Groot motoriese vaardighede lê die grondslag van vaardighede wat daarop moet volg, soos lees, skryf en somme maak. As jou kind se grootspiere nie genoeg ontwikkel het en hul werk kan doen nie, kan die klein spiere ook nie behoorlik funksioneer nie. 

Wanneer jou kind fietsry, boomklim, met ’n bal speel of hardloop, ontwikkel sy ruimtelike vaardighede en visuele persepsie, wat weer nodig is vir allerlei ander vaardighede wat hy onder die knie moet kry. As jy elke dag ’n bietjie tyd inruim om sulke oefeninge op ’n prettige manier te doen, sal jy sorg dat jou kleuter al die nodige vaardighede ontwikkel om van sy eerste skooljaar ’n sukses te maak. 

Wat is groot motoriese vaardighede?

Groot motoriese ontwikkeling stel jou kind in staat om sy groot spiere te gebruik om te loop, hardloop, spring, wip en ’n bal te skop en vang. Hierdie vaardighede help hom ook om vir langer rukke te kan stilsit, soos wat van hom in die grootskool verwag sal word. 

Die proses is egter ietwat meer ingewikkeld as wat dit op die oog af lyk: Jou kind moet inligting wat hy ontvang, beoordeel en met die nodige en akkurate spierbewegings reageer. Allerlei sensoriese prosesse is dus aan die werk. 

Die groot motoriese geheue is van kardinale belang, aangesien dit jou kind in staat stel om te onthou watter “spierstappe” hy voorheen gevolg het om ’n sekere taak suksesvol te verrig. Talle spiere en spiergroepe moet reg en vinnig aangewend word om die regte beweging op die regte tyd uit te voer. 

Sommige kinders is van nature goed daarmee, terwyl ander meer oefening nodig het.

let op na dié mylpale

Hier is die grootspier-mylpale wat jou kind moet bemeester:

Teen 4 jaar

  • Hy spring sowat 50 cm ver.
  • Hy spring en klap gelyktydig sy hande. 
  • Hy ry goed met ’n driewiel en maak skerp U-draaie. 
  • Hy vang ’n bal met sy hande en arms, teen die bors en met sy elmboë gebuig. 
  • Hy kan self aan die swaai kom. 
  • Hy eksperimenteer met verskillende posi­sies op ’n klimraam. 
  • Hy staan vyf tot agt sekondes lank op een been. 
  • Hy hardloop op sy tone. 
  • Hy loop op ’n balanseerbalk.

Teen 5 jaar 

  • Hy begin op ’n fiets sonder kantwieletjies ry. 
  • Hy huppel goed, maar soms nog rukkerig. 
  • Hy vang ’n bal met die hande en beweeg sy liggaamsposisie in die rigting van die bewegende bal. 
  • Hy bons en vang ’n tennisbal. 
  • Hy vang ’n boontjiesak. 
  • Hy staan nege sekondes of langer op een been. 
  • Hy staan 10 sekondes of langer op sy tone met die hande op die heupe. 
  • Hy loop op sy tone op ’n balanseerbalk.

Teen 6 jaar 

  • Hy spring oor ’n stokkie wat 20 cm bo die grond gehou word. 
  • Hy voer sterspronge uit. 
  • Hy ry goed fiets. 
  • Hy huppel goed en gekoördineerd. 
  • Hy bons en vang ’n tennisbal met een hand. 
  • Hy staan 15 sekondes lank op een been met oop oë en vyf sekondes met toe oë.

Wanneer moet jy bekommerd wees?

Hou in gedagte dat vaardighede oor maande geoefen word. As jy egter sien dat jou kind besonder lomp is, gedurig val wanneer hy hardloop, glad nie kan balanseer nie, nie eens een of twee keer op albei voete of een voet kan wip nie, ’n bal byna glad nie kan raakvang nie of sukkel om teen iets op te klim, moet jy dalk ’n fisio- of arbeidsterapeut raadpleeg. 

