Klein kindertjies het nie altyd die vermoë om pyn te plaas of die woordeskat om te verduidelik wat hulle voel nie, sê dr. Hester van der Walt, ’n pediater van Vredenburg aan die Weskus. As ’n peuter dus sê sy maag pyn, kan dit omtrent enigiets van ’n seer keel tot ’n seer toon beteken.

Voor jy maagpyn by ’n kind jonger as vier jaar diagnoseer, moet jy kyk hoe die pyn aan jou gekommunikeer word, sê Hester. “Onthou dat jy nie jou pyn op jou kind moet projekteer nie – jou kind probeer om jou iets te vertel. Moenie sommer aanneem dis maagpyn nie. Dis nog moeiliker met kinders wat nog nie kan praat nie. En al kan hulle praat is dit nie te sê dat hulle reg is nie.” Hoe weet jy dan jou kleinding het buikpyn? Hier is Hester se leidrade:

  • Gewoonlik is daar kreun- of steungeluide: Kyk of daar ’n verband is met voedings, stoelgange of urinering.
  • Kyk wat doen jou baba met sy bene, lyf, kop, rug, nek en mond. Trek hy sy bene op, trek hy dit afwisselend op en skop styf, trek hy sy kop en nek na agter of maak hy sy rug rond of hol? Let noukeurig op sodat jy dit vir die dokter kan beskryf indien nodig.
  • Gooi jou kind op? Hoe lyk die braaksel?
  • Is daar stoelgang? Hoe ruik dit, is daar bloed (dan lyk dit swart) of ander verkleurings en wat is die digtheid (styf of sag of loperig) daarvan?
  • Is daar winde bo of onder?

Gesond, maar maagpyn

Hoe gemaak as jou dokter sê daar is geen mediese verklaring vir jou kind se maagpyn nie?

Sielkundige kwessies of ’n kombinasie van sielkundige en mediese kwessies is soms die oorsake van kindermaagpyn, sê Andri Burger en Annemarike de Beer, sielkundiges by Synergy Psychological Services in Roodepoort. Voor jy egter aanneem die probleem is sielkundig, moet ’n dokter eers mediese oorsake uitskakel. Andri en Annemarike onderskei twee kategorieë sielkundige redes vir maagpyn en gee raad:

1. Sielkundige oorsake

Nes met volwassenes het trauma en stres ’n groot uitwerking op jong kinders se fisieke welstand. Die maag en ander ingewande het veelvuldige senuwees en ’n kind se emosies kan dié senuwees laat saamtrek, wat maagpyn veroorsaak.

Jou kind het dus regtig pyn, of minstens ’n onaangename gevoel in sy maag. Kleuters en peuters se beperkte woordeskat kan die situasie verder kompliseer omdat jou kind moeilik kan uitdruk presies hoe hy voel. ’n Kind se emosies kan dus soms as fisieke ongemak uitslaan. Dis ook moontlik dat ’n kind kla sy maag is seer, maar eintlik verwys hy na ’n emosionele gevoel soos vrees.

Hoe kan jy help?

Vra jou af of enigiets in jul omstandighede verander het wat jou kind gespanne kon maak. Soms sit ’n boelierige maat of die aankoms van ’n nuwe boetie agter jou kind se spanning. Gesels met die kleuterskoolonderwyseres en probeer saam die oorsaak identifiseer. Doen dan iets daaraan en kyk of die maag beter word. Jy kan ook met jou kind gesels en verduidelik dat ’n mens se maag om verskillende redes kan pyn.

Verduidelik dit is soms omdat ’n mens bang of hartseer voel en dis anders as die gevoel wanneer jy naar is of badkamer toe moet gaan. So kan jy jou kind help om sy emosies doeltreffender uit te druk. ’n Pynstropie kan die fisieke simptome van die maagpyn help verlig, maar behandel nie die onderliggende oorsaak nie en behoort dus nie al behandeling te wees nie. As alle mediese oorsake uitgeskakel is en die pyn duur voort, kan jy sielkundige behandeling oorweeg.

2. Aandagsoekende gedrag

Soms gebruik kinders fisieke klagtes om aandag of hul sin te kry. Hulle het aanvanklik dalk werklik seer gehad, maar dis nou beter – en hulle gee voor dis steeds erg. Die rede? As ’n kind siek is, is daar gewoonlik voordele soos liefde, aandag of vryskelding van onaangename aktiwiteite (soos skool) of verantwoordelikhede. ’n Kind kan dus maak of hy pyn het om hierdie voordele te geniet.

Hoe kan jy help?

