Aartappelboere is bekommerd oor die uitwerking wat verskeie kostestygings op hul boerdery se oorlewing kan hê. Dr. André Jooste, uitvoerende hoof van Aartappels SA, sê hulle is veral bekommerd oor die uitwerking wat die instelling van die nasionale minimum loon op werksgeleenthede in die bedryf kan hê, “veral omdat die produksie van aartappels so arbeidsintensief is”.

Volgens Jooste kan die skerp styging in arbeidskoste meganisasie tot gevolg hê, wat weer armoede in landelike gemeenskappe sal vererger. “Dis soos om ’n klippie in die water te gooi – die aanvanklike aksie kring al hoe weier uit.” 

Arbeidskoste styg met R700 000

Aartappels SA het die uitwerking van al die beoogde kostestygings op ’n gemiddelde aartappelboerdery in Limpopo, Suid-Afrika se grootste aartappelproduksiegebied, se opbrengs op belegging bepaal. As die aanname gemaak word dat die daaglikse loon aanstaande jaar met 17% moet styg om aan die nasionale minimum loon te voldoen, sal die totale arbeidskoste op ’n tipiese aartappelplaas aanstaande jaar R409 000 meer wees. Lone kan in 2019 met nog 11% styg, wat ’n verdere R313 000  beloop. (By hierdie berekening is aanvaar dat geen afleggings weens die styging in lone plaasvind nie.)

Daarby word verwag dat kunsmispryse aanstaande jaar met 10,6% gaan toeneem, wat ’n toename van R260 000 in die kunsmiskoste van ’n gemiddelde aartappelplaas kan veroorsaak. Elektrisiteitspryse kan met 19,9% styg, wat nog R251 000 tot die produksiekoste van ’n gemiddelde aartappelplaas voeg. 

Kapitaalintensief

Jooste sê daar moet ook in ag geneem word dat ’n aartappelboerdery hoogs kapitaalintensief is. Die uitgawes van die tipiese aartappelplaas waarvolgens die berekeninge gedoen is, het verlede jaar R21,4 miljoen beloop, terwyl beleggings in grond, besproeiingsinfrastruktuur, masjienerie en pakhuisgeriewe R39,8 miljoen beloop het. Dié plaas verbou jaarliks 165 ha aartappels.

Volgens die Buro vir Voedsel- en Landboubeleid (BFAP) se jongste vooruitskouingsverslag sal die tipiese aartappelplaas se jaarlikse gemiddelde nominale opbrengs op belegging 1,2% wees van 2018 tot 2023. Groot eksterne skokke is nie in BFAP se scenario’s in berekening gebring nie. Aartappels SA sê met die bogenoemde kostestygings in ag geneem, sal dié syfer tot -0,6% verswak.