook omdat gereelde meting van sy kopomtrek belangrike inligting oor die groei en ontwikkeling van sy brein verskaf.

FEITE OOR FONTANELLE

Sag dog sterk Die fontanelle lyk baie delikaat, maar wees gerus, dié sagte plekkies word deur ’n stewige vlies bedek wat dit bestand maak teen die meeste stampe en stote. Jy hoef dus nie bang te wees om sy hare lekker te was of te veel te keer as klein kindertjies aan sy koppie wil vat nie. Die taai vlies bo-oor die sagte plekkies maak dit onwaarskynlik dat die fontanelle deur sagte aanraking beskadig kan word.

Help met geboorte Fontanelle speel ’n belangrike rol tydens natuurlike geboortes. Omdat dit so soepel is, kan dit toelaat dat ’n baba se kop van vorm verander sodat dit deur die geboortekanaal pas sonder dat die breintjie seerkry. Moet dus nie skrik as jou baba se kopvorm aanvanklik effens vreemd lyk nie. Dit keer gewoonlik binne die eerste 48 uur ná sy geboorte weer na normaal terug.

Drukking in die brein Dokters kan die drukking binne-in die brein bepaal deur aan ’n baba se fontanelle te vat. In normale omstandighede behoort ’n fontanel liggies na binne te duik, maar steeds plat en ferm te voel wanneer jy daaraan raak.

Wat kan verkeerdloop?

Fontanelle kan te vroeg sluit, en daarom is dit belangrik dat jy weet wanneer dié sagte plekkies behoort te verhard. Die twee grotes bo-op die kop sluit onderskeidelik teen omtrent agt weke en 18 maande. Die ander, wat aansienklik kleiner is en by die slape en ore van ’n baba voorkom, gaan sowat twee weke ná geboorte al toe. Een van die komplikasies van fontanelle wat te vroeg sluit, is drukking op die brein omdat die groeiende brein dan skielik nie meer genoeg plek het om uit te sit nie. Wanneer ’n baba se fontanelle verbeen voor sy brein ophou groei het, ly hy aan ’n toestand wat kraniostenose genoem word. ’n Baba met kraniostenose word soms sonder fontanelle gebore. In sulke gevalle sal daar onmiddellik chirurgies ingegryp word. Die teenoorgestelde kan ook gebeur – die fontanelle sluit te laat. Dit is dikwels ’n aanduiding van ander probleme soos water op die brein, been-afwykings of ’n ontwikkelingsagterstand. Al hierdie toestande is seldsaam, maar vra die dokter om jou baba se kop met roetinebesoeke goed te ondersoek.

Meer oor kraniostenose

Kraniostenose ontstaan wanneer die fontanelle te vroeg sluit. ’n Baba met fontanelle wat nog oop is, kan dit ook opdoen. Kenners reken sowat een uit elke 2 100 babas ly daaraan. Genetiese of hormoonfaktore veroorsaak kraniostenose. Soms is die gevolg net ’n vreemde kopvorm, maar komplikasies soos swak sig en breinskade is ook moontlik.

Van die simptome sluit in:

  • Geen fontanelle op die pasgeborene se skedel nie,
  • Sigbare en tasbare beenriwwe op die skedelnate,
  • ’n Vreemde kopvorm, en
  • Stadige of geen toename in kopomtrek namate die baba groter word. Die behandeling behels ’n operasie deur ’n neurochirurg om drukking op die brein te verlig, verkieslik binne die eerste ses maande van ’n baba se lewe. 

RAAKGEKOOP
Oh Lief se Natural Aqueous Cream (R129, 250 ml) en Natural Olive Shampoo & Baby Wash (R99, 200 ml) is by uitgesoekte Kids Emporium-winkels of ohlief.com te koop.
Oh-lief