book-icon Uitgawe Oktober & November 2019

Byna tyd vir graad 1

akkreditasie
Getty Images
Getty Images

Die vinnige pas waarteen leerders in graad 1 wegspring, vang menige ouer en kind onkant. As daar dan nog begrippe is wat in graad O minder goed vasgelê is, kan jou graad 1’tjie gou oorweldig voel. Wat kan jy doen om te keer dat dit gebeur? Verskillende skole koester verskillende verwagtinge van graad 1’s, sê Lisé-Marie Duvenage, ’n graad 1-onderwyser van Humansdorp. Daar kan selfs ander verwagtinge van vanjaar se groep gekoester word as van verlede jaar s’n. Dit hang alles af van hoe sterk die nuwe graad 1-groep is.

Menige ouer wens dikwels hulle het in graad O meer aandag aan klanke geskenk. Heelparty kinders sukkel om drie lettergrepe in klanke op te breek en weer saam te stel deur net mooi daarna te luister, sê Lisé-Marie. “Hulle kan nie hoor wat hulle klank nie.” Klankherkenning is ’n belangrike vereiste as ’n kind graad 1 goed wil begin, sê Adéle Roos, ’n voormalige graad 1-juffrou en deesdae eienaar van die My Rocketeers-leerondersteuningsentrum in Pretoria. “Help jou kind om die klanke van al die alfabetletters vas te lê,” is haar raad. As jy vir haar die letter “b” wys, moet sy kan sê “b”. (Onthou dat klanke foneties uitgespreek word, dus sal jou kind sê “bi” pleks van “bee”.) Julle kan ook vir haar “s” sê en vra dat sy ’n geskrewe “s” identifiseer. Soek in jul omgewing na woorde wat met ’n spesifieke klank begin of so ’n klank bevat. As julle ”s” kies, kan julle op die uitkyk wees vir stoptekens, die Spar of Checkers. Julle kan dit ook tuis in tydskrifte soek en dan met ’n kryt ’n kringetjie daarom trek. Sê die klankie terwyl julle dit doen: “S is vir Spar, s is vir stop.” Help jou kind om die verskillende klankies waaruit woorde gevorm word, te identifiseer deur fyn daarna te luister. “As jou kind ’n klank in ’n woord kan hoor, gaan dit haar baie help om woorde te ontsyfer wanneer sy later begin lees,” verduidelik Adéle. Begin by die aanvangsklanke: Waarmee begin die woordjie “kas”? Watter klank hoor jy eerste? Daarna kan jy aanbeweeg na die eindklank (watter klank hoor jy laaste?) en nog later kan julle die middelklanke van drieletterwoorde soos “mat” probeer identifiseer. Klankassosiasie is belangrik, sê Lisé-Marie, maar ’n mens moet jou kind ook kans gee om haar eie assosiasies te maak. Jy leer jou kind dalk dat “kar” met ’n “k” begin, maar sy onthou dit makliker as die klank met “kat” verbind word. Alfabetkaarte met prente kan klankassosiasie help vestig. Speel Snap! met twee pakke alfabetkaarte en benoem tussendeur die klanke. Of speel ’n raaispeletjie: “Ek sien met my kleine ogie iets wat begin (of eindig) met die letter ‘t’. Wat is dit?” Lees elke aand boekies en laat haar dan uitwerk met watter klanke party van die woorde in die boek begin en eindig. Klap die klankgrepe van woorde. So leer jou kind dat ’n mens woorde kan afbreek en bymekaarsit. As jou kind ’n vreemde woord uitmekaar kan haal, sal sy makliker die klanke daarin herken – en dit maak lees weer makliker. Leer jou kind rympies en berymde liedjies en speel speletjies wat haar help om rymwoorde te herken. Maak saam lawwe rympies op, soos “die kat sit op die .... en lek sy blad”.

’n Graad O-kind hoef nie te kan lees voor sy grootskool toe gaan nie, maar belangrike pre-leesvaardighede moet vasgelê wees. Dit kan dus nie skade aanrig as jou kind nou al sigwoordjies (woorde wat so dikwels gebruik word dat ’n mens dit herken sonder om dit eers te klank) begin herken nie, en kan die oorgang na graad 1 makliker maak. Lees saans saam stories met baie prentjies sodat jou kind saam kan “lees”. Laat haar die stories voorspel deur na die prentjies te kyk, sê Adéle. So kan sy later makliker die verband raaksien tussen woorde en prente. Dit bou haar selfvertroue as leser. Haal agterna kleiner sigwoordjies soos “is” en “die” uit en lees dit saam. Maak haar bewus van woorde rondom haar. Help haar om logo’s te herken en “lees” byvoorbeeld Coca-Cola, STOP, Checkers of ander woorde wat julle gereeld sien. Speel met klankkaarte en kyk of julle woorde kan vorm en lees met klankies wat sy al goed ken. Moet egter nie druk op haar plaas nie.

Kry die volle storie
Teken in op Netwerk24 en kry vandag onbeperkte toegang tot gehalte-joernalistiek, brekende nuus, voorste Afrikaanse koerante en tydskrifte, blits-videoinhoud, podsendings, luisterboeke en meer.
Teken in
Reeds 'n intekenaar? Meld aan
Jongste uitgawe

Okt 2021 - Jan 2022

Jongste uitgawe
Lees Baba & Kleuter gerieflik in digitale formaat.
Begin lees