Die vrou wat oorkant die tafel sit, lyk angstig. Sy steek ’n sigaret aan en blaas die rook vinnig uit. Sy is nog verbouereerd wanneer sy terugdink aan die dag in Oktober verlede jaar toe een van die bure in die straat dood in sy swembad gevind is.

Hy was lank ’n goeie vriend, maar die grubesonderhede van sy dood sou enigeen ruk: Leon Brits (41) is in die bors gesteek en met ’n hondeketting verwurg voor sy lyk in die swembad gegooi is.  En toe, byna nóg erger, kom die skok twee weke gelede: Die polisie slaan boeie om Leon se mooi donkerkopvrou van die afgelope 11 jaar, Suretha (30), en sy word daarvan aangekla dat sy die meesterbrein agter die moord op haar man was. 

Die rooi-en-bruin huis op Pofadder, wat nou bekend
Die rooi-en-bruin huis op Pofadder, wat nou bekend staan as die “moordhuis”. Leon is hier verwurg, vermoor en sy lyk is in die swembad gelos. Foto: Corrie Hansen

“Ek lees in die koerante mense noem haar ’n monster. Dat sy Leon se moord haarfyn beplan het omdat hy haar geslaan het. “En ek kan regtig nie my kop rondom dit kry nie, weet jy?” sê sy en skud haar kop. Hierdie keer is die teug dieper, meer dringend, voor sy uitblaas.

“As daai vrou twee lewens gelei het, dan weet ek nie van die ander, donker kant nie. Ek ken haar goeie kant. En ek het hulle sáám geken.”

Sy dink terug aan die voorbladopskrif van ’n Sondagkoerant wat Suretha se foto onlangs gepubliseer het – daar, langs die foto, het dit gestaan: “Die gesig van ’n monster?” Verbaas laat hoor sy nou: “Sy is g’n monster nie. En ek gaan lieg as ek iets sleg van haar sê. Sy was ’n wonderlike ma, en ’n mens kon sien sy en Leon was lief vir mekaar.”

Die bruin huis met die rooi dak waarin die Brits-egpaar en hul kinders op Pofadder in die Noord-Kaap gewoon het, staan nou onder dorpenaars as “die moordhuis” bekend. Voor op die hek is ’n bordjie met die waarskuwing “Pas op vir die honde!” en kort-kort stop nuuskieriges met hul motors om na die huis te kyk. “Maar daar is wel één ding waaroor ek wonder; iets wat ek net nie kan afskud nie,” sê Marna (’n skuilnaam), die vriendin wat ook in die omgewing woon, en tik die sigaret se as op die sementvloer af.

Die Pofadder Hotel is al jare in die Brits-familie
Die Pofadder Hotel is al jare in die Brits-familie. Foto: Corrie Hansen

“Waarom sal dáái man, die Jacques-vent, lieg?”

“Daardie man” is Jacques van Vuuren (37), een van drie mans wat vir Leon se moord aangekeer is. Hy het ’n pleitooreenkoms met die staat aangegaan wat Suretha by die moord betrek het. Daarin beweer hy Suretha het die moord beplan. Hy beweer sy het hom “gedurig geteister” tot hy eindelik ingegee het en twee huurmoordenaars gekry het om haar man – die pa van haar tweelingseuns en dogter – te laat vermoor. Jacques is intussen tot 20 jaar tronkstraf gevonnis vir sy aandeel in die moord.

“Wil jy regtig vir my sê niemand op hierdie dorp het Suretha dan al die jare regtig geken nie? Dat sy so iets aan haar kinders sal doen?” vra Marna nou. Sy neem ’n laaste trek aan haar sigaret en druk dit in die bak van die buitebraaier dood. Dan wonder sy hardop: “Of is daar ’n komplot teen haar en is daar iets groter hier aan die gang?”

’n Foto van Leon wat Suretha in die voorportaal va
’n Foto van Leon wat Suretha in die voorportaal van die hotel gesit het ná sy dood.

Dit was ’n doodgewone dag op Pofadder. Vroegoggend warm. Sommige inwoners het in die stofstrate gedrentel; ander was doenig in hul tuin. “Daar was absoluut niks ongewoon nie,” onthou Marna die oggend van Woensdag 7 Oktober 2020. Dit was die dag toe Leon, bekende hoteleienaar en sakeman op die dorp, vermoor is.

Skuins ná 10-uur daardie oggend het Marna in haar studeerkamer gesit en werk toe sy skielik ’n vrou se gille hoor. Sy het opgestaan en na haar tuinhekkie geloop. Onder in die straat het Suretha gehuil “en tekere gegaan”, vertel Marna. Ander bure het na haar toe gehardloop. “Toe ek sien ander mense is by haar, draai ek maar om en gaan terug. Ek wou nie my neus in ander se sake druk nie,” onthou sy.

