Die dokument, ’n maatskaplik-ekonomiese impakstudie oor onteiening sonder vergoeding is in 2019 deur die departement van openbare werke gedoen en klaarblyklik van die publiek weerhou. Sakeliga het op Maandag 7 Junie ’n geslaagde aansoek ingevolge die Wet op Bevordering van Inligting (Wet 2 van 2000) gebring.

Die verslag ondersteun die ontneming van eiendom sonder vergoeding en onthul beweerde steun van verskillende instellings, onder meer Nedlac en Agri SA, vir die wetsvoorstel. Die studie beweer dat daar eenparige steun vir die wetsontwerp bestaan onder die instellings en groepe wat geraadpleeg is. Agri SA, wat nooit die verslag voorheen onder oë gehad het nie, sê die bewerings is onwaar. Me. Annelize Crosby, hoof van grond- en regsake, sê Agri SA se teenstand teen sekere aspekte van die wetsontwerp soos die definisie van onteiening, wat die deur oopmaak vir allerlei beperkings op eiendomsreg, asook die kwessie van nulvergoeding is deurgaans baie duidelik gekommunikeer.

Die besigheidsgroepering in Nedlac was ook baie duidelik oor sy teenkanting ten opsigte van hierdie maatreëls. Die studie wek dus ’n vals indruk oor Agri SA en die sakewêreld se steun vir dié wetgewing. Agri SA het in werklikheid groot uitgawes aangegaan om regsmenings in te win oor die wetsontwerp en het opdrag gegee dat ’n onafhanklike studie oor die moontlike ekonomiese gevolge van onteiening sonder vergoeding onderneem word, welke studie in Maart 2021 uitgereik is, het Crosby gesê.

TLU SA betreur die swak gehalte van die regering se impakstudie en sê dit is ’n sprekende voorbeeld van die gebrekkige kundigheid in staatsdepartemente om belangrike inligting saam te stel en weer te gee.“Ons beswaar teen die sogenaamde impakstudie is tweeledig,” sê mnr. Henry Geldenhuys, president van TLU SA. “Eerstens is die gehalte van die dokument onaanvaarbaar swak. Dit lyk plek-plek of die samesteller eenvoudig ’n generiese antwoord geplak het wat nie eens relevant is nie. Tweedens verwys die studie na die goedkeuring wat sommige organisasies aan die wet sou gee en beslis onwaar is.

“Hoe kan die regering ’n belangrike wet wat so ’n groot impak op die ekonomie gaan hê, probeer aanpas op grond van hierdie dokument? Die regering wys hiermee net weer dat die toekoms van die land geen gewig dra in besluite nie. Dit gaan hier oor die deurvoer van ’n ideologie waar net sekere mense (kaders) bevoordeel word en die res in ellende moet voortsukkel.”

Sakeliga het groepe wat in die dokument genoem is en ook die Banking Association of South Africa (Basa) en die Amerikaanse Handelskamer insluit, gevra om te bevestig of hul vermeende steun akkuraat in die studie aangeteken is. Mnr. Piet le Roux, hoof van Sakeliga, wys ook daarop dat opponerende stemme van organisasies soos Sakeliga, die Instituut vir Rasseverhoudinge en die Vryemarkstigting klaarblyklik nie in die studie oorweeg is nie, wat ’n fasade skep van eenparige steun vir die wetsontwerp deur die burgerlike samelewing.

Mnr. Martin van Staden, regsgenoot by Sakeliga, sê die dokument kom neer op ’n uitgebreide meningsartikel. “Daar is geen feite, data of ontledings om in ag te neem nie. Dit is nie heeltemal onverwags nie, want daar is in werklikheid geen voordele aan ’n regstelsel wat regte ontneem soos die beoogde wetsontwerp op onteiening sou doen nie. Sakeliga oorweeg verdere stappe om die verdoeseling van ongunstige ekonomiese werklikhede aan die hand van die sogenaamde studie uit te lig.”