Ontwikkeling is nie ’n wedloop nie, dit gebeur vanself – en eintlik is die volgorde en gehalte van ontwikkelingsfases veel belangriker as die pas waarteen dit plaasvind. Sonder goeie groot motoriese vaardighede sal jou kind nie die belangrike fyn motoriese vaardighede soos skryf – wat vir die groot skool belangrik is – behoorlik onder die knie kry nie.

Die vermoë om ’n paar uur op ’n slag stil te kan sit en te konsentreer, is ook te danke aan groot motoriese spiere wat sterk en geoefen is. “’n Kind het genoeg krag in sy spiere nodig om sy lyfie in ’n regop posisie te hou,” sê Johnlene Scholtz, ’n Klerksdorpse arbeidsterapeut en die vrou agter die Robotics-program wat groot motoriese ontwikkeling bevorder.

Spiertonus is belangrik vir mylpaalontwikkeling, konsentrasie, werkspoed en selfs ’n kind se potloodgreep. Tonus en krag ontwikkel van die rompspiere na die arms en bene. “Daarom moet ’n kind se rug- en maagspiere sterk wees sodat ander groot motoriese vaardighede soos balans, middellynkruising, hand-oog-koördinasie en voet-oog-koördinasie kan ontwikkel,” sê Johnlene.

Twee tot drie jaar

Wat kan jou kleuter doen?

Jou kind se beweging behoort tussen twee tot drie jaar meer gekoördineerd te wees. Op ’n bewegingsvlak is dit veral sy balans wat in hierdie jaar baie gaan ontwikkel. Johnlene sê dat jou kind se bilaterale integrasie ook nou begin ontwikkel. Jy kan dit sien wanneer hy met albei handjies eet, met ’n vetkryt in elke hand krabbel en tweebeen-spronge uitvoer.

“Deur albei handjies gereeld te gebruik, bewerkstellig jou kleuter laterale dominansie wat beteken dat hy dit verkies om ’n spesifieke kant van sy liggaam eerder as die ander te gebruik,” sê Johnlene. Hy bereik van die volgende bewegingsmylpale:

  • Gooi ’n groot bal sonder om sy balans te verloor;
  • Klim op ’n stoel, draai sy lyfie en gaan sit in die regte posisie;
  • Klim sonder hulp trappe op en af terwyl hy voete wissel, maar hou nog soms aan ’n reling vas;
  • Vaar ál beter op skopfietse en kan selfs al die driewiel se pedale begin trap;
  • Beland met gemak op albei voete wanneer hy van ’n lae trappie afspring;
  • Spring op die plek;
  • Staan vir ’n kort rukkie eenbeen sonder om sy balans te verloor;
  • Vang ’n bal met uitgestrekte arms;
  • Hardloop ritmies en met beter balans;
  • Verander gemaklik van rigting terwyl hy hardloop;
  • Kan vir ’n kort rukkie op sy tone loop.

Hoe kan jy help?

  • Laat hom op die maat van musiek beweeg – dit versterk sy balans.
  • Laat hom op die trampolien spring (maar kom al die veiligheidsmaatreëls na). Daar is min oefening wat ’n kind se balans ’n groter hupstoot kan gee as so ’n lekker wipmat.
  • Speel gereeld saam bal en moedig hom aan om te skop – nie altyd met dieselfde voet nie – te gooi en te vang. Onthou net dat hy in dié stadium nog ’n bal teen sy lyfie vang wanneer jy dit direk na sy handjies mik.
  • Speel die diere-speletjie en vra hom om soos ’n slang te seil, soos ’n hasie te wip, soos ’n eendjie te waggel en soos ’n perd te galop.
  • Op die klimraam: Laat hom aan albei armpies hang, maar wees by om hom te vang as hy wil val.
  • As julle ’n plat swaai het, kan hy op sy magie op die swaai lê terwyl jy hom swaai.
  • Jy kan ook nou hindernisbane bou. Hou dit eenvoudig en laat hy bo-oor en onderdeur hindernisse kruip, spring en loop.

HET JY GEWEET?
Help jou kind om al die belangrike bewegingsmylpale te bereik wat hy kan. Moet hom egter nie aanmoedig om die beste skopper, swemmer én fietsryer te word nie. ’n Gelukkige kind is veel belangriker. 

Drie tot vier jaar

Wat kan jou kind doen?

“Oog-hand-koördinasie en oog-voet-koördinasie ontwikkel op hierdie ouderdom goed,” sê Johnlene. Jou kind het sterk skouer- en armspiertjies daarvoor nodig. Al die babavetjies het nou al weggesmelt. Hy kan al:

  • op ’n reguit lyn stap,
  • hak-toon loop,
  • op een voet spring,
  • enigiets met drie of meer wiele trap en stuur,
  • teen lere, klimrame en bome uit klouter,
  • nie meer net die bal gooi nie, maar ook mik en ’n bietjie afstand kry,
  • sy armpies reguit uithou om ’n bal te vang en die bal dan na sy bors bring,
  • hardloop en ’n bal skop, en
  • in ’n sirkel hardloop.

