Daar is reeds foute met die hantering daarvan gemaak en daar sal in die toekoms waarskynlik nog foute gemaak word.

Só sê mnr. Bennie van Zyl, hoofbestuurder van TLU SA, na aanleiding van ’n vergadering met me. Thoko Didiza, minister van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling, en haar taakgroep op Donderdag 26 Maart.

Van Zyl sê TLU SA maan daarom boere om eerder te help as om te kla. “Die eerste paar dae gaan baie diskoerse uitwys, en dit sal hanteer moet word soos wat dit opduik. Ons kan daaroor kla, maar dis beter om ’n bydrae te lewer om te kyk wat kan gedoen word om die beste uitkomste te bewerkstellig.”

Hy sê van die regulasies wat vir die inperking aangekondig is, maak met die eerste oogopslag nie noodwendig sin nie, maar sodra dit ontleed word, besef ’n mens dit is moontlik omdat jy vanuit die hoek van die “normale” daarna kyk.

“Dinge is egter nie normaal nie en verg derhalwe baie ernstige ingrepe. Ons sit met die potensiaal van ’n uiterste situasie wat baie erg kan raak, en ons almal weet die land is nie die posisie om dit te kan hanteer nie. Dit vereis van ons elkeen om konstruktief mee te doen in die hantering van die situasie deur nou die regte dinge te doen.”

Hy sê die landbousektor se klem moet nou wees om vas te stel hoe dié sektor die verspreiding van die virus kan beperk en hoe die onderskeie produksieprosesse onderhou kan word. “In al ons beplanning rondom ons aktiwiteite sou die regte ding wees om eerstens die veiligheid en higiëniese aspekte in ag te neem voordat ons voortgaan met ons beplanning. Die landbou moet wys dat ons dit ernstig opneem en alles moontlik doen om die veiligheid van ons werkers en onsself voorop te stel.”

Van Zyl sê die landboutaakgroep spits hom toe op drie aspekte, naamlik ekonomie, maatskaplike impak en kommunikasie. TLU SA is deel van al drie subtaakgroepe. Hierdie taakgroep het tot 26 Maart gereeld met die minister en/of direkteur-generaal verantwoordelik vir grondhervorming en landelike ontwikkeling, mnr. Mdu Shabane, vergader.

Tydens die vergaderings is insette gegee – wat dan as aanbevelings hanteer is – oor hoe om die veiligheid van mense te verseker en wat gedoen kan word om landbouproduksie in al sy fasette lewend te hou.

Hy verduidelik die implikasies van elke voorstel ten opsigte van ander departemente se siening is iets wat uiteraard nie deur die taakgroep deurtrap is nie, maar daagliks op die Natjoints (nasionale gesamentlike operasionele intelligensiestrukuur)-vergadering hanteer sal word.

Van daar word ’n gesamentlike aanbeveling van al die departemente gemaak en na die nasionale bevelsentrum verwys waar die besluite geneem word. “Ons insette is belangrik, maar soos gesien kan word, is dit onderhewig aan baie ander insette en sienings voordat ons ’n uitkoms in besluitneming kry.”

Van Zyl sê die volgende punte is tydens die laaste vergadering bespreek:

Probleme rondom die verspreiding van voedsel na informele nedersettings

Die verspreiding van voedsel na informele nedersettings word grootliks gedoen deur verkopers wat produkte op die varsproduktemarkte of regstreeks by boere koop en dan na die onderskeie afsetpunte neem waar inwoners hul vars produkte koop.

Die dilemma is dat die regulasies meld dat oop markte nie mag plaasvind nie. Daar sal dus geen probleem wees vir die verkopers om die kos te verkry nie, maar die SANW of SAPD laat hulle nie toe om dit op die tradisionele manier te verkoop nie.

Daar is uitgewys dat hierdie plekke een van die belangrikste verkooppunte is aangesien tot 30% van die kos só verhandel word. Daar sal weer gekyk word na hierdie punt en die minister sal dit opneem met die onderskeie LUR’e van die provinsies. Dit word spesifiek genoem aangesien van TLU SA se lede aan die verskaffingskant betrokke is.

Inhoud van die begeleidende brief vir landbouwerkers

Shabane het beklemtoon dat die inhoud wat in die begeleidende brief vereis word, moet ooreenstem met dit wat in die voorbeeld van sektor 11B van die regulasies geplaas is.

Die bewoording in die regulasies (Staatskoerant, 25 Maart 2020) lees soos volg:

(3) Persons performing essential services as determined in subregulation

(2) must be duly designated in writing by the head of an institusion, on a form that corresponds substantially with Form 1 in Annexure C.

