Leer jou kind Engels praat

akkreditasie
In 'n samelewing waar taalgroepe oor en weer trou en die land 'n swetterjoel amptelike take het, is twee- en selfs meertaligheid 'n moet. Hier's hoe. 

Die tydstip waarop jou kind ’n tweede taal aanleer, is kritiek, sê Izienne van Jaarsveld, ’n spraak-taalterapeut en oudioloog van Graaff-Reinet en ma van twee woelwaters, Alwyn (3) en Zack (2).

Primêre tweetaligheid

“As ’n kind van geboorte af aan twee tale blootgestel word, noem ons dit eerstetaaltweetaligheid of primêre tweetaligheid. Sy leer albei tale gelyk voor sy drie jaar oud is en begin albei tale praat teen 12
tot 18 maande.

Sy leer die tale op dieselfde manier waarop ’n ander kind een taal leer,” sê Izienne. Ander kinders, weer, kry eers een taal onder die knie en volg dit dan ná driejarige ouderdom met ’n ander taal op. Dit word opeenvolgende tweetaligheid genoem en is ’n ingewikkelder en langer proses omdat die eerste taal die uitgangspunt vir dietweede taal is.

In dié geval leer kinders die tweede taal meestal om sosiale redes. Hulle leer aanvanklik eers uitdrukkings en sê goed wat vir hulle vinnige toegang tot sosiale interaksie verseker.

Opeenvolgende tweetaligheid

Dit kom meestal by skoolgaande kinders voor, gewoonlik  wanneer hulle by die skool aan ’n tweede taal blootgestel word en daarin leer skryf en lees. As hulle die tweede taal leer voor hulle tieners is, leer hulle gewoonlik ook om dit taamlik aksentloos te praat, sê Izienne.

Taalblootstelling

“As jy wil hê jou kind moet tweetalig grootword, is die taalomgewing wat jy skep baie belangrik. ’n Kind se tweede taal kan verlore gaan as dit nie aangemoedig word nie en die kind nie ’n behoefte het om sosiaal in die taal te kommunikeer en haar behoeftes uit te druk nie.”

Dis daarom belangrik om jou kind in albei tale bloot te stel aan werklike situasies waar sy die woordeskat van die taal kan gebruik en waar soveel sintuie moontlik aan die taal blootgestel word.

Moenie bekommerd daaroor wees dat jou kind aan meer as een taal blootgestel word nie. Dis nie ’n probleem nie, maar ’n uitdaging, sê Izienne. Suid-Afrika is toenemend ’n veeltalige gemeenskap sodat dit eintlik vir elke kind belangrik is om meer as een taal magtig te wees.

Vir sommige kinders is dit ’n groter uitdaging as vir ander: As jy moet skoolgaan in ’n taal wat jy nie lekker verstaan nie, het jy dikwels nie die woordeskat om jou uit te druk nie. As jou omgewing nie vir jou sekere geleenthede gebied het nie, gaan dit moeiliker wees om sin te maak van begrippe in jou onderrigtaal.

Kinders leer taal deur alles wat hulle hoor vandat hulle gebore is (soms ook voor geboorte) en later deur geskrewe taal. Ons as ouers “leer” nie eintlik vir hulle ’n taal nie, hoewel ons dikwels voorwerpe
benoem en miskien foutjies regstel. Maar kinders leer taal in die eerste plek deur hoe ons optree, hoe ons hulle versorg en aanmoedig, die speletjies wat ons speel, die dinge wat ons saam doen.

Dié dat taal soms so ’n emosionele ervaring kan wees. Soos die tweetalige dogtertjie van ’n Afrikaanse
ma en ’n Engelse pa vir haar pa gesê het: “As Mamma doodgaan, moet jy weer met ’n Afrikaanse vrou trou.” Sy het die taal Afrikaans gekoppel aan die liefde en versorging wat sy van haar ma gekry het ...

Tweetaligheid moet beplan word om te pas by elke kind se individuele ontwikkelingsbehoeftes. “As ons die voordele en uitdagings kan balanseer, verryk ons ons kinders ongelooflik,” sê Kerstin Tönsing, ’n dosent by die Sentrum vir Aanvullende en Alternatiewe Kommunikasie aan die Universiteit van Pretoria.

Moenie bekommerd wees as jou kind met twee tale grootword en later as haar eentalige maatjies begin praat nie, sê Kerstin. Dis iets wat dikwels gebeur. As jy daaraan dink dat jou kind twee keer soveel woorde moet leer, is dit eintlik heeltemal logies. “Hulle haal die agterstand egter later in, mits daar nie
ander faktore (soos ontwikkelingsagterstande) is wat taalontwikkeling belemmer nie.”

Kinders wat tweetalig grootword, meng wel soms hul tale, maar dit verdwyn gewoonlik teen die tyd dat hulle sowat vyf jaar oud is. In die ou dae was baie ouers bang dat tweetaligheid hul kinders se taalontwikkeling kon terughou, maar kenners dink nie vandag meer dis ’n gevaar nie.

