Kinders word nie gebore met ’n liefde vir boeke of lees nie. Dis iets waaraan hulle gewoond gemaak word. Omring hulle dus met boeke, vertroetel hulle daarmee – en jy is so te sê ’n lewenslange leser gewaarborg.

Die ervaring van boeke is vir kinders van alle ouderdomme onontbeerlik, sê prof. Betsie van der Westhuizen, ’n dosent in Afrikaans en Nederlands aan die Noordwes-universiteit. Dit beïnvloed kleuters se liggaamlike, verstandelike, persoonlikheids-, sosiale en morele ontwikkeling.

Kinders se eerste boeke moet hulle help om ’n positiewe selfbegrip te ontwikkel.


Só lyk ’n goeie kleuterboek

Daar is nie ’n vaste resep vir ’n goeie storieboek vir kleuters nie, sê Betsie. ’n Belangrike leidraad is egter dat die ouderdom van die hoofkarakter dikwels ’n goeie aanduiding is van die ouderdom van die kind vir wie dit bedoel is.

’n Verdere oorweging is die lengte van die verhaal en die moeilikheidsgraad van die oorsaak en gevolg van die gebeure. “Te maklike stories sal klein kinders verveel, en te moeilike stories sal hulle belangstelling laat verloor omdat hulle die draad van die storie verloor,” waar­sku Betsie.

Een van die belangrikste eienskappe van ’n goeie kleuterverhaal is dat dit die luisteraar en latere leser intellektueel, emosioneel, sosiaal en moreel raak en roer. Goeie boeke het ’n verheffende uitwerking en het in die kleuter se latere jare soms ’n lewenslange positiewe rimpeleffek. Betsie sê goeie vertaalde kleuterboeke is goed omdat dit kleuters blootstel aan die beste ter wêreld. “Maar dis ook belangrik dat die eerste boeke waaraan kleuters blootgestel word, hulle help om ’n positiewe selfbegrip en sterk identiteitsgevoel te ontwikkel. Dit moet ook boeke in die kleuter se huistaal insluit.”

Begin met eenvoudige boeke wat kindervriendelik is. Klein kartonboekies is nuttig omdat hulle nie maklik deur klein handjies verniel word nie. “Maar die idee is om die boek saam met jou kind te geniet. Mamma moet blaai, wys en vertel en geluide maak! “Natuurlik moet die boeke nie vaal wees nie: Helder kleure en diere en mense wat nie bedreigend is nie, is reg. Die illustrasies moet aanvanklik nie te besig of vreemd wees nie; ’n olifant moet soos ’n olifant lyk.”

Hoe begin jy?

Jou belangrikste taak is om jou kinders met boeke te omring, hulle keuses te gee en as gesin aan te hou eksperimenteer en nuwe boeke te ontdek wat julle almal opgewonde en passievol oor boeke sal laat voel.

Ontspan, vertrou jou instink en geniet dit om saam met jou kinders die plesier van boeke en lees te geniet. Skep ’n omgewing tuis waarin boeke die gesin se goeie vriende is, waar lees ’n welkome tydverdryf word en waar die atmosfeer een is waarin verbeelding en nuuskierigheid hoogty vier. 

Hoe vroeër ’n kleuter blootgestel word aan boeke, hoe vroeër word sy verbeeldingskrag en kreatiwiteit gestimuleer. So word ’n liefde vir lees reeds vroeg as lewenswyse gevestig.

Betsie sê die keuse van onderwerpe van stories en gediggies vir kleuters is baie belangrik. 

“As hul eerste kennismaking met die wêreld deur boeke opwinding bied, maar ook emosionele geborgenheid, sien hulle met verwondering uit na die lewe en wil hulle verder ontdek. 

“Balans is belangrik: net genoeg mooi en sagte onderwerpe dat saamlees nie vervelig word nie, en net genoeg opwinding dat die kleuter die stories en versies emosioneel kan hanteer.”

Boeke help ontwikkeling aan

  • Voorlees bied heerlike interaksie tussen ouer en kind, sodat kinders positiewe gevoelens met boeke en later met lees verbind.
  • Dit help met perseptuele en sintuig­like ontwikkeling. As mamma soos die voëltjie tjirp of haar stem diep maak om soos die brulpadda te klink, word die kleuter se sensitiwiteit vir klank gestimuleer. Prente wys kleure en die verskil tussen lig en donker, en som­mige boeke het teksture wat gewaarwording deur die vel stimuleer.
  • Dit help met verstandelike ontwikkeling. Gereelde aanraking met boeke help jou kleuter onthou, en verskillende geheue-vermoëns word bevorder. Stories help jou kind om ’n begrip van oorsaak en gevolg te ontwikkel, en voorwerpe in boeke leer jou kleuter om tussen dinge te onderskei en goed in kategorieë te plaas, soos mense, diere en plante. Dit word algaande verfyn van ’n konkrete na abstrakte onderskeidingsvermoë.
  • Boeke bevorder getallebegrip – nie net telboeke nie, maar omdat enigiets in ’n prenteboek getel kan word.
  • Dis uitstekend in alle fases van taalontwikkeling, van die namaak van taalklanke en diergeluide tot die benoeming van dinge en handelinge en die vorm van sinne, sê Betsie. Ook latere meer­taligheid kan bevorder word, al word die kleuter net aan die klank van ander tale gewoond gemaak. Hoe vroeër ’n kind met taal in klank en skrifbeeld in aan­raking kom, hoe vroeër word ander soorte verstandelike, emosionele en morele ontwikkeling gestimuleer.
  • Dit help met emosionele ontwikkeling omdat dit begrip van konsepte soos gelukkigheid, hartseer, woede en vrees bevorder. Dis weer ’n belangrike deel van sosiale kommunikasie tussen die kind en sy ouers of maats. 
  • Sosiale ontwikkeling en boeke gaan hand aan hand omdat stories gewoonlik handel oor karakters en verhoudings wat ooreenstem met die kleuter se lewe.
  • Dit help met morele ontwikkeling omdat die meeste boeke oor die stryd tussen goed en kwaad gaan en hoe die goeie uiteindelik oorwin. Boeke help ook met jou kleuter se godsdiens­belewing.

Wenke vir storietyd
  • Sorg vir hope humor. Dit maak lees ’n lekkerte, sê Betsie. Jou kleutertjie sal gek wees oor ongerymd­hede of afwykings van die normale. Rympies met lawwe of taboe woorde is gewild by ouer kleuters. 
  • Voer dit op. Kleuters kan spontaan oorgaan tot gewone spel of die opvoer van die storie in ’n toneelstukkie, sê Betsie. “So speel hulle die belangrike dinge uit wat hulle in die verhale gelees het. Verbeeldingryke spel is noodsaaklik om kleuters te help ontwikkel tot verbeeldingryke, kreatiewe en probleem­oplossende volwassenes.”
  • Teken, skryf en vertel jul eie stories. Moedig jou kinders aan om hul eie stories te vertel of teken. Werk saam ’n storie uit en laat kleinding dit teken terwyl jy die teks byskryf.