Waar die voorstel aan die begin was om die brief te gebruik ten einde die veiligheidspersoneel se taak te vergemaklik, is dit volgens die nuwe regulasies nou wel ’n vereiste.

• Die draer van die gemelde skrywe moet ’n ID-dokument beskikbaar hê.

• Ingevolge die riglyne in die regulasie moet die volgende inligting op die brief verskyn:

o Die adres van die plaas met volle kontakbesonderhede, insluitende kontaknommer en e-posadres;

o Van en volle name van die boer, insluitend die boer se ID nommer en kontakbesonderhede;

o Met die verklaring dat die volgende persoon (van, volle name en ID nommer van werker) werksaam is op die plaas;

o Geteken en gedateer deur die eienaar van die plaas;

o Die instelling se amptelike stempel, wat boere nie noodwendig sal hê nie.

Beweging oor provinsiale grense

Shabane het bevestig dat landbouprodukte en die handeling rondom landbouproduksie wel oor provinsiale grense mag beweeg.

Registrasie as noodsaaklike diensverskaffer

Shabane het aangedui dat geen registrasie van besighede as noodsaaklike diensverskaffers nodig is nie.

Landbouprodukte wat nie voedsel is nie

Op versoek sal Didiza saam met mnr. Ebrahim Patel, minister van handel, duidelikheid kry oor landbouprodukte wat nie voedsel is nie, soos tabak, wyn, bosbou, wol, ens. en dan terugvoer gee.

Kommunikasie met veiligheidsmagte

Daar is tydens die vergadering beklemtoon dat landbouproduksie in al sy fasette vrygestel is as noodsaaklike goedere en as sodanig hanteer moet word. Dit sal weer aan die SAPD en SANW gekommunikeer word. “Ons het ons kommer uitgespreek oor die verskillende interpretasies wat reeds ervaar word deur die veiligheidsmagte in die verskillende distrikte,” sê Van Zyl.

Beweging van landbouwerkers

Daar is aan Didiza beklemtoon dat boere alles in hul vermoë doen om hul werkers so veilig moontlik te vervoer indien hulle moet pendel. Daar is uitgewys dat boere probeer om, indien dit moontlik is, werkers eerder op die plaas te laat slaap en selfs met ’n beperkte aantal werkers hul produksie te behartig.

Daar is bevestig dat, gegewe die toepassing van higiënemaatreëls, dit ook met die SAPD en die SANW bevestig moet word dat werkers met ’n toestemmingsbrief toegelaat moet word om te pendel. “Almal moet besef dat die risiko van besmetting vir die boer en sy ander werkers deur hierdie handeling vergroot word. Derhalwe sal dit met maksimum omsigtigheid gedoen word.”

Veranderinge in regulasies en riglyne

Shabane het beklemtoon dat die regulasies moontlik daagliks sal verander. “Ons het die geleentheid om insette te gee oor knelpunte. Dit is belangrik om te onthou dat ons moet konsentreer op 21 dae van opoffering met die vertroue dat dit gaan bydra om die kurwe van besmetting wesenlik te laat afplat,” sê Van Zyl.

Fopnuus

Die kwessie rondom fopnuus wat die ronde doen, is op die vergadering bespreek. “Ons moet elkeen waak daarteen om nie op sosiale netwerke elke ding wat verskyn, net aan te stuur nie. Die minister is opnuut versoek om gereeld duidelike kommunikasie oor die aangeleentheid uit te stuur ten einde twyfel oor die regte feite die hok te slaan.”

Van Zyl sê TLU SA wil beklemtoon hoe belangrik dit is dat boere seker moet maak dat hul werkers volledig ingelig is oor die werking van die koronavirus en die vereiste higiënemaatreëls wat toegepas moet word, en dat die nodige higiënemaatreëls deurentyd gehandhaaf word.

As besmetting op ’n plaas voorkom, sal die plaas onder kwarantyn geplaas word. “Dit is in elke plaas se eie belang om seker te maak dat alles moontlik gedoen sal word om die plaas en sy mense ‘skoon’ te hou,” sê Van Zyl. “Volg eerder die benadering van selfopgelegde isolasie as om leemtes en gapings in die stelsel te soek en dit te probeer toets.”

TLU SA moedig sy lede aan om by Facebook aan te sluit en amptelike bladsye te volg vir nog inligting. “Volg asseblief TLU SA se blad sodat jy die plasings wat daar gepubliseer word, kan sien. Baie sterkte vir elkeen met die wete dat elke plaas sy eie omstandighede het met sy eie, unieke kwessies. Dit gaan van ons elkeen verg om in hierdie tye die beste planne te maak.”