’n Groep gemeenskapslede, onder leiding van mnr. Alfred Dludla, beweer ’n paar individue van die trust het ’n ooreenkoms met Safda aangegaan vir die bestuur van hul grond in Melmoth, KwaZulu-Natal, sonder die goedkeuring van die meeste gemeenskapslede. Die groep wil hê die vorige eienaars van die grond moet die grond bestuur wat die staat vir die gemeenskap opgeëis het.

Die hooggeregshof het egter op 10 Desember 2020 gelas dat die vorige eienaars nie ’n ooreenkoms met die trust mag aangaan nie en dat Safda die boerderybedrywighede tot voordeel van die trust moet bedryf totdat die aansoek vir die verwydering van die vorige grondeienaars van die grond afgehandel is.

Safda het in die aansoek ’n beëdigde verklaring verskaf wat die hof oortuig het dat die organisasie die ervaring en kennis het om die landboubedrywighede voort te sit. Die aansoek behoort in Februarie 2022 afgehandel te word.

Dr. Siyabonga Madlala, voorsitter van Safda, sê Safda beoefen boerderybedrywighede op verskeie plase in die Melmoth-gebied, wat ook dié trust se grond insluit wat die gemeenskap in ’n restitusie-eis gekry het. Hoewel die vorige eienaars van die grond vergoeding daarvoor ontvang het, het hulle dit nooit ontruim nie. Hulle het ’n ooreenkoms met sekere individue, wat nie trustees is nie en gelei word deur Dludla, aangegaan om die grond te bestuur. Dludla is nie ’n trusteelid nie.

“Safda weet dat Alfred Dludla in Desember in ’n dringende aansoek die hooggeregshof in Pietermaritzburg onder meer gevra het om homself as trustee aan te stel. Daardie aansoek, wat deur die drie trustees van die trust teengestaan is, is met koste geskrap van die hofrol omdat dit nie dringend is nie.”

’n Nuwe hofdatum is nog nie bepaal nie.

Vennootskap

Safda sê verskeie eisers van die gemeenskap in Melmoth het Safda gevra vir ’n ander voorstel as die gesamentlike onderneming wat die vorige eienaars van die grond voorgestel het. Volgens Safda se berekeninge sou die voorstel van die vorige grondeienaars meegebring het dat die gemeenskap beduidend minder opbrengste ontvang. “Die model wat die vorige grondeienaars voorgestel het, sou meebring dat die meeste van die voordele uit die eiendomme na daardie vorige grondeienaars gegaan het, hoewel hulle reeds ruim vergoed is vir hul eiendom.”

Safda het ’n medebestuursmodel voorgestel, waar Safda en die gemeenskap vennote is via die trusts wat hulle verteenwoordig.

Die organisasie sê hy ondersteun drie gemeenskappe in Melmoth met sy kennis, toerusting en bedryfskapitaal om volhoubaarheid en groei in produksie op die plase te verseker.

Safda hou vol dat hy ’n ooreenkoms met die wettige trustees gesluit het wat die regte prosedure gevolg het om die nodige mandaat van die gemeenskap te kry.

Het kapasiteit

Oor Dludla se bewering dat Safda nie die vermoë het om kommersiële bedrywighede te bestuur nie, sê die vereniging dat hy kommersiële bedrywighede reg oor KwaZulu-Natal en Mpumalanga bestuur.

In Melmoth bestuur hy suikerriet, hout en avokado’s vir die Entembeni-gemeenskapstrust en die Entembeni Koninklike Huis-gemeenskapstrust. “Safda het die nodige kennis, soos plaasbestuurders en gewasspesialiste, asook gespesialiseerde toerusting na die bedrywighede gebring en die werk van meer as 400 plaaswerkers behou.”

Hy het bedryfskapitaal van meer as R7 miljoen beskikbaar gemaak sodat die produksie en boerderybedrywighede nie ontwrig word nie.

Safda sê hoewel hy op grond van ’n hofbevel die grond van die Isizwe Sakwa Dludla-gemeenskapstrust bestuur, hoop hy om in die toekoms saam met die trust die plase te bestuur.