Wat wel ’n risikofaktor is, is wanneer taal nie genoeg gestimuleer word nie, en tweetaligheid kan dit vererger,” sê Kerstin.

Taal ontwikkel as jy dit gebruik en in die taal aan dinge deelneem, asook deur blootstelling aan goeie taalgebruik. Ouers wat moeite doen en tyd daaraan bestee om op ’n toepaslike vlak met hul kinders
te praat en vir hulle boeke te lees, stimuleer goeie taalontwikkeling.

“Ons lewe is deesdae so gejaag dat dit nie meer altyd gebeur nie. Om twee tale te stimuleer en te bevorder verg nog meer insette van ouers – jy moet byvoorbeeld boeke in albei tale lees. As jy nie tyd het om dit vir een taal te doen nie, hoe gaan jy dit vir twee tale doen?” vra Kerstin.

Wanneer om 'n nuwe taal te leer?

Daar is nie ’n “beste” ouderdom om ’n nuwe taal te leer nie, sê Kerstin. “Kinders wat van geboorte af aan twee tale blootgestel is, verwerf hul tweetaligheid net op ’n ander manier as dié wat later begin. Hoe later ’n kind ’n tweede taal leer, hoe minder is die kans dat sy laat gaan leer praat en haar tale gaan meng.

Maar maak dit regtig saak?

Nee wat, nie as ’n mens in gedagte hou dat die meeste primêr tweetalige kinders teen skoolgaande ouderdom reeds hul praatagterstand ingehaal het nie – en dan boonop ’n groot voordeel bo hul eentalige eweknieë het.

Nie net kan hulle met ’n groter verskeidenheid mense kommunikeer nie, hul verwysingsveld is ook veel groter: Waar ’n eentalige kind dalk net een of twee sinonieme vir ’n woord ken, ken ’n meertalige kind al heelparty.

Dit gee hulle ’n enorme kognitiewe en akademiese voorsprong.

Wenke:

Vir ouers wat hul kinders tweetalig wil grootmaak

  • Suksesvolle tweetaligheid verg toewyding en insette van goeie gehalte deur albei ouers in albei tale.
  • Die televisie en radio kan ook taalontwikkeling ondersteun, maar vervang nie werklike interaksie nie.
  • Doen dinge saam en gesels op ’n gepaste vlak met jou kind. Lees van dag een af boeke en praat met jou kind oor die stories.
  • Dit help gewoonlik as een ouer deurgaans een taal praat en die ander ouer die tweede taal. So raak kinders nie met die tale deurmekaar nie. So nie, kan julle sekere aktiwiteite in sekere tale verrig, soos om elke tweede aand ’n storie in die ander taal te lees, of op Woensdae en Vrydae die ander taal te praat. Probeer om nie jou tale in een gesprek te meng nie.
  • Wanneer ’n kind minder as 30 persent van sy taal insette in die tweede taal kry, kan hy dalk ’n “passiewe” tweedetaalgebruiker word: Hy sal die taal verstaan, maar dit nie sommer praat nie. Op skool sal hy egter ’n voorsprong in dié taal hê en dit gouer leer.

Algemene probleme van tweedetaalverwerwing by die jong kind:

  • Dis moeiliker om jou kind ’n tweede taal te leer as daardie taal ook jou tweede taal is. Jou kind leer jou moedertaal baie makliker.
  • Vermy dit om jou kind ’n tweede taal te leer as hy reeds ’n agterstand in sy eerste taal het. Spreek liewer eers ’n taalspraakterapeut wat leiding oor ontwikkeling van die eerste taal kan gee. Terapeute kan jou ook help om die regte kommunikasiestyl met jou kind te gebruik en einde taalstimulasie so natuurlik moontlik te maak en alledaagse situasies daarvoor aan te wend.
  • Wees versigtig vir ’n tweedetaalskool. Daar kan kultuurverskille wees, en as jou kind swaarkry in die tweede taal kan dit sy lus en vermoë om te leer knou.
  • Dis ook moeilik as die onderwyser in haar tweede of derde taal klas gee. Veral ’n peuter of kleuter se onderwyser moet verkieslik ’n eerstetaalspreker wees van die taal waarin onderrig word.
  • Die voorskoolse jare is baie belangrik in die aanleer van taal en die vaslê van ’n fondament vir meer gevorderde taalvaardighede in die “grootskool”.
  • As jou kind na ’n tweedetaalskool gaan, hou aan om met hom in sy moedertaal te praat. Stel hom egter bloot aan TVprogramme en maatjies in die tweede taal.
Jongste uitgawe

Feb - Mei 2022

Jongste uitgawe
Lees Baba & Kleuter gerieflik in digitale formaat.
Begin lees