As jy in Suid-Afrika woon, is dit nie genoeg om net sonskermroom aan te wend nie. Jy moet ook ’n sonbril, hoed en die regte klere dra wanneer jy ’n dag in die son gaan deurbring. Klink dit oordadig? Gaan kyk dan na die skokkende inligting by cansa.org.za: ’n Kind wat net twee keer in sy kinder- of tienerjare blase gebrand het, het ’n dramaties verhoogde kans om later velkanker op te doen. Volg die raad in dié artikel om die hele gesin sonslim te hou.

Bly uit die son

Kinders onder een jaar moet liewer heeltemal uit die son bly, veral tussen 10:00 en 15:00. Soek na koel skadukolle terwyl julle buite is. Leer jou kleuters sommer van jongs af om altyd ’n koeltekol uit te soek en baie water te drink wanneer hulle in die son is.

Die Australiese organisasie SunSmart verduidelik op hul webtuiste dat ’n behoorlike en goed geposisioneerde afdak wel die gevaarlike ultravioletstrale wat op jou neerbrand verminder, maar jou nie heeltemal daarteen beskerm nie. Dis onder meer omdat weerkaatste ultravioletlig (UV-lig) ook gevaarlik is, sê dr. Siegmund Johannes, ’n Johannesburgse plastiese chirurg. “Sand, water en selfs sneeu kaats 70 tot 90 persent van die UV-lig terug, terwyl ’n grasperk tussen 5 en 20 persent terugkaats,” sê hy.

HET JY GEWEET?
Moet jou nie laat bedrieg deur winderige, oortrokke en kouer weer nie. Sonskade word deur ultravioletstraling aangerig, nie hitte nie.
Hoe gemaak as Jannie seer gebrand het?
  • Sorg dat jou kind gehidreer bly.
  • Druk sagkens ’n koel kompres teen jou kind se vel of bad hom in koel water.
  • Vermy seep omdat dit die vel kan irriteer.
  • Koop ’n produk by die apteek wat sonbrand help streel – ’n spuitmiddel is die gerieflikste.
  • Bevogtig jou kind se vel met ’n goeie room.

S is vir sonskermroom

Babas onder ses maande behoort net sinkbevattende sonroom te dra, terwyl babas ouer as ses maande volgens die Kankervereniging van SA (Kansa) ’n wyespektrum-room met ’n sonbeskermingsfaktor (SBF) van minstens 15 moet dra terwyl hulle bedags buite is. (Wyespektrum-rome beskerm teen UVA- en UVB-strale.) SunSmart en die Amerikaanse akademie vir dermatologie beveel ’n SBF van 30 of selfs hoër aan, asook ’n waterbestande sonroom. Wend die sonroom aan 20 tot 30 minute voor jou kind in die son gaan speel. As jou kind swem of baie tyd in die son deurbring, is dit ook ’n goeie idee om sonskerm al om die twee uur aan te wend.

H is vir hoed

Kies ’n hoed met ’n breë rand wat beskerming en koelte vir die hele gesig, ore en nek bied. Legioenpette werk goed omdat dit ’n flap het wat die nek en ore bedek. ’n Gewone pet bied nie genoeg beskerming nie. Soos klere bied hoede wat ’n ultraviolet-beskermingsfaktor (UBF) van 15 het goeie beskerming, terwyl hoede met ’n UBF van 50 uitstekende beskerming bied. Kies ’n gemaklike hoed met goeie ventilering. Jou baba sal miskien nie daarvan hou om iets op haar kop te dra nie, maar as sy dit elke dag opsit, sal sy wel daaraan gewoond raak.

K is vir klere

Klere wat lig is, maar dig en styf geweef is, is die beste keuse. Dit sluit linne en katoen in. Die ultraviolet-strale (UV) dring egter ook deur klere, sê Siegmund. “Dit hang af of die kleedstof ultravioletlig aktief absorbeer. Kleedstowwe wat UV-strale aktief absorbeer is die veiligste. Dit sluit in die materiaal waarvan fietsryers se toppies gemaak word, asook die uitslagwerende stowwe (rashies) waarvan baie kinderswempakkies gemaak word, soos dié van Baby Banz en Second Skins.” Meer lae klere en klere wat soveel vel moontlik bedek sorg vir nog beter be-skerming teen UV-strale. Onthou ook om jou baba se beentjies en voetjies te bedek wanneer sy in haar stootwaentjie ry. Volgens SunSmart absorbeer donker kleure soos swart, vlootblou en donkerrooi meer UV-strale as ligte pastelkleure soos wit, ligblou en liggroen. Trek dus vir jou kind eerder donker klere aan. Klere wat nat is, bied minder beskerming teen UV-strale as klere wat droog is. Kansa beveel aan dat jy klere met Kansa-etikette koop. Klere met SunSmart-etikette is ook in SA te kry en het ’n ingeboude ultravioletbeskermingsfaktor. Hoe hoër die UBF, hoe beter die beskerming.

S is vir sonbril

Leer jou kind van jongs af om ’n sonbril te dra wat haar oë teen UV-strale beskerm omdat kinders se oë besonder sensitief vir dié strale is. Volgens SunSmart word oogskade deur UV-strale oor jare aangerig en baie blootstelling daaraan kan ernstige skade soos katarakte en selfs velkanker op die ooglede veroorsaak. Siegmund verduidelik dat hoe meer kleur die oog het, hoe meer ingeboude beskerming het dit teen UV-lig. “ ’n Bruin oog het die meeste melanien, wat ultravioletlig kan absorbeer, terwyl ’n groen oog minder en ’n blou oog die minste pigment bevat, wat dit die kwesbaarste vir ultravioletlig maak.” Sonbrille vir kinders het gewoonlik sagte rekbandjies om dit in posisie te hou. Skaf liefs ’n sonbril met ’n UBF van 400 aan. 

HET JY GEWEET?
Naas Australië het Suid-Afrika die hoogste voorkoms van velkanker in die wêreld. Velkanker word elke jaar by sowat 21 500 Suid-Afrikaners gediagnoseer. Altesaam 1 500 van dié diagnoses is melanoom.

Jou pasgeborene se vel

Jou pasgeborene se vel is nog aan die ontwikkel. Volgens dr. Lize Reichert, ’n dermatoloog van Potchefstroom, vervaardig jou pasgeborene se vel minder melanien as ’n volwassene se vel. “Dit maak babas en selfs ouer kinders se vel meer vatbaar vir ultravioletskade.” Lize waarsku dat dit nie seker is presies hoe veilig sonskermroom vir babas jonger as ses maande is nie. Die veiligste manier om jou baba te beskerm, is dus om die son te vermy, beskermende klere te dra en sinkbevattende sonskermroom aan te smeer aan dele van die liggaam wat nie deur klere beskerm word nie, is haar raad.