Die platform, bekend as TonnUp, is geskep vanweë ontevredenheid met en wantroue in die bestaande graanmark. ’n Groep graanboere wat ontevrede is met die wyse waarop Graan SA klagtes teen die JSE se Safexstelsel hanteer het, het ’n eie aanlyn gespreksgroep, bekend as BasisDiff geskep. Dit het momentum verleen aan die skepping van die platform met die hulp van ’n buitelandse onderneming, Avenir Technology Limited

Mnr. Stephen Krüger, direkteur van TonnUp en self ’n mielieprodusent van Viljoenskroon is, sê graanboere het al van voor 2015 onder mekaar begin praat oor ’n alternatiewe kommoditeitsmark wat onafhanklik van die JSE is. Hy sê daar was veral groot frustrasie onder produsente begin verlede jaar toe ’n liggingsdifferensiaal vir sojabone afgekondig is. 

“As ’n gespreksgroep het BasisDiff ernstig begin kyk na oplossings en antwoorde vir die frustrasies en probleme en só is TonnUp gebore. Dit is ’n nuutjie vir Suid-Afrika. Dit is ’n elektroniese platform wat boere in staat stel om self die verkope en bemarking van hul produkte te bestuur teen ’n fraksie van die koste wat dit tans is. Dit is ook nie net boere wat daarby baat vind nie. Daar is ook besparings vir kopers en uiteindelik ook die eindverbruikers van dié produkte.”

Hy sê dit sal kopers en verkopers byeenbring op ’n manier wat boere in staat stel om maksimum waarde vir hul produkte te kry, kopers bemagtig om meer ingeligte koopbesluite te neem en die mark deursigtiger en doeltreffender maak.

Mnr. Brett Riley, bedryfshoof, sê kopers en verkopers van graan- en oliesadeprodukte registreer op die formele platform en dui daarop aan wat hulle beskikbaar het en waarna hulle soek. Daar word dan aanlyn ’n bod op produkte geplaas. As die koper en verkoper albei tevrede is, word ’n kontrak vir lewering en betaling gesluit. Die identiteit van die koper en die verkoper is nie aan mekaar bekend voor die transaksie nie afgehandel is nie. 

Die kommoditeite sluit ook ander produkte soos oliekoek, semels en suikerbone in. Hoewel nou op die graanbedryf gekonsentreer word, sal ander sektore se produkte en selfs kunsmis in die toekoms oorweeg word.

“Hierdie is ’n kontantmark wat nie met die JSE probeer meeding nie, maar eerder as ’n aanvullende mark gesien moet word. Ons het geluister na produsente se probleme en behoeftes en daarvolgens die platform geskep. Dit is ook nie ’n doelbewuste poging om die middelman uit te skakel nie. Dit is bloot ’n deursigtige mark. ’n Boer kan deur ’n makelaar ook verteenwoordig word.”

Volgens Riley word op die oomblik aanbeveel dat transaksies op 100 ton begin met 10 ton inkremente om vervoerbeplanning te vergemaklik. Hoewel die mikpunt met die platform nie spekulasie is nie, is daar niks wat ’n eienaar van graan verhinder om dit weer op die platform teen ’n hoër prys te koop aan te bied nie.

Krüger beklemtoon TonnUp is gebore uit ’n behoefte om ’n billike prys vir boere se insette en risiko’s te verseker. 

“Ons boere is die beginpunt van die voedselwaardeketting, maar het die minste vermoë om pryse vir hul produkte te beding. Hulle loop al die risiko's en skep die waarde. Ons meen daar is ’n werklike geleentheid om die sluier op die kommoditeitsmark te lig en die boere te help om die beste pryse vir hul produkte te kry. Ons wou ’n stelsel kry wat verbruikersvriendelik en kostedoeltreffend is.”

Hy wys daarop dat die huidige plaaslike graanmark van 14 miljoen tot 16 miljoen ton is en dat minder as 25% daarvan op ’n formele mark verhandel word. ’n Verdere voordeel vir die kopers is dat hulle ook kan bie vir ’n voorkeurafleweringsplek vanwaar hulle hul produk kan ontvang, as hul bod suksesvol is. 

Die aandeelhouers van TonnUp is boere, die platform is met waagkapitaal op die been gebring en ’n tarief word per transaksie gehef om die proses te finansier. 

Krüger sê die belangstelling onder produsente en ander belanghebbendes is “verstommend” en daar is groot ongeduld om die eerste transaksies te sien. 

In reaksie op die nuwe platform sê mnr. Jannie de Villiers, uitvoerende hoofbestuurder van Graan SA, die organisasie verwelkom alle nuwe, mededingende ekonomiese dienste en goedere wat die winsgewendheid van graanboere kan verhoog en wat die mark beter kan maak werk. “Die tyd sal leer hoe geslaag hierdie nuwe inisiatief gaan wees.”

Mnr. Stephen Kruger. Foto: Verskaf
Mnr. Brett Riley. Foto: Verskaf