Die ekonomiese impak van die COVID 19-pandemie word gevoel – en dit beteken baie mense voel dit aan hul beursie.

Veral kleiner ondernemings wat tydens die inperking nie sake kan doen en dus nie ’n inkomste kan genereer nie, kan dit nie bekostig om werknemers se salarisse te betaal nie.

Dit beteken werknemers verloor hul inkomste en in sommige gevalle hul werk. Maar geldelike verligting is beskikbaar.

As jy jou werk weens die pandemie verloor en ten tyde van jou aflegging tot die Werkloosheidsversekeringsfonds (WVF) behoort, kan jy voordele eis. Om mense by te staan wat hul inkomste in dié tyd kwyt is, het die regering ’n tydelike verligtingskema, C19 Temporary Employer/Employee Relief (C19 TERS), ingestel.

Dit word binne die raamwerk van die WVF geadministreer. Maar jy kan nie van die WVF en C19 TERS gelyk eis nie. Hier is jou opsies.

HOE GEMAAK AS JOU WERKGEWER DIE ONDERNEMING TYDELIK SLUIT?

Die C19 TERS-skema help werkgewers wat tydelik hul ondernemings heeltemal of gedeeltelik moes sluit vir drie maande of minder weens die COVID-19-pandemie om steeds hul werkers te betaal. Dit geld vir die inperkingstyd, en die voordele word vir hoogstens drie maande uitbetaal.

Daar is twee kategorieë: ondernemings met meer as 10 en dié met minder as 10 werknemers. In die laasgenoemde kategorie kan ook huis- en tuinwerkers vir C19 TERS kwalifiseer.

“Die vereiste vir eise is dat die werkgewer moet sluit en die werknemer nie kan werk nie weens die pandemie. Huishulpe wat dus tydens die inperking nie kan gaan werk nie omdat hul werkgewer effektief gesluit is, kan aansoek doen, sê Talitha Laubscher van die regsfirma Bowman Gilfillan. “Maar dit geld nie vir inslaap-huiswerkers nie omdat hulle wel kan werk.”

Die werknemer (huiswerker) sal die eis met behulp van die werkgewer moet invul omdat ’n huishouding ’n werkomgewing met minder as 10 werknemers is.

Die WVF sal die bedrag direk aan die werknemer uitbetaal, sê Talita.

Sake-eienaars met meer as 10 personeellede kan regstreeks van die WVF eis. Die fonds betaal direk aan die eienaar, wat dit in paaiemente aan sy werkgewers uitbetaal.

Wat is die vereistes?

  • Die werkgewer moet vir die WVF geregistreer wees, en sowel die werkgewer as die werknemer moet tot die WVF bydra.
  • Werknemers wat nog nie WVF-krediete opgebou het nie, kan aansoek doen mits hulle op 27 Maart, toe die inperking begin het, in diens van die werkgewer was.
  • Dié verligting kan net uitbetaal word aan mense wie se aflegging of verlies aan inkomste direk weens COVID-19 veroorsaak is.
  • Indien die werknemer ’n lid is van ’n bedin- gingsraad wat ’n ooreenkoms rakende die betaling van die gewone WVF-voordele met die WVF gesluit het, moet die werkgewer nie aansoek doen vir die C19 TERS-voordele nie. In dié geval ontvang die werknemers die voordele van die bedingingsraad.

Hoe doen jy aansoek?

Volgens die gewysigde direktief van 8 April 2020 kan werkgewers aansoek doen vir C19 TERS-bystand aan hul werknemers deur ’n e-pos te stuur na covid19ters@labour.gov.za.

Hulle moet in die e-pos bevestig dat hul onderneming gesluit is. Besoek www.labour.gov.za vir inligting oor die nodige dokumente.

WAT AS JY GELD VERLOOR WEENS VERMINDERDE WERKURE?

Dié WVF-voordeel is bedoel vir werknemers wat steeds in diens is, maar minder geld verdien weens verminderde werktyd in die tyd van inperking.

Wat is die vereistes?