Dit beteken nie noodwendig iets ernstigs is verkeerd nie, maar dis beter om vroeg reeds aandag aan enige probleme te gee.

Spring, spring so

Een van die prettigste groot motoriese speelgoed is ’n springmat. Dit sorg vir uitstekende groot motoriese stimulasie.

Het jy geweet?

Die gehalte van bewegings is belangrik. As jy bekommerd is oor jou kind se groot motoriese ontwikkeling, vra jou die volgende af: Is haar bewegings stadig, ploeterend of lomp? Is haar bewegings gemaklik? Bemeester sy nuwe vaardighede meestal maklik, of verg dit inspanning en dinkwerk?


Getty Images
Getty Images

So oefen julle

Daar is talle oefeninge wat jou kind se groot motoriese vaardighede kan help ontwikkel. Dis meestal eenvoudig en lekker om te doen. Betrek jou kind gereeld – ’n paar keer per dag – vir kort rukkies en hou op as jy sien hy is moeg. Wees geduldig wanneer julle oefen en maak dit ’n speletjie. Moet nooit toelaat dat die speletjies vir jou kind soos werk of straf begin voel nie. Namate die jaar vorder, sal jou kind ál beter met elke oefening word.


Klouterspeletjies

  • Gee jou kind die kans om boom te klim (en wees maar byderhand!). Laat hy klouter en ook aan ’n lae, sterk tak swaai.
  • Laat hy gereeld op klimapparate speel. Dis ideaal as die apparaat ook ’n net het waarteen hy moet opklouter, aangesien hy dan ander vaardighede gebruik as wanneer hy met trappe of dwarspale opklim. Laat hy teen ’n lae hoogte van ’n paal afgly (sorg dat daar nie splinters is wat in sy hande kan steek nie).
  • Laat hy met ’n lae leertjie op-en afklim.

Balspeletjies

  • Blaas ’n ballon op en hang dit aan ’n tou aan ’n boom of die wasgoeddraad. Moedig jou kind aan om die ballon met ’n kolf te slaan. Hy moet die kolf met albei hande vashou.
  • Skaf ’n kinderbasketbalstel aan en laat hy probeer om die bal in die net te gooi. Dit moet laag genoeg wees dat hy nie te veel sukkel nie.
  • Gooi vir jou kind ’n groot bal. Staan eers naby en beweeg later ál verder van hom af weg. Aanvanklik sal jou kind dalk sy hande net voor hom hou, maar namate hy vorder, sal hy die korrekte bewegings begin uitvoer wat nodig is om die bal te vang. Laat hy die bal ook vir jou gee sodat hy kan sien hoe jy dit vang.
  • Laat hy die bal vir jou gooi – ook eers van ’n kort afstand af en dan ál verder.
  • Skop ’n bal na hom toe en laat hy vorentoe hardloop om dit raak te skop. Laat hy ook die bal die lug in skop.
  • Begin nou kleiner balle vir mekaar gooi. Dit sal baie meer oefening verg as die groot bal.
  • Skaf ’n goedkoop mini-gholfstelletjie aan  sodat jou kleinding kan probeer om die klein gholfballetjie raak te slaan. Wanneer hy dit eers bemeester het, kan jy hom vra om na sekere teikens te mik, of groterige gate in die grond grawe waarin hy die bal kan probeer slaan.
  • Speel kegelspel. Leer hom om die bal van onder af te gooi soos jy sou maak as jy sou speel.
  • Belê in ’n swaaibal. Dit verg uiterste vaardigheid en aanvanklik sal hy sommer wild en wakker slaan, maar namate hy oefen, sal hy dit ál beter regkry om die bal raak te slaan.
  • Boul ’n krieketbal wat hy kan raakslaan. Gooi eers van naby af en doen dit saggies sodat die bal nie te vinnig trek nie. Gooi die bal eers reguit en daarna dat dit hop.
  • Laat hy op ’n sementoppervlak staan en die bal met sy hande op en af laat wip.
  • Speel sokker en leer hom om te dribbel. Skop ook die bal vir mekaar. Kyk of hy die bal by jou kan afneem terwyl jy dribbel.
  • Laat hy boontjiesakkies in die lug gooi en probeer vang.
  • Gee hom ’n groot albasterghoen wat hy van die een hand na die ander kan probeer gooi en vang.

