Jou lewe bestaan uit meer as net kinders grootmaak, maar probeer dit nou vir húlle verduidelik. Soms wens jy dat jou kroos ’n bietjie meer waardering het vir jou as mens en vir dit wat jy doen. Maar kinders is mos kinders en hulle dink aan niemand anders as hulleself nie, of hoe?

Verkeerd. Kenners sê dit is inderdaad moontlik om daardie liewe klein monstertjies te leer dat daar ook ander mense op hierdie planeet woon en dat hulle ook die reg het om daar te wees – én om soms eerste gestel te word.

Om jou kinders te leer om waardering vir ander mense te hê en dit te toon, is ’n belangrike stap in die ontwikkeling van sleutelwaardes soos selfbeheersing, mee­lewing en welwillendheid.

En raai wat? Hulle is nie te jonk vir dié lesse nie. Volgens dr. David Wilkerson, ’n beradingsielkundige van Randburg in Gauteng, kan kinders dié waardes geleer word sodra hulle oud genoeg is om op hul ouers te begin reageer. 

“Jy kan hulle die waardes leer selfs voor hulle begin praat. Belonings soos glimlaggies, drukkies en soentjies kan al op ’n baie jong ouderdom onderskei word van iets soos ’n frons. 

“Ouers moet hul kinders van kleins af wys hoe om verantwoordelik op te tree deur hulle te leer dat daar iets soos oorsaak en gevolg is en dat gedrag altyd gevolge het.

“As ouers mekaar respekteer en ook respek wys teenoor ander mense wat vir die baba belangrik is, tree hulle as rolmodelle vir hul kinders op. En namate die kinders sien hoe die respek beloon word, sal hulle daardie gedrag van nature aanleer,” sê David.

As jy reeds met jou hande in die hare sit omdat jy nie van vroeg af vir jou kind hierdie waardes geleer het nie, is dit darem nie nodig om visioene te koester van onbeskofte en selfsugtige tieners of jong mense wat eendag ’n tirannie in jou huis gaan voer nie.

Maar wees ook gewaarsku: Hierdie lesse begin by jou. “As ouers nie opregte besorgdheid toon vir die welstand van ander nie, sal hulle dit nie vir hul kinders kan leer nie,” sê David.

Dit gaan oor respek

Die beginsel van ubuntu vra dat ons die waardigheid en waarde van ander mense respekteer, verduidelik David.

“Dit word onderstreep deur die Bybelse beginsels dat dit meer geseënd is om te gee as om te ontvang en dat jy sal maai wat jy saai. Of soos die Engelse sê: What goes around, comes around.”

Dis alles goed en wel, maar hoe doen ’n mens dit en waar begin jy?

Onthou dat waardering en meelewing vir jou medemens nie losgemaak kan word van respek nie – respek nie net vir jouself nie, maar ook vir ander.

Ouers maak dikwels die fout om te dink dat kinders net kinders is en dat hulle nie respek vir hulle hoef te wys nie.

Dis ’n baie groot fout! Die heel eerste ding is om van kleins af jou kinders, hul privaatheid (wanneer hulle daarna begin vra), hul menings, hul emosies, buie en hul hele menswees te respekteer.

As jy dít doen, is die helfte van die stryd klaar gewonne.

Hoe leer jy jou kind waardering vir ander?

Die proses begin by ouers. David het die volgende wenke:

  • Respekteer ander mense (en mekaar as ouers) werklik en stel ’n voorbeeld van dié gedrag vir jou kinders.
  • Glo (en dra dié oortuiging ook aan jou kinders oor) dat alle mense gelyk is. 
  • Gesels met ouer kinders oor hoe dinge in die samelewing werk en wat die intrinsieke waarde van elke mens is. Dit hoef nie swaarmoedige gesprekke te wees nie en kan ligweg hanteer word deur praktiese voorbeelde te gebruik wat deur die loop van die dag oor julle pad kom.
  • Beloon jou kind as hy respek en waardering aan ander mense bewys het, en weerhou belonings wanneer sy gedrag swak was. Jy kan ook die skoen aan die ander voet sit deur jou kind te vra hoe hy daarvan sal hou as iemand hóm so behandel.
  • Ontwikkel jou kind se eiewaarde en leer hom om homself te respekteer. Dit doen jy met drukkies, woorde en deur in jou kind se emosionele behoeftes te voorsien. Wanneer ’n kind homself op ’n gepaste wyse respekteer, is dit makliker om ander ook te respekteer.
  • Gesinsvergaderings is ’n goeie plek waar elke lid van die huishouding hul gevoelens kan deel en hul stem (al is hulle hoe klein) kan laat hoor oor hoe hulle voel oor die manier waarop daar teenoor hulle opgetree word.

