‘n Groot verskeidenheid vrugte en groente word in feitlik elke provinsie van die land geproduseer. Hoe lyk die produksie en waardes van dié produkte?


Tuinbouprodukte word in twee hoofgroepe verdeel, naamlik vrugte en groente. Suid-Afrika produseer ‘n groot verskeidenheid vrugte en groente in feitlik elke provinsie. In die ontleding in tabel 1 hieronder word gekyk na die gemiddelde tonnemaat en die gemiddelde bruto waardes van die belangrikste produkte, asook die uitvoer en verwerking oor die afgelope dekade (1999 - 2008).


Vrugte

Die meeste vrugte word geproduseer met die oog op die bemarking daarvan as varsprodukte, maar groot hoeveelhede van sekere vrugtesoorte word spesifiek geproduseer vir verwerking as wyn, vrugtesappe, ingelegde vrugte, konfyt, gedroogde vrugte en vir vele ander gebruike. Sommige vrugte word ook geproduseer eksklusief met die oog op die uitvoermark. Tabel 1 hieronder gee ‘n aanduiding van die tien vernaamste vrugtesoorte.

Tabel 1: Vrugte in SA (gemiddeld 1999 - 2008) 

Produk

Ton geproduseer Bruto waarde (R1 000)
Druiwe1 615 5894 149 868
Lemoene1 227 7071 759 947
Appels679 0081 483 445
Pere318 477680 205
Piesangs348 463670 907
Perskes196 529374 233
Pomelos306 918367 268

Suurlemoene, lemmetjies

146 509262 994
Pynappels160 957137 483
Avo's71 9162354 22


Produksie: Druiwe toon die hoogste gemiddelde jaarlikse produksie die afgelope dekade, met 1,6 miljoen ton. Lemoene is 1,2 miljoen ton en appels 679 000 ton oor dieselfde tydperk. Pomelos toon die grootste toename in produksie oor die 10 jaar: Van 196 000 ton in 1999 tot 389 000 ton in 2008 (98%) teenoor perskes wat ‘n afname toon van 22%.


Bruto waarde: Die drie groot produkte het ook die grootste gemiddelde inkomste verdien in die afgelope dekade nl. druiwe R 4,1 miljard, lemoene R1,8 miljard en appels R1,5 miljard. Alle produkte toon ‘n styging in inkomste wat verdien is, met die grooste stygings by appels van R1,5 - R2,6 miljard (173%), lemoene van R1,8 - R3 miljard (166%), pere van R 680 miljoen - R1,2 miljard (176%) en pomelos van R367 - R634 miljoen (172%).


Uitvoer: Lemoene is die grootste uitvoerproduk met ‘n gemiddeld van 717 000 ton per jaar, gevolg deur appels met 265 000 ton en druiwe met 206 000 miljoen ton. As persentasie van produksie word die meeste avokados uitgevoer, nl, 60%. Al drie die sitrusvrugte in tabel 1 voer meer as 50% van hul produksie uit. Appels en pere voer net meer as 40% van hul produksie uit.


Verwerking: Van die druiwe-oes word 85% verwerk. Dit sluit in pars, versap, droging, ens. By pynappels word 81% van die produksie verwerk en perskes 75%. Pomelos en pere verwerk 40% van die oes en appels en suurlemoene/lemmetjies net meer as 30%.


Groente

Groente word ook reg oor die RSA geproduseer met die Wes- en Oos-Kaap, Mpumalanga en Limpopo as die belangrike produksiegebiede. Hoewel sommige groentes verwerk word en in ingelegde en bevrore vorms beskikbaar is, word die meeste as varsprodukte bemark.


Groente is ook ‘n baie gewilde boerdery-aktiwiteit onder klein en opkomende boere. Die produksie is egter baie verspreid deur die land en bemarking geskied meestal in die betrokke omgewing of via die varsprodukte markte.

Uit die beskikbare statistiek word die volgende groentesoorte as die tien belangrikste die afgelope dekade beskou.

Tabel 2: Groente in SA (gemiddeld 1999 - 2008) 

Produk

Gem. tonnemaat (1 000 ton)Gem. bruto waarde (R1 000)
Aartappels1 7452 504 425
Tamaties434691 628
Groenmielies3081 128 165
Uie367487 906
Pampoen217154 077
Wortels116138 233
Kool17091 863

Patats

5255 756
Groenbone3390 518
Beet4647 449



Aartappels is verreweg die grootste produk, gevolg deur tamaties, groenmielies en uie. Die produkte toon almal ‘n geleidelike styging in produksie die afgelope dekade maar die toenames is nie wesenlik nie. Wat egter hier van belang is, is die enorme styging in die bruto waarde van die produkte oor die afgelope tien jaar. Die inkomste uit aartappels het toegeneem van R1,6 miljard tot R3,6 miljard (225%), tamaties van R494 miljoen tot R1 miljard (202%), groenmielies van R503 miljoen tot R 1,8 miljard (358%) en uie van R248tot R914 miljoen (369%).


Ander produkte

‘n Verskeidenheid ander produkte word in SA geproduseer, soos neute, tee en rooibostee, verskeie soorte blomme, sigorei, ens. Twee van die belangrikste verwerkte produkte is wyn, waarvan gemiddeld 935,8 miljoen liter geproduseer is die afgelope dekade, en gedroogde vrugte waarvan gemiddeld 52 700 ton boomvrugte en 392 000 ton wingerdvrugte per jaar geproduseer is.


Bron: Kortbegrip van landboustatistiek - 2009


Kobus Smit is ‘n voormalige voorsitter van die Nasionale Oesskattingskomitee.


30 Oktober 2009