Maar ’n paar minute later het haar huishulp, duidelik ontsteld, kom vertel: “Die vrou oorkant die pad sê daar was ’n moord. Iemand dryf in die swembad.” Die huis waarvan sy gepraat het, was dié van die Brits-gesin, een van die welaf gesinne op die dorp. “Ek het gedink dis absolute bog. Nie ek óf die tuinier wat langs hulle huis se muur gewerk het óf ons huishulp wat buite gestaan en klere ophang het, het iets gehoor nie. Niks. Dit was die hele oggend absoluut doodstil.”

Dit was eers toe die polisiemotors een vir een voor die huis parkeer dat Marna besef die gerug is moontlik waar. Kort daarna het sy die nuus gehoor: Leon is in sy huis vermoor. Luidens die lykskouingsverslag is hy in die bors gesteek en met ’n hondeketting verwurg. Hy het ook wonde aan sy agterkop gehad waar hy met ’n kolf geslaan is en ander verdedigingswonde.

’n Geweer, twee pistole, 15 Krugerrande van R480 000, kontant van ongeveer R90 000, vier geslypte diamante, ’n leersak en kluissleutels is gesteel.

 Pofadder
Pofadder. Foto: Corrie Hansen

Die polisie het gou die eerste drie verdagtes vasgetrek. Een van hulle was Van Vuuren. Hy wou nie self die moord pleeg nie en het Enrich Williams (34), sy kollega by die myn op Kathu, gevra om te help, word beweer. Daarna het Williams Amantle Bareki (24) na bewering gewerf. En sy skokkendste bewering: Suretha was volgens hom bereid om R400 000 te betaal, en het ook haar diamantring van R125 000 aangebied om haar man te laat vermoor. Sy het voor die moord glo R200 000 kontant in paaiemente betaal en sou daarna die uitstaande R200 000 oorhandig. 

Die moord moes by hul huis op Pofadder gepleeg word. Volgens Van Vuuren se pleitverduideliking het Suretha ’n video van die binnekant van die huis gestuur en gesê die skuifdeur is nooit gesluit nie.  Die oggend van 7 Oktober het Van Vuuren die twee mans voor die huis afgelaai waar hulle Leon glo agter ’n bank ingewag het. Leon was in daardie stadium etlike meters verder, by die Pofadder Hotel, wat hy besit het.

Suretha, toe glo in die Spar op Kakamas sowat 120 km verder, het hom glo gebel en gesê hy moet dadelik huis toe gaan omdat die honde in die straat rondhardloop. Vyftien minute later het Williams en Bareki vir Van Vuuren laat weet hy moet hulle kom oplaai. Die twee het glo gesê Leon het teruggeveg, waarna hy gesteek, met ’n kolf geslaan en verwurg is. Op pad Kakamas toe het hulle Leon se foon vernietig. ’n Ent verder het hulle Suretha glo langs die pad ontmoet, waar sy na bewering die selfoon waarmee sy Van Vuuren gekontak het, vernietig het.

Leon en Suretha Brits was 11 jaar getroud. Sy word
Leon en Suretha Brits was 11 jaar getroud. Sy word nou aangekla as die meesterbrein agter sy moord. Foto: Facebook

Daarna het sy na hul huis op Pofadder gery, waar sy haar man se lyk gevind het waar dit in die swembad dryf. En toe volg die trane en drama in die straat . . .   

By die Pofadder Hotel staan ’n foto van Leon by ontvangs wat Suretha glo ná sy moord daar gesit het. Die Pofadder Hotel behoort dekades lank al aan Leon se familie. Hy en sy ouer broer het op die perseel grootgeword. Leon se pa is oorlede. Sy ma het demensie en woon in die ouetehuis op Kakamas.

Nou is die toekoms van die hotel onseker en personeellede sê hulle probeer maar kop bo water hou. “Ons weet nie of die hotel aan die kinders bemaak is nie. Ons wag nou maar net om van die prokureurs te hoor,” sê een werker.

In die klein dorpie Marchand, buite Kakamas, woon Suretha se ouers. Volgens ’n betroubare bron in die polisie het haar ma en pa aanhoudend gehuil toe die polisie by hul huis opdaag. 

“Suretha is ’n dierbare mens, nes haar ouers. Almal weet dit,” vertel ’n vriendin. “Ek het gehoor van die pleitverduideliking. My kop sê dit is waar, maar my hart sê dit is onmoontlik. Nie sý nie.”