Omgewingsaktiviste en boere was ontstig nadat dit bekend geword het dat die maatskappy nog ’n hekkie kon oorsteek in sy jare lange veldtog om moontlike energiebronne in dié gebied te mag ontgin, dalk ook met behulp van hidrobreking. Dié ontginningsmetode het elders ter wêreld tot die grootskaalse besoedeling van ondergrondse waterbronne gelei.

Die gebied wat geraak word, behels 4 270 eiendomme, insluitend plase. Dit strek oor 773 259 ha van die Bo-Tugela in KwaZulu-Natal verby Harrismith, noordwaarts verby Warden na Lindley en Reitz, en weswaarts vanaf Harrismith verby Kestell tot by Bethlehem. Dit sluit nie enige gebiede in wat ingevolge omgewingswetgewing beskerming geniet nie.

Die omgewingsmagtiging wat in Maart 2021 toegestaan is, moenie verwar word met eksplorasieregte nie, sê me. Clarissa Pienaar, direkteur van die firma Moolman & Pienaar Prokureurs, regsverteenwoordiger van verskeie boereverenigings in die geoormerkte gebied.

Die firma voer die stryd namens die boereverenigings om twee van Rhino Oil se aansoeke om eksplorasiereg, ER350 en ER346, te stuit.

MAGTIGING BEPERK

“Omgewingsmagtiging is een vereiste waaraan voldoen moet word voordat die minister ’n eksplorasiereg kan toestaan,” verduidelik Pienaar. “Met verwysing na die omgewingsmagtiging en redes soos verskaf deur die minister blyk dit of omgewingsmagtiging verleen is vir ’n eksplorasiewerksprogram wat beperk is tot ’n oorsig van data op kantoorvlak en die onderneming van ’n lugopname.”

Geen ander metodes soos stimulasie, druktoetsing, hidrobreking of wateronttrekking mag ingevolge die omgewingsmagtiging plaasvind nie. “Volgens die omgewingsmagtiging is verdere eksplorasie en toekomstige produksie nie deel van die huidige ER-aansoek waarvoor magtiging bekom is nie. Indien Rhino Oil enige aktiwiteite buite die omvang van die eksplorasiewerkprogram waarvoor magtiging bekom is, wil verrig, sal hy verdere omgewingsmagtiging moet bekom, met verdere openbare konsultasies.”

HOFAANSOEK

Selfs dít kan volgens Pienaar nie noodwendig voortgaan nie. Die firma het intussen ’n aansoek by die hooggereghof in Pretoria ingedien om Mantashe te dwing om sy sloertaktiek te staak en die interne appèlle teen die aansoeke om eksplorasieregte ten opsigte van ER346 en ER350 te verwerk.

“Die minister sal die appèl moet verwerk voordat die eksplorasiereg toegestaan word waarvolgens Rhino Oil toegelaat sal word om die lugopnames te doen. Ons vind dit vreemd dat die minister se kantoor sedert die einde van 2019 versuim om die interne appèl te verwerk, maar wel Rhino Oil se aansoek om omgewingsmagtiging afgehandel het.”

’n Aansoek om eksplorasiereg by die Petroleumagentskap van Suid-Afrika (Pasa) moet aan verskeie wetlike vereistes voldoen. Pienaar sê Rhino Oil se eksplorasie-aansoek is teenstrydig met verskeie wetlike bepalings.

“As die minister die interne appèl van die hand wys, kan die appellante die besluit op hersiening neem, na gelang van die redes verskaf. As die minister egter die interne appèlle handhaaf, is dit die laaste sien van die blikkantien vir Rhino Oil en dan maak dit al hierdie omgewingsimpakstudies wat hy reeds gedoen het, ongedaan.”