Balanseerspeletjies

  • Pak ’n gekookte eier op ’n groot lepel waarmee hy van een plek na ’n ander moet beweeg.
  • Sit ’n plank op twee kassies neer en laat jou kind daarop loop – eers gewoonweg, dan agteruit en dan sywaarts. Plaas later voorwerpe op die plank sodat hy daaroor moet trap. Jy kan ook ’n lae muurtjie hiervoor gebruik.
  • Span ’n tou en laat jou kind daaroor trap. Later kan jy die tou laat kronkel sodat hy sy liggaam in verskillende posisies moet draai om by die eindpunt uit te kom.
  • Plaas stewige houtkissies ’n entjie van mekaar af weg (naby genoeg sodat hy dit kan bereik) en laat hy van die een na die ander oorloop. Jy kan ook so maak: Laat hy op die een kissie klim, afspring, weer op die volgende klim en dan na die volgende een beweeg en so aan.
  • Laat hy ’n tennisbal of lemoen tussen sy knieë vasknyp en dan ’n entjie loop. Dit verg uiterste konsentrasie; prys jou kindas hy selfs net een of twee treetjies kan regkry.
  • Laat hom op sy tone loop en later met sy hande op sy sye of terwyl hy sy hande op sy kop vashou.

Spring- en wipspeletjies

  • Leer jou kind hoe om te huppel – maak asof julle perdjies is wat in ’n wedren hardloop. Jy kan selfs vir hom ’n besem gee om op te “ry”.
  • Laat hy eers op twee bene wip en later op een been. Wanneer hy sowat agt keer op een been kan wip, kan jy hom met albei bene oor ’n lae tou laat probeer spring.
  • Laat hy met albei bene, en dan op een been, agteruit en daarna sywaarts hop.
  • Speel hinkspel (hopscotch) sodat hy tussen strepe moet wip.
  • Laat hom touspring. Die tou moetkort genoeg wees dat hy dit om sy lyfiekan swaai. Dis een van die moeilikste groot motoriese vaardighede, wees dusgeduldig.
  • Plaas merkers op die grasperk, sommige na aan mekaar en ander ’n bietjie verder. Laat hy daarop probeer spring.
  • Laat hy ’n skêrsprong uitvoer (hy spring terwyl hy sy bene uitmekaarskop en sy arms reguit bo sy kop bymekaarbring).

Ander pretspeletjies

  • Laat jou kind met ’n emmertjie vol water en ’n groot verfkwas ’n buitemuur “verf”.
  • Leer hom fietsry.
  • Leer hom diereloop. Loop soos ’n groot olifant, wip soos ’n hasie of spring soos ’n padda.
  • Draai die tuinslang oop en laat hy met die water patro­ne in die lug teken.
  • Laat hom bollemakiesie slaan.
  • Speel kruiwaloop. Jy hou sy bene vas terwyl hy op sy hande loop.
  • Laat hy hom self op ’n swaai probeer beweeg.
  • Trek tou (gee hom ’n billike kans).
  • Laat hy tussen voorwerpe deur probeer hardloop sodat hy van voetposisie moet verander. Later kan jy hom met sy hande ’n bal daardeur laat probeer beweeg.
  • Dans saam op die maat van musiek.
  • Laat jou kind op sy rug lê en eers syledemate afsonderlik oplig, dan albei arms gelyktydig, dan albei bene gelyktydig, daarna die arm en been aan een kant gelyktydig, dan dié aan die ander kant. Laastens die arm aan die een kant en die teenoorgestelde been gelyktydig en andersom.