Werknemers wat reeds WVF-krediete opgebou het, kan hiervoor kwalifiseer. Jy kan egter nie die voordele eis as jy reeds voordele ingevolge C19 TERS kry nie.

Wat benodig jy om by die WVF te eis?

Die vorms bekend as UI19 en UI2.7 (voltooi deur die werkgewer).

  • Die aansoekvorm UI2.1 (voltooi deur die werknemer). S UI2.8 (bankgemagtigde bevestiging van werknemer se bankbesonderhede). S Brief van die werkgewer wat die verkorte werktyd weens die virus bevestig.
  • Afskrif van werknemer se ID.

SÊ NOU JY WORD AFGELÊ?

Indien jy afgelê word – weens COVID-19 of nie – kan jy van die WVF eis as jy ’n geregistreerde WVF-bydraer is. Met jou aflegging moet jou werkgewer eers ’n proses volgens die Wet op Arbeidsverhoudinge volg, en werknemers is geregtig op wetlike kennistydperke en ’n skeidingspakket. Wat is die vereistes?

  • Jy moet WVF-krediete hê om te kan eis.
  • Jy kan nie eis as jy self bedank het, geskors is of van die werk gedros het nie. 
  • Doen aansoek sodra jy werkloos word of binne ses maande ná diensbeëindiging.
  • Jy moet as werksoeker registreer en sal bewyse moet kan lewer dat jy wel ander werk soek terwyl jy die WVF-voordele kry.
  • As die WVF-beampte jou vra om dit te doen, moet jy vir opleiding of beroepsvoorligting gaan.
  • As jy werk aangebied word, moet jy bereid en gereed wees om te begin.
  • Die WVF kan uitbetalings stop as jy weier om ’n ander werk te aanvaar of vir opleiding of beroepsvoorligting te gaan.

Watter dokumente benodig jy as jy by die WVF eis?

  • UI19 (voltooi deur die werkgewer). S Afskrif van die werknemer se ID.
  • UI2.8 (bankgemagtigde bevestiging van jou bankbesonderhede).
  • Afskrifte van jou laaste ses betaalstrokies.
  • Dienssertifikaat van jou werkgewer. S Bewys van jou registrasie as werksoeker.

WAT AS JY NIE KAN WERK NIE WEENS 14 DAE IN KWARANTYN?

Werknemers wat in 14-dae-kwarantyn geplaas word, kom in aanmerking vir ’n siektevoordeel van die WVF – of hulle nou die virus opgedoen het of nie. Dit word as “spesiale verlof” beskou. Die werknemer en werkgewer doen saam aansoek daarvoor.

Wat is die vereistes?

  • Die werknemer moet WVF-krediete hê.
  • Geen mediese sertifikaat is vir die eerste 14 dae nodig nie, maar die werkgewer en werknemer moet bewysbriewe indien dat hulle ooreenkom oor die spesiale verlof. Dié briewe vervang die mediese sertifikaat wat gewoonlik ingedien moet word.
  • Dit geld nie vir die gewone inperkingstyd wat vir alle Suid-Afrikaners geld nie, behalwe vir noodsaaklike werkers wat aanhou werk. Watter dokumente benodig jy om hiervoor aansoek te doen?
  • Briewe dat die werkgewer en die werknemer ingestem het tot die 14-dae-COVID-19- spesiale verlof (verkrygbaar op webtuistes soos labour.gov.za en labourwise.co.za).
  • Die vorm UI2.2 (mediese gedeelte kan geïgnoreer word). (Lees regs bo wanneer die mediese sertifikaat wel benodig word.) S UI19 en UI2.7 (werkgewer voltooi dit).
  • UI2.8 (bankgemagtigde bevestiging van werknemer se bankbesonderhede).
  • Afskrif van werknemer se ID-dokument.
  • As die werknemer vir langer as 14 dae in kwa- rantyn geplaas word, moet ’n mediese sertifikaat van ’n dokter wel saam met die vorm UI3 ingelewer word.

