Die minister van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling het gesê dis duidelik dat hulle nie die blaam verskuif nie, maar besig is om oplossings te vind. “Julle wys dat moeilike tye nie vir altyd aanhou nie, maar dat taai mense uithou. Julle het besluit alle moontlikhede is nog nie uitgeput nie.”

Sy was ooglopend beïndruk met die feit dat baie mense projekte aanpak sonder dat iemand hulle vra om dit te doen. “Ons het ’n mooi land. Net ons kan dit opbou of vernietig.”

Didiza het vertel hoe sy in 1994 as Suid-Afrika se adjunkminister van landbou aangestel is. “Stel jou voor, ek was jonk, my pa het nie geboer nie, en nie die kommersi?le boere of die swart boere het geweet wat om met my te doen nie.”

Tog het hulle moeite gedoen om haar van boerdery te leer. Mnr. Giel van Zyl, hoof van Nampo, het haar na ’n plaas in die Vrystaat genooi om haar te leer mielies plant. “In die proses het ek gou agtergekom hoe belangrik mielies vir Suid-Afrika is.”

Met haar besoek aan lede van die National African Farmers’ Union (Nafu) het die boere haar gevra of sy weet hoe lyk ’n koei wat bek-en-klouseer het en hoe sy ’n koei sal hanteer wat moeilik kalf. “Hulle het vir my gesê hulle wil my leer om my die beste minister van landbou te maak. Die Nampoboere het dieselfde gesê.”

Haar bywoning van die simposium was ’n geleentheid om net te sit en luister na wat almal doen. Dit was op ’n manier ook ’n tuiskoms. “Ek het weer vir Andries Botha gesien, en die kind van oom Bertie van Zyl . . . dis mense wat my gehelp het om ’n waardering te kry vir die rol van die landbou in die samelewing.”

‘Amper gehuil’

Sy is diep geraak deur die “stories van verandering” wat sy gehoor het, veral die storie van die Jakes Gerwel-vaardigheidskool op Bonnievale. Sy het vir mnr. Philip Jonker, leier van die projek, gesê: “Ek het amper gehuil toe ek jou storie hoor.”

Didiza het die sprekers aangemoedig om te besef dat nie een van die probleme wat hulle ondervind, nié oorkom kan word nie.

Sy het gesê hulle kan bemoedig voel deur die feit dat die president en die minister van finansies ook boere is en dus die landbou beter verstaan. “Ons is nou in ’n beter posisie. Ons sal nog lang debatte hê, maar ons sal oplossings kry. Julle sê altyd ’n boer maak ’n plan. Ons sal ’n plan beraam, ons sal ons nie laat afskrik nie.”