Lewensmaats se verhouding geniet in Suid-Afrika nog nie dieselfde wetlike status as die huwelik nie. Dus het lewensmaats oor die algemeen nie dieselfde wetlike aansprake as eggenote nie.

Tog is daar uitsonderings waar spesifieke wette vir lewensmaats voorsiening maak – en nie net vir eggenote nie.

Dit is uiters belangrik vir jou fisieke en finansiële welstand om te weet waarop jy geregtig is as jy jou in ’n ernstige verhouding bevind. Ons kyk na die Groot Drie vir lewensmaats.

1. Is ek op mediese voordele geregtig?

As jou lewensmaat die hooflid van ’n mediese fonds is, kan jy as ’n afhanklike geregistreer word – en so ook enigiemand anders wat geldelik van die hooflid afhanklik is, soos kinders.

En as jou lewensmaat sterf, kan jy steeds lid van sy fonds bly, al was jy in geen stadium die hooflid nie. Die enigste voorwaarde is dat die betaling van maandelikse premies voortgaan.

Wat is nodig om as afhanklike van jou lewensmaat geregistreer te word?

  • Die hooflid van die mediese fonds en die afhanklike moet beëdigde verklarings indien wat bevestig dat julle wel lewensmaats is. Dit moet voor ’n polisiebeampte of wettige kommissaris van ede gedoen word.
  • Alle nodige aansoekvorms moet voltooi word.
  • Gesertifiseerde afdrukke van jul ID’s moet dit vergesel.

2. Wat van inkomste- en boedelbelasting?

Die Inkomstebelasting- en boedelbelastingwette se definisie van “gade” sluit eggenote en permanente lewensmaats in. Die wette het nie ’n spesifieke omskrywing van ’n lewensmaat nie, maar jy sal moet kan bewys dat jul verhouding permanent is (of was, in geval van sterfte).

  • Gades (dus ook permanente lewensmaats) is vrygestel van skenkingsbelasting, sê Suzanne Marais, ’n Kaapse geoktrooieerde rekenmeester. (Oor die algemeen word skenkings van meer as R100 000 per jaar tussen niegades teen ’n koers van 20% belas.)
  • Alles wat gades (eggenote en lewensmaats) erf wanneer hul geliefdes sterf, is vrygestel van boedelbelasting. Gestel jy en jou lewensmaat koop saam ’n huis en dan sterf een van julle. As die oorledene sy 50% van die gesamentlike eiendom aan sy gade bemaak het, sal die 50%-aandeel nie as deel van die oorledene se boedel belas word nie. Die 50% kan dan ook na die oorlewende se naam oorgedra word sonder dat enige hereregte betaal word.

3. Is ek geregtig op my lewensmaat se pensioen as hy sterf?

Ja, as afhanklike van jou lewensmaat kan jy ’n uitbetaling van sy pensioenfonds ná sy afsterwe kry, mits jy afhanklik van hom was.

Ingevolge die wet moet die trustees van pensioenfondse seker maak dat die afhanklikes van oorledenes ’n uitbetaling kry – selfs al is hulle nie op sy fonds as begunstigdes benoem nie. Elke fonds het sy eie stel voorwaardes oor wie as afhanklike kwalifiseer. Kragtens die wet kan ’n lewensmaat as ’n “feitelike afhanklike” kwalifiseer. Maar jy sal moet kan bewys jy was van die oorledene afhanklik.

Aftreefondse sal onder meer die volgende vereis om jou afhanklikheid te bewys:

Gesertifiseerde afdruk van ID.

  • Beëdigde verklaring wat finansiële afhanklikheid en finansiële omstandighede bevestig.
  • Beëdigde verklaring deur iemand wat jul verhouding bevestig.

Wat gebeur as jou maat sonder ’n testament sterf?

Saamwoonmaats se verhouding word nog nie deur die Wet op Intestate Erfopvolging erken nie. Dit beteken sou jy of jou maat sonder ’n geldige testament sterf, het die ander een geen regte om te erf nie.

Die wet het ’n stel reëls oor hoe die boedel van die oorledene dan verdeel moet word, en dit is ten gunste van die oorledene se huweliksmaat, nasate soos kinders en familie.

WENK: Kragtens die Wet op Vergoeding vir Beroepsbeserings kan lewensmaats aanspraak maak op vergoeding as een van hulle sterf weens besering in die werksplek. 

Hoe bewys julle dat julle ‘permanente lewensmaats’ is?

Die maklikste manier is in ’n skriftelike ooreenkoms waarin julle mekaar se regte en verpligtings uiteensit en erken. Dit word ’n vennootskapsooreenkoms genoem. Laat dit deur ’n prokureur optrek sodat dit waterdig is.

Dit moet die volgende inligting oor albei partye bevat:

  • Volle name en ID-nommers en plek van verblyf.
  • Jul besittings en bates (soos beleggings en eiendom) waarmee julle die verhouding ingaan. 
  • Albei se geldelike bydraes, uitgawes en finansiële steun aan mekaar. 
  • Wat met jul bates moet gebeur indien die verhouding sou eindig. 
  • Hoe julle beplan om vir enige kinders te voorsien indien julle uitmekaar sou gaan. 

Kry hier nog raad

Kom neem deel aan die gesprek

Volg Huisgenoot op InstagramTwitter en Facebook en teken gerus in op ons nuusbriewe.