WAT GEBEUR AS JY AS WERKNEMER DIE VIRUS OPDOEN?

ter illustrasie
Ter illustrasie. Foto: Gallo Images/Getty Images

COVID-19 is tot ’n beroepsiekte verklaar. Dit beteken mense in sekere hoë- en mediumrisikoberoepe wat die virus tydens hul werk opdoen, kan vergoeding eis ingevolge die Wet op Vergoeding vir Beroepsbeserings en -siektes (COIDA) indien hulle positief toets vir die coronavirus.

“Eerstelynwerkers” wat noodsaaklike dienste lewer soos gesondheidsorgwerkers en polisiebeamptes val in dié risikogroepe.

As jy as siek werknemer wetlike vergoeding kry ingevolge COIDA, kan jou werkgewer weier om jou ook vir siekteverlof uit te betaal terwyl jy afwesig is en die COIDA-betalings ontvang.

Dit geld net vir die waarde van die dae waarvoor jy COIDA-voordele kry.

As jy nie in een van die risikogroepe werk nie, kan jy gewone siekteverlof neem. Ingevolge die Wet op Basiese Diensvoorwaardes is elke werknemer in elke siekteverlofsiklus van drie jaar geregtig op die getal dae wat hy gewoonlik in ’n sesweekperiode werk. As jy ’n vyfdagwerkweek het, is jy dus geregtig op 30 dae betaalde siekteverlof oor drie jaar.

Wat is die vereistes vir COIDA-voordele?

  • Werknemers moet hul werkgewers skriftelik kennis gee dat hulle die virus opgedoen het.
  • Die werknemer moes die virus tydens werk opgedoen het.
  • Die werkgewer en ’n dokter moet die inligting vir die vergoedingskommissaris deurgee.
  • Werkgewers kan inligting oor die proses en dokumente by labour.gov.za kry.

WAT AS JOU GELIEFDE EN BROODWINNER STERF?

Indien ’n werknemer wat by die WVF geregistreer is weens COVID-19 sou sterf, kan die sterftevoordele deur sekere naasbestaandes van die oorledene van die WVF geëis word.

Wat is die vereistes?

  • Naasbestaandes wat mag aansoek doen, is ’n eggenoot, lewensmaat, kinders en begunstigdes. Hulle moet die aard van hul verhouding met die oorledene kan bewys.
  • Die oorledene moes WVF-krediete opgebou het. Watter dokumente is nodig?
  • UI19 en UI53 (voltooi deur die werkgewer). S
  • UI2.5 of UI2.6.
  • Doodsertifikaat.
  • ID-afskrifte van oorledene en aansoeker.
  • UI2.8 (bankgemagtigde bevestiging van werknemer se bankbesonderhede).
  • Huweliksertifikaat (vir gades); lobolabrief (vir tradisionele huwelike); beëdigde verklaring (vir lewensmaats); geboortesertifikate (vir kinders); bewys van onderrig (vir afhanklike kinders tussen 21 en 25). 

Hoe kan vorms ingedien word?

Hoeveel word uitbetaal?

  • WVF-voordele hang af van wat jou salaris was en hoeveel kredietdae jy opgebou het. Net ’n sekere persentasie van jou salaris word uitbetaal, en dit sal net vir ’n maksimum getal dae (afhangend van jou kredietdae) wees. Werknemers verdien een kredietdag vir elke vier dae gewerk. Die voordeel word bereken volgens die glyskaal van 38% (vir hoë verdieners) tot 60% (lae verdieners) van jou salaris. Dit is onderhewig aan ’n maksimum drempel wat sporadies aangepas word. Daarom verskil individue se uitbetalings. Die WVF betaal die voordeel direk aan die werknemer. 
  • COVID-19 TERS-eise hang nie van WVF-kredietdae af nie, maar is ook net ’n persentasie van jou salaris. Dit word ook bereken volgens die glyskaal van ’n inkomstevervangingskoers van 38% (vir hoë verdieners) tot 60% (vir die lae verdieners) – onderhewig aan ’n maksimum drempel, tans R17 712.
Kry hier nog raad

Kom neem deel aan die gesprek