As jy daarvan droom om jou eie huis te laat bou of jou plek wil opknap, is een van die eerste stappe gewoonlik om aansoek te doen om finansiering.

Jy sal dan agter­kom huis- en boulenings verskil.

  • Boulenings word gebruik om die bou van ’n huis op onbeboude grond te finansier of om ’n woning op te knap of aan te bou.
  • ’n Huisverband is die lening wat jy kry wanneer jy ’n bestaande woonplek wil koop.

Voor jy om ’n boulening aansoek doen, moet jy ’n rits dokumente gereed hê. Ons kyk wat dit alles behels.

Planne en kontrakte

Laat stel heel eerste die planne op. Kom dan met die bouer ooreen oor ’n kwotasie sodat die finansierder die beraamde waarde van die bouwerk kan bereken.

Die bank wil gewoonlik die volgende dokumente sien:

  • Voorlopige of goedgekeurde planne vir die huis.
  • Alle spesifikasies oor die boumateriale en afwerkings.
  • ’n Rooster van beplannings- en afhandelingsdatums.
  • ’n Kwotasie van die bouer.
  • ’n Kontrak waarin jy en die bouer ooreenkom dat hy die bouwerk doen. Die bank sal vereis dat die bouer by die Nasionale Huisbouersregistrasieraad (NHBRR) geregistreer is. (Lyste van bouers is op die NHBRR se webtuiste beskikbaar – sien “Kry hier nog raad”.)
  • ’n Dokument waarin bouers afstand doen van die “builder’s lien”, oftewel hul retensiereg. Dit gee bouers die reg om ’n eis in te stel as hulle nie ten volle betaal word nie. Wanneer hulle afstand doen van die retensiereg, word die bank die voorkeurkrediteur. Dit bied die bank sekuriteit dat die houer van die boulening die bank sal terugbetaal.

Nog vereistes

Nes met ’n huislening sal baie finansiers vereis dat jy ’n minimum deposito van 10% betaal. Jy kan ’n erf koop en dit saam met die bouwerk met een lening finan­sier. Die deposito word dan be­reken volgens die waarde van die erf waarop jy gaan bou plus die waarde van die boukontrak.

Sekere finansierders stel ook ’n tyd vas waarbinne die projek voltooi moet word.

Hulle kan byvoorbeeld sê hulle staan die lening toe op voorwaarde dat die bouwerk binne drie maande ná die registrasie van die verband begin en binne 12 maande voltooi word, sê Marius Marais van FNB.

So word die geld uitbetaal

Anders as met ’n huisverband is al die geld vir ’n boulening nie op een slag beskikbaar nie. Die geld word stuksgewys aan die bouer oorbetaal namate die bouwerk vorder. Dis hoekom dit vorderingsbetalings genoem word.

Jy kan dit in enige stadium van die bouproses aanvra, mits die bank tevrede is met die vordering.

Die bank sal eers ’n waardeerder afvaardig om die vor­dering met die bouwerk te inspekteer en aan die bank verslag te doen voor die geld uitbetaal word.

Die NHBRR beveel aan dat ’n bouer nooit vooruitbetaal word vir werk wat nog nie gedoen is nie, maar eers nadat die spesifieke werk voltooi is.

Kies daarom ’n bouaan­nemer wat finansieel sterk genoeg is, want hy moet uit sy eie sak die boumateriaal kan koop en die bouwerk doen tot dit ’n stadium bereik dat die bank ’n vorderingsbetaling sal doen.

Wetlike vereistes

Regtens moet alle nuwe huise 15 dae voor die bouwerk begin by die NHBRR geregistreer word. Daarvoor word ’n fooi betaal.

Vir huise onder R500 000 word die inskrywingsfooi bereken as 1,3% van die waarde van die eiendom – dit word bereken volgens die waarde van die beplande gebou en die grond waarop dit staan.

Vir huise bo R500 000 word ’n glyskaal gebruik om die inskrywingsgeld te bereken. Jy kan inligting hieroor by die NHBRR kry (sien “Kry hier nog raad”).

Jy kry dan deur die NHBRR ’n waarborg van vyf jaar vir strukturele gebreke. Dit is geldig vanaf die datum waarop jy intrek.

Versekering tydens die bouery

Die boukontrakteur moet ver­sekering, genaamd kontrakteur-allerisikodekking, kry vir onvoorsiene gebeure.

Die bouer reël dit self en dit moet vir die duur van die bouprojek geld.

Dit dek die bouer, die bank en die lener teen enige verlies of skade wat tydens die boutydperk gely word weens byvoorbeeld brand, weerlig, ’n ontploffing, aard­bewing of stormskade asook diefstal van boumateriaal.

As jy van plan verander

Sou jy besluit om van boukontrakteur te verander of groot­skaalse veranderings aan die bouplan wil maak – nie net ’n ekstra opwasbak nie, maar om byvoorbeeld bykomende vertrekke aan te bou – moet jy jou bank in kennis stel.

Die bank sal dan die lening heroorweeg en die versoek goed- of afkeur na gelang van hoe dit die algehele boukoste en die markwaarde van die eiendom beïnvloed, sê Marius.

Klaar gebou; wat nou?

Sodra die bouwerk klaar is, kan jy ’n lys van finale kwellings vir die bouer opstel; als wat  nie werk nie of nog voltooi moet word.

Gee dit ook aan die bank. Hulle kan ’n deel van die betaling weerhou om seker te maak alle uitstaande werk word voltooi voor die bouer volledig betaal word.

Sodra die gebou voltooi is, moet jy huiseienaarsversekering kry. Die bank sal ’n bewys daarvan wil sien voor die finale vorderingsbetaling gedoen word.

Die boulening word nou om­geskakel in ’n gewone huisverband wat jy moet afbetaal.

Kry hier raad
Besonderhede van geregistreerde bouers en algemene raad: NHBRR.
Banke se webtuistes het inligting oor elk se vereistes vir boulenings.