Ná ’n proses van bykans vier jaar waartydens die mededingingskommissie Wesgrow, die land se vernaamste moerkweker, vir nie-mededingende gedrag ondersoek het, het die kommissie op 15 Januarie ’n ooreenkoms met Wesgrow bereik. 

Volgens mnr. Gerhard Posthumus, uitvoerende hoof van Wesgrow, behels die ooreenkoms dat Wesgrow voortaan ’n enkele Mondial-kloon teen kosprys op aanvraag aan ander moerkwekers beskikbaar sal maak.

Slegs kommersieel

“Wesgrow se model is om slegs moere aan kommersiële boere (tafelkwekers) te verkoop. Hierdie tafelkwekers word steeds kontraktueel verbind om hierdie moere slegs vir die kommersiële bedryf te vermeerder. Hulle mag vir hulself moere agterhou, maar mag nie hul produkte by die moere-skema inskryf om geregistreer te word nie.

“Op hierdie wyse beskerm ons ons mark. Ons gaan enorme koste aan om die vertroue van die kultivareienaars in die buiteland te wen en te behou. Die plaaslike bedryf sal nie volhoubaar wees as Wesgrow die koste moet aangaan om nuwe kultivars in Suid-Afrika te verseker, maar dan moet meeding teen moerkwekers wat sonder veel koste hierdie teelmateriaal van Wesgrow af in die hande kan kry en dan daarmee teen hom meeding nie.

“Die kommissie verstaan hierdie beginsel en het sy aantygings dat ons kontrakte nie-mededingend is, laat vaar.”

Die ooreenkoms is vir drie jaar van krag. Moerkwekers wat in hierdie tydperk die Mondial-kloon van Wesgrow ontvang, moet self daardie kloon in stand hou. ’n Moerkweker wat daarna die Mondial-kloon in die hande wil kry, sal dit self moet invoer van die eienaar van die kloon, naamlik HZPC in Holland, of van enige ander genebank wêreldwyd. Dit is ook moontlik om deur omgekeerde ontwikkeling (reverse engineering) uit latere veld-generasies van Mondial ’n kloon te bekom. 

“ ’n Moerkweker in Suid-Afrika kan ook die Mondial-klone van ’n kweker invoer wat die teelmateriaal op hierdie wyse in die hande gekry het of kan dit self op hierdie wyse ontwikkel. Dit is hoe dit in die res van die wêreld werk wanneer ’n kultivar se planttelersregte verval. Met Wesgrow se groot markaandeel het ons ingestem om die teelmateriaal teen kosprys beskikbaar te maak,” sê Posthumus.

Geen tantieme op Mondial

Een van die kwessies waaroor Wesgrow in 2017 deur die kommissie aangevat is, was die feit dat planttelersregte in Suid-Afrika vir 20 jaar geldig is, terwyl dit in die Europese Unie (EU) vir 25 jaar geldig is. HZPC het dus tantieme van Wesgrow vereis, terwyl die kommissie vereis het dat Wesgrow Mondial aan ander moerkwekers beskikbaar moes maak sonder om tantieme daarvoor te eis.

Die Europese planttelersregte op Mondial het in 2018 verval en hierdie kwessie is dus opgelos nog voordat die ooreenkoms met die kommissie bereik is. Die aartappelbedryf het ’n aansoek by die departement van landbou ingedien om die tydlyn tot 30 jaar te verleng om dit in pas te bring met Europese standaarde en norme. Die aansoek is hangende.

Die ander gewilde kultivar in Suid-Afrika wat tot 2030 onder planttelersregte in Suid-Afrika deur Wesgrow vermeerder sal word, is Sifra. “Ons sal waarskynlik op dieselfde beginsel as met Mondial ook met Sifra te werk gaan tot 2030,” sê Posthumus.