Baie kinders word met ’n lae spiertonus gebore. As daar geen onderliggende mediese oorsaak soos Down-sindroom of spierdistrofie is nie, kan dit gelukkig in die meeste gevalle reggestel word met programme wat spierkrag, koördinasie en beheer verbeter.

Ironies genoeg is die beste manier om spiertonus te verbeter om te beweeg, iets waarvan jou japsnoet met lae spiertonus nie baie hou nie. Jou rol is dus om haar speel-speel sover te kry om meer te beweeg en haar spiertjies te versterk.

Hoewel spiertonus en spierkrag nie dieselfde ding is nie, kan sterker spiere jou kind se lae spiertonus verbeter. Moet niks vir jou kind doen wat sy self kan doen nie, is die raad van die bewegingskundiges Liz Victor en Melodie de Jager in hul boek Speel leer slim (Metz Press). “Spiertonus ontwikkel wanneer ’n kind haar eie liggaamsgewig teen die trekkrag van swaartekrag gebruik. Laat haar beweeg, goed trek en optel, iets stoot en aan goed hang,” sê die skrywers.

Wat is spiertonus?

Dis die vermoë van ’n spier om krag te weerstaan en gereed te wees vir aksie, skryf Nika Oberholster, ’n arbeidsterapeut van Jeffreysbaai, in haar boek Intelli-Moves (Japie Stander Education).

As ’n spier te ontspanne is, word dit lae spiertonus genoem. Dié spiere voel sag en swaar, verduidelik Nika. “As jy ’n kind moet optel, kan dit voel asof jy ’n sak aartappels optel, want die kind se liggaam berei haar nie daarop voor dat sy opgetel gaan word nie. As jy teen jou kind se skouers leun, sal jy geen weerstand voel nie.”

Jou kleinding se spiertonus behoort ferm te wees, maar nie so ferm dat dit rigied is en moeilik is om byvoorbeeld haar elmboog te buig nie, verduidelik Elrie Maree, ’n arbeidsterapeut van Port Elizabeth.

“Lae spiertonus behels die verlies van ondersteunende spierspanning. Iemand met ’n lae spiertonus sal dus meer moeite moet doen om bewegingspatrone te begin en vol te hou as ander kinders.”

Kinders met ’n lae spiertonus kan dikwels slap lyk, en is ook dikwels slaplittig. As ’n kind dit moeilik vind om inligting te verwerk wat van haar spiere of gewrigte af kom, kan haar arms en bene swaar voel en is dit moeilik om haar te help met takies soos skoene aantrek, of om haar op te tel. Sy sal ook liewer binne wil speel en sal fisieke speletjies en sportaktiwiteite vermy.

’n Lae spiertonus kan ál die spiere in die liggaam aantas, skryf die KwaZulu-Natalse fisioterapeut Pamela Dawson in haar boek Low Muscle Tone in Children. Jou baba kan byvoorbeeld swakkerig huil omdat die stembande aangetas is. Sy kan baie slaap omdat sy min stamina het. Dis ook vir jou baba baie harde werk om te suig en sluk, en sy sal dus dalk liewer bottelvoed. Die lae tonus van die diafragma maak doeltreffende asemhaling moeiliker sodat jou kind meer tot lugweginfeksies geneig is. Dit gebeur omdat slym in haar bors opbou omdat sy nie doeltreffend kan hoes nie. Selfs die klein spiere van die voet word aangetas, met die gevolg dat kinders met ’n lae spiertonus dikwels plat voete kry.

Hoekom is dit belangrik?

As lae spiertonus nie behandel word nie, kan dit jou kind vir die res van haar lewe ondermyn. “Dit het ’n invloed op die aantal en gehalte van bewegings wat jou kind uitvoer. Dit kan veroorsaak dat sy nie dieselfde sensoriese en motoriese ervarings – wat noodsaaklike boublokke is vir latere sosiale en emosionele vaardighede asook vir akademiese vordering – het as ander kinders nie,” sê Elrie.

’n Mens moet ’n regop posisie kan behou terwyl jy sit, staan of loop sodat jy ingewikkelder bewegings met jou arms of hande kan uitvoer sonder om moeg te word. Die regte spiertonus help die liggaam om regop te bly en stel jou in staat om meer doeltreffend te fokus op fyner vaardighede soos lees, skryf, onafhanklik eet en selfs net aantrek, sê Elrie.

