Jare gelede het mense gewoonlik net banke, prokureurs, trustmaatskappye en rekenmeesters as eksekuteurs van hul boedels aangestel, maar deesdae is familie en vriende ook gewilde keuses.

Die werk van eksekuteurs is egter ingewikkeld omdat belastingwetgewing voortdurend gewysig word, sê Willie Fourie, hoof van boedel- en trustdienste by PSG Wealth. Jy moet dus goed nadink oor wie jy aanstel.

Dié persoon sal immers jou nalatenskap bestuur wanneer jy nie meer daar is nie.

Ons kyk na die voor- en nadele van elke opsie.

Familie en vriende

Voordele

As jy ’n vriend of familielid as jou eksekuteur benoem, moet hy ingelig wees oor die wette wat vir boedels geld, byvoorbeeld dié vir kapitaalwinsbelasting, boedelbelasting en -administrasie, testamente en huweliksgoedere.

Baie mense kies ’n familielid of vriend omdat hulle op die eksekuteursfooi wil bespaar. Dié fooi moet uit die boedel betaal word en jy kan met ’n vriend of familielid ooreenkom om die laagste fooi te vra.

Onthou, dit kan ’n duur storie wees – hoe groter jou boedel, hoe hoër die fooi. Die voorgeskrewe tarief is tans 3,5% van die bruto boedelbates soos op sterfdatum en is onderhewig aan ’n minimum vergoeding van R350.

BTW mag ook gehef word as die eksekuteur ’n geregistreerde belastingpligtige is. Die laer fooi moet in jou testament genoem word. Anders sal die eksekuteur die wetlik voorgeskrewe tarief ontvang, tensy die meester van die hooggeregshof bepaal dit kan verlaag word.

Maar dit kan die boedelberedderingproses net verder uitrek terwyl op die meester se antwoord gewag word.

Nadele

As die persoon nie boedelkennis het nie, kan die meester van die hooggeregshof weier om hom aan te stel, sê Willie. Die meester kan dan iemand aanstel wat jy dalk glad nie sou gekies het nie – tensy jou verkose eksekuteur kan bewys dat hy deur ’n erkende beredderaar of agent bygestaan sal word.

Maar as jou eksekuteur ’n agent moet aanstel, het jy geen sekerheid dat daar oor laer fooie onderhandel sal kan word nie. Boonop kan jou eksekuteur dalk ’n persoon aanstel wat sy pligte versuim.

Gestel die agent hef verkeerde boedelbelasting. Jou vriend is steeds die gemagtigde eksekuteur en sal dus steeds daarvoor aanspreeklik gehou word. Bedrog, diefstal en foute bly die benoemde eksekuteur se verantwoordelikheid.

’n Begunstigde in ’n testament kan ook die eksekuteur wees, maar vermy enige belangebotsing. Die persoon kan homself of ander dalk probeer bevoordeel.

Nog ’n nadeel as jy ’n vriend of familielid benoem, is dat die persoon dalk voor of saam met jou kan sterf. Kies dus ’n kundige plaasvervanger as eksekuteur in jou testament.

Wenk
Oorweeg dit om naasbestaandes oor jou testament­bepalings in te lig. Dit skakel moontlike familie­twiste uit.

’n Beroepspersoon of instansie

Voordele

Die persoon het die regs- en belastingkennis om jou boedelbereddering spoedig af te handel. Op papier kan die beredderingsproses maklik lyk, maar die eksekuteur moet presies weet hoe om die proses te volg. Sy pligte word duidelik in die Boedelwet omskryf.

’n Beroepspersoon skakel ’n onnodige gesloer uit. Jy het ook die sekerheid dat die meester die persoon as eksekuteur sal aanvaar omdat hy bevoeg is.

Jy kan ook met ’n beroepspersoon om laer fooie onderhandel. Eksekuteurs is dikwels bereid om ’n laer vergoeding te aanvaar as hulle by die boedelbeplanning en die opstel van die testament betrek word.

Die afslag sal afhang van die grootte van jou boedel en hoe ingewikkeld dit is, sê Willie. Die eksekuteur kan ook afslag oorweeg as hy meen moontlike probleme is uitgestryk terwyl die boedeleienaar nog lewe.

Maak nogmaals seker die vergoeding waarop julle ooreengekom het, word in jou testament genoem.

Nog ’n voordeel van ’n onafhanklike kundige is dat die persoon nie op ’n emosionele vlak by die familie betrokke is nie. ’n Testament veroorsaak dikwels twis onder erfgename.

Die eksekuteur moet onafhanklike keuses kan maak sonder enige vrese dat hy by onenigheid in die familiekring betrek word.

Nadele

’n Nadeel kan wees as jy iemand aanstel wat nie sy pligte uitvoer nie, al het hy die kennis.

Kies dus ’n eksekuteur met ’n goeie rekord van boedelbereddering.

Die Fidusiêre Instituut van Suider-Afrika se webtuiste lys eksekuteurs oor die land heen wat aan ’n etiese kode moet voldoen, asook aan vereistes vir voortgesette professionele ontwikkeling sodat hul kennis op datum bly.

’n Onafhanklike instansie of persoon kan besluit dat die fooi nie onderhandelbaar is nie. Gesels dus met meer as een persoon of instansie voor jy op ’n eksekuteur besluit.

Wat gebeur as jy niemand aanstel nie?

As jy nie ’n eksekuteur in jou testament aanwys nie, kan die meester van die hoog­geregshof ingevolge die Boedelwet die eksekuteur ná jou dood aanstel.

Die meester kan jou gade of enige ander erfgename se insette vra oor wie om aan te stel, maar hy hoef nie.

Kry hier nog raad
  • Finansiële instellings soos Standard Bank, FNB, Old Mutual en Sanlam se webtuistes bied basiese inligting oor testamente en boedels.
  • Makelaars en adviseurs: Vereniging van Finansiële Tussengangers, www.fia.org.za