Die onderliggende waardes

Voor jy ’n omgewing kan skep waar jou kind ander mense respekteer, moet sekere waardes in plek wees. Dan is dit vir jou kinders baie makliker om dié gedrag hul eie te maak. Hier is ’n paar lewenslesse wat ’n belangrike deel van waardestelsels uitmaak:

  • Leer jou kinders om meer ingestel te wees op ander as op hulleself.
  • Leer hulle om net aan ander te doen wat hulle ook aan hulleself gedoen sou wou hê.
  • Kweek ’n gesindheid wat sê “ek wil ’n positiewe verskil aan mense se lewe maak”.
  • Vermy jaloesie en selfsugtige ambisies.
  • Kweek ’n gesindheid van vrede, liefde, bedagsaamheid, genade teenoor ander, opregtheid en die begeerte om vir ander die beste te wil hê.
  • En jy moet natuurlik doen wat jy sê! Want, soos met waardering, leer kinders waardes deur hul ouers se gedrag na te boots.

Hoe jy die voorbeeld kan stel

  • Wees eerlik Erken dit as jy iets verkeerds gedoen het en vra om verskoning.
  • Wees positief Moenie jou kind beledig of ’n gek van hom maak nie.
  • Vertrou Laat jou kind toe om keuses te maak en verantwoordelikheid daarvoor te aanvaar.
  • Wees regverdig Luister na jou kind se kant van die saak voor jy jou gevolgtrekkings maak.
  • Wees beleef Gebruik die towerwoordjies asseblief en dankie wanneer jy met jou kind praat.
  • Wees betroubaar Hou jou beloftes. Wys jou kind dat jy bedoel wat jy sê en dat hy op jou kan staatmaak.
  • Luister Gee jou volle aandag aan jou kind wanneer hy met jou praat.
  • Wetsgehoorsaamheid Jou kind leer by jou. Hou by die reëls.
  • Gee om Wys besorgdheid teenoor ander mense, diere en die omgewing.
  • Vermy swak rolmodelle Wanneer jy swak gedrag by ander mense sien, bespreek dit met jou kinders en verduidelik hoekom dit onaanvaarbaar is.
  • Huisreëls As jy huisreëls instel, verduidelik vir jou kind hoekom jy dit doen en, baie belangrik, sorg dat jy self daarby hou.
  • Moenie oorreageer nie As jou kleuter jou ’n domkop (of iets ergers) noem, moenie kop verloor en visioene sien van hoe jy sy nek omdraai nie. Jy weet mos jy is nie ’n domkop nie. En jy is heelwat ouer as hy. Buig af tot op sy vlak, kyk hom in die oë en sê ferm (maar rustig): “In hierdie huis gee ons mekaar nie lelike name nie.”
  • Verwag meningsverskille Dit sou wonderlik wees as kinders altyd die eerste keer luister en soos gehoorsame engeltjies deur die huis dartel, maar ons woon op planeet Aarde en hier werk dinge anders. Probeer onthou dat wanneer hulle van jou verskil, hulle nie noodwendig sonder respek is nie, maar net hul mening wil deel. Leer hulle dat jy makliker na hulle sal luister as hulle hul mening respekvol oordra.
  • Stel grense Kinders móét grense hê – dit laat hulle veilig voel. En hulle moet weet dat daar gevolge gaan wees as hulle dit oortree. 
Kan ek laat begin?

Eintlik moet jy al met geboorte met dié grootmaakproses begin deur jou eie gedrag teenoor ander mense dop te hou. 

As jy disrespekvol is en geen waardering vir ander mense wys nie, kan jy ál die beginsels links toepas en dit sal jou nêrens bring nie. 

Maar hou goeie moed, alles is nie verlore nie. David het ook wenke vir dié van ons wat laat begin het.

  • Die heel eerste ding is om die raad hiernaas in jou huishouding in plek te stel.
  • Stel ’n beloningstelsel in vir goeie gedrag en ’n weerhoudingstelselvir swak gedrag. Jy kan ook ’n “bewys­stuk”-stelsel in werking stel. Vir goeie gedrag kry jou kind ’n bewysstuk van sy goeie gedrag wat gebêre word. Vir slegte gedrag verloor hy een van dié bewysstukke. Aan die einde van die maand word die waarde van die bewysstukkies opgetel en die kind kry ’n ooreenstemmende beloning.
  • Wees net versigtig dat jou belo­ning­stelsel nie ’n nagmerrie word deurdat die kind dit as ’n reg begin beskou nie. Dit moet altyd slegs ’nbeloning bly. Doen dit dus lukraak sodat jou kind altyd waardering daarvoor behou.
  • ’n Moedswillige kind moet op dieselfde manier behandel word. Weerhou voorregte as hulle volhou met swak gedrag en verduidelik met praktiese voorbeelde hoe hul gedrag ander raak.