Die parlement het onlangs die ad hoc-komitee wat wysigings moet opstel vir die agtiende wysigingswetsontwerp op die Grondwet – om onteiening met nulvergoeding vir die doeleindes van grondhervorming duidelik daarin te skryf – se spertyd tot einde Augustus 2021 verleng om sy werk te voltooi. Die komitee het verdere uitstel gevra sodat veral die EFF en die ANC verder kan beraadslaag en eenstemmigheid bereik op punte waaroor hulle nie saamstem nie.

Een van die belangrike punte is die EFF se voorstel dat die staat die voog van Suid-Afrika se natuurlike hulpbronne, insluitend grond, moet wees.

Pres. Cyril Ramaphosa het reeds begin Junie tydens ’n sessie met die media dit onomwonde gestel dat die ANC steeds ’n voorstaander is van die toestaan van titelaktes pleks van die land se grond onder voogskap van die staat.

Ramaphosa het aangevoer dat die EFF se voorstel oor voogdyskap van die staat gesien kan word as nasionalisering van alle grond. Die ANC se benadering was nog altyd dat verblyfreg aan Suid-Afrikaners gegee word. Om verblyfreg te hê beteken dat gewone mense eienaarskap van grond wil hê. Die resolusie wat die ANC geneem het, was rakende die eienaarskap van grond.

Die DA voel die kabinet moet standpunt inneem en kan nie langer sy kop in die sand druk, terwyl daar ’n direkte aanval op die Grondwet is nie. In die skrywe word verduidelik dat dit nadelig vir die oppergesag van die gereg sal wees as die huidige stelsel van private eiendomsbesit verander word na voogskap onder die staat soos wat die EFF voorstaan, want dit sal die einde aandui van die bestaande grondwetlike bepalinge wat eiendomsreg verseker.

Ekonomiese verval

Dr. Annelie Lotriet, voorsitter van die DA se parlementêre koukus, verduidelik dat om die grond onder die voogdyskap van die staat te plaas, in werklikheid beteken dat die grond genasionaliseer sal wees. Dit is ’n gevaarlike stap wat sal lei tot ekonomiese verwoesting en armoede verhoog, soos dit reeds in ander lande soos Venezuela en Zimbabwe die gevolg was.

Daar word aangevoer dat die goedkeuring van die wysiging die Suid-Afrikaanse ekonomie meer skade sal betrokken as die Covid-19 pandemie, wat ’n tydelike verskynsel is. Die waarde van die land se finansiële sektor het met ’n derde geval sedert Ramaphosa in 2018 die aankondiging rakende onteiening sonder vergoeding gemaak het. Buitelandse belegging in Suid-Afrika het in 2020 met 46% geval teenoor 11% vir Afrika suid van die Sahara as ’n geheel.

Die DA sê die wysiging van artikel 25 sal nie die sistemiese probleme aanpak wat die grondhervormingsproses in die gesig staar nie.

“Ons benodig ’n pragmatiese en rasionele benadering wat binne die perke van die huidige grondwetlike bepalinge vir grondhervorming sal werk. Die kabinet moet homself verbind tot ’n versnelde en deursigtige grondhervormingsproses binne die huidige bepalinge van die Grondwet en moet die voortslepende sleg geadviseerde pogings afkeur wat druk vir die onteiening van grond sonder vergoeding.”