Dit is ’n onrealistiese kort tydperk vir boere om daaraan te voldoen, sê Agri SA en die landbousakekamer Agbiz. Buiten dat daar nie noodwendig genoeg meters te koop is nie, behels dit ’n onverwagse uitgawe vir boere.

Die departement het die kennisgewing op 17 Januarie 2020 in die Staatskoerant afgekondig.

Mnr. Theo Boshoff, hoof van regsintelligensie by Agbiz, sê boere wat deel is van watergebruikersverenigings of besproeiingsrade, moes reeds sedert 2017 meters hê en hul lesings aan dié organisasies stuur. Die jongste afkondiging geld dus vir al die ander besproeiingsboere.

Hy sê dit gaan na verwagting ’n groot uitwerking op die sektor hê. Agbiz gaan daarom die kort tydsraamwerk op verskillende beskikbare platforms met die departement bespreek.

Duisende dalk geraak

Mnr. Janse Rabie, hoof van natuurlike hulpbronne by Agri SA, sê daar is geen akkurate syfer oor hoeveel boere nie deel van besproeiingsrade en watergebruikersverenigings is nie en dus deur die aankondiging geraak word.

“Volgens 2014-’15-data van die departement se watergebruikstoestemming-en-registrasiebestuurstelsel is daar 35 642 geregistreerde gebruikers op 1 440 748 ha, waarvan ongeveer 52% buite watergebruikersverenigings en besproeiingsrade val.”

Volgens 2017-inligting is daar 13 staatswaterskemas wat buite die verenigings en rade val.

Onnodig veeleisend

Hoewel dit lank reeds bekend is dat die vereiste meting op pad was en Agri SA sy lede hierop bedag gemaak het, het Rabie sy kommer oor die tydsraamwerk in ’n brief aan mnr. Mbulelo Tshangana, waarnemende direkteur-generaal, geopper.

Hy sê die kort tydperk gaan onnodige en onvoorsiene ongunstige gevolge veroorsaak. Die koste en beskikbaarheid van toestelle maak dit volgens hom hoogs onwaarskynlik dat boere betyds sal kan voldoen en die kort tydperk maak die proses onnodig veeleisend.

Rabie sê verskeie finansiële en bankinstellings wat in die landbou betrokke is, vereis van hul kliënte om, as voorwaarde vir finansiering van plase en boerdery-aktiwiteite, aan alle wetlike vereistes te voldoen.

“As boere nie aan die vereiste vir die koop en installering van meettoestelle kan voldoen nie, soos wat in die kennisgewing vereis word, kan boere hul finansiering verloor.”

Hy het aan Tshangana voorgestel dat die tydperk tot ses maande verleng word.

Meting belangrik

Agri SA is ten gunste van die meting van water deur alle gebruikers, sê Rabie. “Dit is noodsaaklik vir sinvolle en akkurate regulering en beleidvorming dat die landbou presies weet hoeveel water gebruik word, deur wie, waar en wie daarvoor betaal.

“Sonder daardie inligting kan daar geen effektiewe bestuur uitgeoefen word nie en kan nie sinvol met die regering oor watergebruiksregte oorleg gepleeg word nie.

“Dit is verder noodsaaklik vir die doeltreffendheid van wateraanwending om presies te weet hoeveel water uit die verskillende bronne, bo en ondergronds, gebruik word.”

Mnr. Adriaan Groenewald van Groenewalds Prokureurs op Humansdorp, wat in waterregte spesialiseer, sê die watergebruikers met wie hy oor die afkondiging gepraat het, het geen beswaar teen die meting van water nie.

“Hulle is egter verward oor die kort tydperk wat hulle gegun word om ’n redelik omvangryke taak te voltooi en die onsekerheid oor wat presies van hulle verlang word, te meer omdat die verifikasieproses nog nie afgehandel is nie.”

Betroubare vloeimeters, met datavaslegging, is duur. Watergebruikers ontvang dus die nuus in die lig van die finansiële impak van die droogte nie goed nie, sê hy.

Kapasiteit

Volgens Groenewald het die departement in Oktober 2017 riglyne rakende meting afgekondig, wat onder meer bepaal dat sowel die water wat onttrek word as wat terugvloei, gemeet moet word. “Dikwels vloei water wat na die bron teruggekeer word oor ’n wal van enkele meters. Die meting daarvan is problematies.”

Groenewald sê in die riglyne word genoem dat goedkeuring vir alternatiewe meting verkry kan word, “maar in die lig van die departement se reeds bekende tekort aan kapasiteit, kan ek nie sien hoe dit afgehandel kan word nie”.

Volgens Rabie is dit onwaarskynlik dat die departement self gereed is om nakoming af te dwing en die lesings te ontvang. “Die verifikasie van lesings sal waarskynlik ’n probleem wees.”