Kinders met ’n lae spiertonus lyk dikwels swak en word vinnig moeg omdat hulle hulle so moet inspan om net hul kop en lyf teen die swaartekrag regop te hou. Al hou hulle dikwels nie van beweging nie, lyk hulle ironies dikwels hiperaktief. “Hulle kan gedurig wieg, wriemel, swaai of van posisie verander – alles in ’n poging om hul liggaam regop te hou,” sê Elrie.

Hoe laer die spiertonus, hoe meer moeite is dit vir jou kind om aan aktiwiteite deel te neem. Kinders probeer vir hul lae spiertonus vergoed deur hul lyfie styf te hou of hul basis te verbreed wanneer hulle sit sodat hulle hul arms en hande kan gebruik. Hulle sit dus dikwels in ’n W-posisie met hul bene, enkels en knieë uitgesprei.

Dis weer sleg vir die ontwikkeling van balans en postuurbeheer. Ouer kinders met spiertonusprobleme is dikwels lomp en sukkel met ’n swak postuur en balans. As hulle skoolwerk doen, stut hulle hul kop met een arm of lê teen iets. Hulle word gou moeg, werk baie lank aan take en sit liewer passief voor die TV of rekenaar as om iets fisieks te doen. Hulle kan selfs met uitspraak sukkel. Dis nie dat hulle nie suksesvol kan wees nie, maar alles verg meer moeite. Hoe vroeër ouers dus ingryp en werk maak van swak spiertonus, hoe beter.

Oefen by die huis

Maak ’n afspraak by ’n arbeidsterapeut, fisioterapeut of pediater en vra dat ’n professionele oefenprogram vir jou kind opgestel word. Jy kan ook self heelwat doen om jou kind se spiertonus te verbeter. Laat jou peuter gereeld in verskillende posisies lê. As sy op haar magie lê, kry haar maag- en rugspiere oefening.

Op haar rug kry haar nekspiere oefening. Moedig haar aan om te kruip al kan sy al loop. Dit laat die spiertonus in haar hande en skouergordel toeneem. Moedig haar aan om op ’n klimraam te speel.

Begelei haar as sy ietwat onseker voel. Laat haar op ’n handdoek sit en trek haar oor ’n gladde oppervlak in verskillende rigtings. Laat haar op ’n hobbelperdjie ry. Trampolien spring is uitstekende oefening vir spiertonus. Moedig begin-en-ophou-aktiwiteite aan: Begin spring wanneer die musiek speel en hou op wanneer dit gestaak word.

Die verandering van bewegingspatroon maak die spiere heelwat sterker. Laat haar heen en weer oor verskillende oppervlaktes rol, soos gras en tapyte. Doen oefeninge wat haar spiere inspan sowel as laat ontspan.

’n Goeie lyfmassering kan baie help om haar spiere te laat ontspan. Laat haar met blokkies van verskillende groottes en gewigte speel, soos spons- en houtblokkies. Dit laat haar spiere verskillende grade van weerstand ervaar. Laat haar ’n verskeidenheid speelgoed stoot, trek en optel.

Gee haar byvoorbeeld ’n klein kruiwa waarin sy sand of speelgoed kan laai en weer afgooi. Laat jou kleinding kruisbeen op ’n telefoongids sit – sy sal dink dis snaaks en terselfdertyd laat dit sekere spiere teen die swaartekrag werk sonder dat dit onnodige spanning op die gewrigte uitoefen. Laat haar deur ’n strooitjie drink of borrels blaas om haar mondspiere oefening te gee en so haar spraak- en kouvermoë te verbeter. 

Jou kleinding met ’n laer spiertonus …


  • se skouers is gerond, die agterste skouerbene steek baie uit en sy magie staan baie uit;
  • se rug is hol en die bekken effens vorentoe gestoot;
  • het slaplittige knieë en elmboë;
  • het besonder plat voete en enkels wat na binne draai;
  • maak swak oogkontak;
  • se ken staan uit en hy sukkel om sy lippe toe te hou;
  • haal vlak en met ’n oop mond asem;
  • sukkel om ’n posisie te behou; 
  • staan altyd met sy bene wyd uit mekaar; en/of
  • soek altyd iets wat sy lyfie kan steun of waarteen hy kan leun.
HET JY GEWEET?

Kenners onderskei tussen lae spiertonus (hipotonie) en spastisiteit (hipertonie of hoë spierspanning). Lae spiertonus is meer algemeen.

Hipertonie word gewoonlik binne die eerste 18 maande gediagnoseer en word gekenmerk deur besonder stywe spiere.