Rympies vir breintjies

akkreditasie
Handjies klap, koekies bak ... Allawiek, allawak, ons gaan pannekoek bak ... Duimpie het in die water geval ... Die meeste van ons onthou vandag nog die rympies wat ons kleintyd geleer het, want rympies stap die hele grootwordpad saam met ’n mens.

Rympies ontwikkel kinders se taal, dit maak hulle bewus van musikaliteit, en dit help hul geheue en emosionele groei aan. Dié dat kundiges sê ons kan rympies gerus elke dag by ons lewe inweef ...

Wys jou duimpie vir ’n rympie

Min ouers is bewus daarvan dat kleuterrympies ’n geweldig belangrike bousteen in hul kind se taalkundige en emosionele ontwikkeling vorm. Kenners oor leesvaardigheid en kinderontwikkeling het bevind dat kinders wat op vier jaar oud minstens agt kleuterrympies kan opsê, op agt gewoonlik die beste lesers in hul ouderdomsgroep is. ’n Uitdrukking wat uit dié navorsing voortgevloei het, is “Rhymers will be readers”.

Die geheim van die kleutervers lê in die krag van ritme. Volgens Suzanne Down, ’n Amerikaanse navorser oor die helende krag van kinderrympies en poppespel, word ’n kind se natuurlike ritme tydens die geboorteproses versteur. ’n Baba het nodig dat sy innerlike ritme van buite af deur sy ouers, en veral sy ma, herstel word. Die ma begin dan om ’n daaglikse ritme van voeding, slaap, sus en sagte slaapliedjies te vestig, wat later versterk word deur ’n vaste roetine.

Verstaan is van die baan

Wanneer ’n mens kinderrympies vir babas en kleuters opsê of voorlees, is die betekenis van die woorde noodwendig ondergeskik aan die ritme en rym. Selfs al verstaan kleintjies nie altyd wat hulle opsê nie, onthou hulle die woorde op grond van die ritme en klank. Tog beïnvloed hierdie gebrek aan begrip glad nie hul plesier in die rympies of die uitwerking daarvan nie.

Die opsê van rympies is baie goed vir kinders se taalkundige ontwikkeling. Dit help om woordgeheue te ontwikkel en dit vestig ’n taal se patrone hul onderbewussyn. Woorde, frases, struktuur en uitdrukkings word geabsorbeer en wanneer hierdie woorde in die kind se kop begin neerslag vind in sy daaglikse gesprekke, het jy skielik ’n kind wat haarself goed kan uitdruk. Druk deur, meneer. Baie ouers is geneig om rympies af te maak as te ingewikkeld vir kleuters, veral as die woorde aan die kind onbekend is of as sy belangstelling verloor.

Die Afrikaanse digter Antjie Krog se derde kinderrympieboek, Fynbosfeetjies, het vroeër vanjaar verskyn, en daarin maak die spesifieke verwysings na plantname en die natuur die boek oënskynlik te moeilik vir die gemiddelde kleuter. “Daar is vanselfsprekend moeiliker woorde in rympies omdat jy binne ’n ritme- en klankpatroon moet werk en noodwendig woorde moet gebruik wat dalk nie so alledaags is nie,” sê sy. “Ek beskou dit egter as ’n wonderlike manier om ’n kind se taal te verbreed.

Toe ek onlangs vir my kleinkind die boek Is Daar Plek op Jou Besem lees wat deur Philip de Vos vertaal is, kom ons af op die woord ‘litte’ wat noodwendig moes rym met ‘o jitte’. Ek kon toe vir haar verduidelik wat dit is, en ’n uitdrukking soos ‘roer jou litte’ het toe ook sommer betekenis gekry en ons gebruik dit nou gereeld.” Sy voel sterk dat ouers die rympies deel moet maak van kinders se daaglikse verwysingsraamwerk.

“Rympies moet deel wees van die taal in jou huis en ’n manier om ’n nuwe dimensie te gee aan die dinge wat jou kind ervaar. Dit hoef nie eens volledige rympies te wees nie, maar sinsnedes soos Allawiek! Allawak! Ons Gaan Pannekoek Bak! kan ’n gevestigde praktyk prettig inlei. “So sal ’n rympie soos Klop Klop Hamertjie altyd opgesê word wanneer ons êrens voor ’n toe deur te staan kom of wanneer iemand aan ’n deur klop. Selfs sinsnedes uit gedigte vir volwassenes kan ingespan word. O Koud is die Windjie en Skraal van Eugene Marais is tog ’n baie kreatiewer uitdrukking as ‘Sjoe, maar dis koud!’ ”

Minder woorde uit alle oorde

Navorsing in die VSA het getoon dat die gemiddelde laerskoolkind deesdae ’n woordeskat van sowat 2 500 woorde het, terwyl dit in 1945 10 000 was. Die navorsers reken een van die grootste oorsake is dat ouers nie meer vir hul kinders lees nie, maar veral ook dat kinders nie meer kleuterrympies memoriseer nie. In Suid-Afrika lyk die situasie nie veel beter nie. Omdat leesbegrip voorafgegaan word deur luisterbegrip, het dit noodwendig ’n uitwerking op kinders se latere leesvermoë.

Vir ’n kind om te kan verstaan wat sy lees, moet sy eers die vermoë ontwikkel om die taal te “hoor”. Kinderrympies is herhalend en kinders memoriseer basiese patrone en strukture voordat hulle dit saamvoeg. Dit is belangrik dat jong kinders leer om deur rympies te memoriseer. Daar word dikwels gesê dat kinders meer in die eerste sewe jaar van hul lewe leer as in die res van hul lewe. Dit is dus die ideale tyd om van hulle lesers en skrywers te maak. Dis net moeiliker om ’n laerskoolkind te leer lees as sy geen verbale ondersteuning gehad het nie.

Is daar smart in jou hart?

Emosioneel speel rympies ook ’n groot rol. Waar stories ’n kind se logiese denke en verbeelding aanspreek, skakel die ritme van rympies met ’n kind se emosionele bewussyn. Daarom kan rympies selfs onsinnig wees (soos ‘Olke bolke riebietjie stolke’), sonder om ’n kind se aandag te verloor. Net soos poësie ’n emosionele reaksie by volwassenes kan veroorsaak, ontwikkel rympies by ’n kind die vermoë om ook daardie kant van sy brein in te span binne die veiligheid van rym en ritme.

Rympies is bedoel om hardop gelees te word. Jou kind moet blootgestel word aan die ritme en uitspraak, klem en patrone van die taal. Selfs ouer kinders kan ontsettend baat by rympies in ander tale. Baie van die strukture in Engels is vir Afrikaanssprekendes vreemd, maar kan deur die gereelde voorlees van die magdom Engelse kinderrympies meer toeganklik vir jou kind gemaak word. Dit oorbrug die gaping tussen teoretiese taalkennis en taalinstinkte.

As jy volgende keer dus na boeke in die biblioteek of boekwinkel kyk, moenie die rakke vol oulike rympieboeke vir kinders miskyk nie. Dis die eerste stap om die taalskatkis vir jou kind oop te sluit.

Jongste uitgawe

Feb - Mei 2022

Jongste uitgawe
Lees Baba & Kleuter gerieflik in digitale formaat.
Begin lees