Hoe kan jy help?

  • Trek ’n streep met bordkryt of plak een met kleefband en laat hom oefen om daarop te stap.
  • Bou beweging by roetine-take in, soos om hom soos ’n hasie bad toe te laat spring of om voor ete gou om die tafel te galop.
  • Moedig hom aan om op die grasperk en teen hellings op en af te rol.
  • Hou die een punt van ’n handdoek vas. Laat hom op die ander punt gaan lê en dit vashou en na jou toe rol, sodat hy hom in ’n kokonnetjie toerol. Pluk die handdoek sodat hy weer ooprol.
  • Skryf hom in vir swemlesse. Kenners sê kinders wat vroeg leer swem het ’n voorsprong – nie net fisiek nie, maar ook ten opsigte van hul gemak in die water. Jy kan selfs in die babatyd al daardie swempet begin aantrek. Die meeste swemafrigters aanvaar babas van ses maande af en leer hulle om van die maag af op hul ruggies te dryf. Teen 18 maande kan kinders in die water skop en iewers tussen twee- en vier-en-’n-half jaar begin hulle regtig swem. Maak seker jy kies ’n swemskool waar daar nie meer as drie of vier swemmers per afrigter is nie.
  • Laat jou kind speel. Al meer kundiges meen jong kinders word benadeel omdat hulle nie genoeg speel nie.

Vier tot vyf jaar

Wat kan jou kind doen?

Hoewel middellynkruising reeds op ’n vroeër ouderdom begin ontwikkel het, is die kruising van die middellyn vir hierdie ouderdomsgroep ook ’n belangrike bewegingsmylpaal. Dit behels die vermoë om van die een kant van die liggaam na die ander kant oor te steek, soos dat die regterhand oor die middel van die lyf reik en iets optel wat aan die linkerkant van die lyf is. Om sy middellyn doeltreffend oor te steek, moet ’n kind se romp-, skouer- en armspiere sterk genoeg wees en moet hy goeie balans en bilaterale integrasie (die vermoë om albei dele van sy liggaam gekoördineerd te gebruik) hê, sê Johnlene.

“Middellynkruising is belangrik vir die ontwikkeling van onafhanklike selfsorg soos aantrek, uittrek, tande borsel en veters vasmaak. Dit speel ook ’n belangrike rol by inkleur en natrek van lyne en vorms.” Dié vaardigheid het later ’n uitwerking op onder meer lees- en skryfvaardighede. Op dié ouderdom kan jou kind ook:

  • Agteruit loop deur eers sy toon en dan sy hak op die grond neer te sit,
  • Bollemakiesie slaan,
  • Aan sy tone raak sonder om sy knieë te buig,
  • Fietsry met of sonder sywiele,
  • Tot 10 keer ná mekaar vorentoe spring sonder om te val,
  • Tot 10 sekondes eenbeentjie op albei voete balanseer,
  • Minstens vier treë op ’n balanseerbalk loop – hy geniet nou balanseerspeletjies,
  • ’n Boontjiesakkie vang,
  • ’n Bal vang wat na hom gebons word,
  • Bewus begin word van die twee helftes van sy lyfie (al kan hy nog nie links en regs benoem nie).

Hoe kan jy help?

  • Leer hom behoorlik bollemakiesie slaan sodat hy nie seerkry nie.
  • Leer hom touspring.
  • Laat hom so veel moontlik op ’n klimraam speel (of sommer net boomklim) – dit is baie belangrik vir sy laterale bewuswording, oftewel dat hy weet sy liggaam het ’n linker- en ’n regterkant.
  • Leer hom van springspeletjies soos hinkspel (hopscotch) en sterspronge.
  • Staan ’n bietjie terug en laat hy hom self aan die gang skop wanneer hy swaai.
  • Laat jou kind help met tuinwerk soos om blare te hark of dit bloot op te tel. Hy sal ’n hele paar motoriese vaardighede só slyp.
  • Laat hy kruisbeen op die mat sit. Sit ’n entjie van hom af en rol nou ’n bal skuins na hom toe, eers na sy linker- en dan na sy regterkant toe. Hy moet die bal met albei hande vang deur slegs sy bolyf te draai.
  • Doen aktiwiteite waar hy met een hand aan albei kante moet werk, soos om legkaart te bou met die legkaartstukkies aan sy een kant en die legkaartboks aan die ander. Hy kan ook met ’n grafie sand in ’n emmertjie skep met die sand aan sy een kant en die emmertjie aan die ander kant. Hy moet dan die legkaartstukkie of die sand van die een kant na die ander kry. Laat hom hande ruil sodat hy sy middellyn met albei hande oorsteek.

ADRESBOEK
Dankie aan Johnlene Scholtz vir haar hulp met die artikel. Gaan na roboticsprogram.co.za.