Die werknemer is op Dinsdag 23 Junie oorlede. Die stadsraad, pleks van die markbestuur, het toe besluit om die mark vir drie dae te sluit. In ’n brief wat die stadsraad aan sy werknemers gerig het, bevestig die stadsraad dat hierdie protokol ook in die toekoms gevolg sal word as daar weer ’n positiewe geval op die mark is.

Mnr. Francois Knowles, uitvoerende hoof van die landbouprodukte-agenteraad (Apac), meen die stadsraad is onverantwoordelik. “Daar is glad nie met boere gekommunikeer dat die mark sal sluit nie. Daar is ook min ag geslaan op die talle vergaderings en bystand wat die bedryf aan die stadsraad gebied het om te verseker dat voorsorgmaatreëls en gebeurlikheidsplanne gereed is in die geval van ’n positiewe Covid-19 geval. In Pietermaritzburg, Kaapstad en Johannesburg is positiewe gevalle binne ure hanteer en sake op die mark het min tot geen skade gely nie.”

Onpraktiese protokol

Varsproduktemarkte is met die aanvang van die inperking as noodsaaklike dienste verklaar, wat al die markte se bestuur gedwing het om gebeurlikheidsplanne gereed te kry.

Die nooddiens-protokol wat deur ander markte en agentskappe ontwikkel, deur die betrokke nasionale en provinsiale departemente goedgekeur is en deur markbestuur op ander markte toegepas word, word steeds nie op die Tshwane-mark toegepas nie. Die Tshwane-varsproduktemark se bestuur is egter nie in beheer van die mark nie, aangesien die stadsraad, wat steeds onder administratiewe bestuur is, nie die beheer van die mark aan die markbestuur wil afstaan nie.

Mnr. Tshifhiwa Madima, die Tshwane-markmeester, sê die stadsraad het die reg om te besluit wanneer die mark weer sal oopmaak. “Die protokol wat die stadsraad toepas, is ontwerp vir geboue in die stad en nie noodwendig vir kommersiële persele soos die mark nie. Die stadsraadlede het nie grondige kennis of ’n verwysingsraamwerk van hoe die mark funksioneer nie. Ek is voortdurend in gesprek met die stadsraad om hierdie onpraktiese protokol te probeer verander.”

Onbevoeg

Volgens mnr. Jaco Oosthuizen, uitvoerende hoof van die RSA Groep, bring die bestuur van die mark deur die stadsraad enorme tekortkominge op die mark mee, aangesien die amptenare in die stadsraad nie bevoeg is om op ’n afstand besluite te neem in die belang van die mark nie.

“Ons waarsku al baie lank dat die dag dat die mark in duie stort nie ver is nie. Daar is geen inspeksiepunte op die mark nie, daar is geen toegangsbeheer nie en die beheerpunt wat wel bestaan, word deur die agentskappe beman en onderhou.”

Mnr. Deon van Zyl, uitvoerende hoof van die Grow Markagente-groep, is bekommerd oor die voorneme dat die protokol van sluiting van drie dae volgehou gaan word totdat die pandemie iets van die verlede is. “Moet ons vir die volgende 18 maande met elke positiewe geval die mark vir drie dae sluit? Dit is nie volhoubaar nie en dit is kommerwekkend. Die onbevoegdheid van die stadsraad bedreig die bestaan van talle mense. Dit skep ook die gaping vir opportuniste buite die mark om private markte te skep, wat die noodsaaklike rol van die mark as ’n prysbepalingsmeganisme in gevaar stel.”

Boere R8 miljoen per dag kwyt

Van R8 miljoen tot R15 miljoen se vars produkte word daagliks op Tshwane-mark verhandel, wat meebring dat die mark en produsente minstens R24 miljoen se omset in die drie dae kwyt is. Hoewel die meeste van hierdie omset waarskynlik deur Johannesburg en ander markte gekanaliseer word en daar nie ’n enorme verlies sal wees vir produsente nie, is die produkvoorraad op die vloere op Tshwane in gedrang. Die waarde van hierdie voorraad word op R4 miljoen tot R10 miljoen geskat.

Buiten die risiko van diefstal sal vrugte soos piesangs en mango’s, en groente soos broccoli en wortels nie die drie dae in ’n goeie toestand kan bly nie. Boere sal hierdie verliese moet dra. Die toename in volume op die Johannesburgse en ander markte kan ook die prys negatief beïnvloed.

Apac het op Woensdag (24 Junie) onverpoos en onsuksesvol met die stadsraad vergader in ’n poging om die sluiting van drie dae te verkort. Die stadsraad hou voet by stuk dat hy die provinsiale prosedure volg, wat voorskryf dat enige openbare perseel waar ’n positiewe Covid-19 geval bevestig is, op die eerste dag ordentlik ontsmet en skoongemaak moet word, en daarna mag niemand dit vir 48 uur gebruik nie.