Dis verskriklik belangrik om nie net aandag aan jou kind te gee wanneer hy siek is nie. ’n Siek kind moet voel sy ouers gee om, maar dit mag nooit lekkerder wees om siek as gesond te wees nie. Jy kan al die lekker dinge beklemtoon waaraan hy kan deelneem as hy gesond is maar nie kan doen as hy maagpyn het nie, soos om lekker kos te eet wat maagpyn kan vererger.

Moenie met jou kind raas nie. As hy gereeld van maagpyn kla om aandag te soek, is dit belangrik om die werklike rede agter die klagte vas te stel. Soms is dit nodig om hom sielkundige toe te neem om te kyk waar die knoop lê. Kinders kla nie sommer sonder rede nie en die oorsaak van die klagte – of dit nou mediese of sielkundig is – moet opgespoor en behandel word.

Moontlike oorsake van maagpyn
  • Gastroënteritis of maagdermontsteking Tipiese simptome is diarree en/of braking. Jou kleinding weier voeding, maar is aanvanklik soms dorser as gewoonlik en urineer minder as gewoonlik. Later kan hy lusteloos raak, sy mond word droog en sy oë kan in die kaste terugsak. As jou baba nie betyds behandel word nie, kan hy sy bewussyn verloor en selfs sterf.
  • Ingeslukte slym weens boonstelugweginfeksie kan die maag- en dermslymvlies irriteer. Simptome sluit in die braking van kos en slym of diarree met slym in, asook simptome soos koors, seer keel of oorpyn.
  • Oorvoeding Dit volg gewoonlik ná ’n kinderpartytjie of kort ná ’n groot maaltyd. Gewoonlik braak die kind en voel dan beter.
  • Blaasinfeksie (sistitis) Jou kind se onderbuik is seer en dit vererger wanneer hy urineer. Soms is daar bloed in die urine. By babas is refluks en ingeslukte winde ook algemeen. Hester sê nog algemene oorsake van maagpyn sluit in opgeswelde limfvate in die dikderm, gastritis (maagholte-ontsteking of -irritasie), blindedermontsteking, nefritis (nierontsteking), gastroësofageale reflukssiekte, swak spysvertering soos met onderliggende laktose- of glutenintoleransie, en hepatitis. Minder algemene oorsake sluit in seliaksiekte (’n aangebore afwyking van die dermkanaal), verstoppings waar ’n deel of dele van die derms inmekaargedruk, geknoop of verdraai is (wat baie gevaarlik kan wees), ’n breuk by die naeltjie wat ’n knop voor op die maag los, Hirschsprung se siekte (’n aangebore afwyking wat peristalsis in die dikderm beïnvloed), pankreasontsteking, diabetes, abdominale migraine en vergiftiging.
  • Hardlywigheid Die maagpyn vererger tot ’n stoelgang gepasseer is en neem dan af. Soms is die eetlus weg en kan die kind naar voel en opgooi. Die stoelgang is hard en minder gereeld. Soms is daar ’n waterige stoelgang wat sonder beheer gepasseer word omdat die kolon so vol stoelgang is dat dit nie meer vloeistof kan absorbeer nie.
Mag ek tuis behandel?
In minder ernstige gevalle van buikpyn, veral as daar ’n logiese verklaring is soos dat dit net ná ’n kinderpartytjie voorkom, kan jy pynmedisyne soos parasetamol of ’n middel teen buikkrampe gee en jou kind versigtig dophou, sê Hester. “Gebruik jou gesonde oordeel. Nie alle situasies regverdig ’n dokterafspraak nie en ons aptekers is goed opgelei, maar as enige van die gevaartekens verskyn of as die pyn nie spoedig opklaar nie, moet jy professionele raad inwin. Hoe kleiner ’n kind of hoe ernstiger die simptome is, hoe gouer moet mediese hulp gesoek word.”

Reguit dokter toe

Neem jou kind dadelik dokter toe as jy enigeen van die volgende simptome sien, sê Hester:
1. Hewige buikpyn.

2. Pyn wat met beweging erger word.

3. Maagpyn vergesel van:

  • Hewige braking.
  • Hewige diarree.
  • Bloed wat opgegooi word.
  • Rooi of swart bloed in die stoelgang.
  • ’n Uitslag of besondere bleekheid.
  • ’n Hoë koors, veral as koorsmedikasie dit nie laat daal nie.
  • Geen urinering in meer as agt uur nie.
  • Pyn met urinering.
  • Bloed in die urine.
  • Verlies van bewussyn of as jou kind baie pap en deurmekaar lyk. Neem jou kind ook dokter toe as hy gereeld van maagpyn kla.