Intussen het op baie plekke tekorte ontstaan aan middels wat ivermektien vir diere bevat. Op die swartmark het die prys tot vyfvoudig toegeneem. Die middels word al jare lank gebruik om wurms en parasiete by diere te bestry en in baie ander lande is dit ook vir menslike gebruik geregistreer.

Dr. Alan Kloeck, voorsitter van die Suid-Afrikaanse organisasie vir dieregesondheid (SAAHA), glo egter nie dat die tekorte tot ’n krisis oor die beskikbaarheid vir dieregesondheid sal lei. “Ons glo die tekorte is tydelik en dat daar binnekort weer voorrade op die rakke sal wees.”

Die Suid-Afrikaanse reguleringsowerheid vir gesondheidsprodukte (Sahpra) hou vol dat daar geen bevestigende data of kliniese bewyse is dat ivermektien vir die behandeling van Covid-19 gebruik kan word nie. Enige aansoeke vir kliniese toetse sal verwelkom word en as daar aansoeke vir die registrasie van ivermektien vir die behandeling van Covid-19 kom, sal die oorweging daarvan spoedeisend geskied.

Nie almal het egter vertroue in Sahpra se prosesse nie. Dr. Wicus Nienaber, ’n Gautengse dokter wat baie navorsing oor die gebruik van ivermektien gedoen het, sê ’n aansoek vir herregistrasie by Sahpra duur gewoonlik twee tot vyf jaar.

Hy beskou ’n seksie 21-aansoek om ’n middel tydelik by Sahpra goedgekeur te kry ook as ’n klug. Volgens hom moet ellelange vorms vir elke pasiënt ingevul word, bladsye en bladsye se fotokopieë van navorsingsresultate moet daarby gevoeg word, R350 per aansoek moet betaal word en dan duur dit weke voor hulle daarna kyk. “Teen daardie tyd is jou pasiënt al dood.”

Skuiwergat

Nienaber wys egter op ’n skuiwergat. Hy sê die middel is ingevolge Wet 101 van 1965 as ’n skedule 3-middel geregistreer. “Ivermektien is volgens wet geregistreer en as Saphra sê dit is onwettig vir menslike gebruik, is dit nie korrek nie. Produkte wat die middel bevat, kan egter net wettig verkoop word as dit by Saphra geregistreer is en die registrasietarief jaarliks betaal word.

“Elke mediese dokter het egter die reg om ’n apteek te vra om ’n geregistreerde, veilige middel saam te stel wat oorsee beskikbaar is, maar nie in Suid-Afrika nie. Samestellende apteke kan dus hierdie middel vir mense saamstel. Sahpra het geen jurisdiksie daaroor nie.”

Nienaber sê hy weet van minstens vyf groepe wat Sahpra hof toe wil sleep. Een daarvan is blykbaar ’n samestellende apteekgroep, Lycoderm, by wie Saphra ’n klopjag uitgevoer en wederregtelik op vertroulike inligting oor pasiënte se behandeling beslag gelê het.

Mnr. Ahmed Shaik Emam, die NFP-parlementslid en lid van die parlementêre portefeuljekomitee oor gesondheid, wat Sahpra eerste in ’n brief met regsoptrede gedreig het, se regsverteenwoordiger, me. Prabashni Naidoo, het aan Landbouweekblad bevestig hulle gaan voort met hul hofsaak. Emam voer aan die entstof wat die regering teen miljarde rande wil invoer, is ook nie deur Saphra goedgekeur nie. Hy glo dit sal net sowat R50 miljoen kos om die hele bevolking met ivermektien te behandel.

AfriForum, die burgerregte-organisasie, is nog ’n groepering wat met regsoptrede dreig.

Mnr. Barend Uys, hoof van navorsing, sê ’n groot verskeidenheid studies in verskeie lande toon dat ivermektien doeltreffend kan wees om Covid-19 te behandel. “AfriForum dring daarop aan dat hierdie studies bestudeer moet word om te bevestig of dié middel doeltreffend gebruik kan word vir die voorkoming en behandeling van die virus.

“Dit is irrasioneel om die gebruik van ’n entstof, wat binne maande ontwikkel is, goed te keur en terselfdertyd die gebruik van ’n middel wat bewys is as veilig en al vir vier dekades gebruik word, te verbied.”

Dr. Theo de Jager, direksievoorsitter van Saai, wys daarop dat dit maande gaan duur vir entstowwe om algemeen beskikbaar te wees en intussen sterf mense en werk gesondheidswerkers onder onuithoudbare druk. “Indien daar ’n veilige middel beskikbaar is wat die intensiteit van die pandemie kan beperk en kan help met die verligting van simptome en lyding en sterftes kan verminder, kan dit as ’n brug gebruik word totdat entstowwe beskikbaar is.”

Argumente vir en teen

Dr. Danie Odendaal, veeartsenykundige konsultant en direkteur van die veeartsnetwerk, sê ivermektien kan ’n ingryping wees wat menselewens kan red. Odendaal wat sedert die 1990’s al navorsing daaroor doen, sê die een aspek waaroor daar geen twyfel kan wees nie, is die veiligheid vir mense as dit korrek gebruik word.

“Daar is genoeg beskikbare data oor die talle toetse wat internasionaal aan die gang is, en kliniese observasies deur kenners in Suid-Afrika om die registrasie van ivermektien vir menslike gebruik plaaslik te regverdig.”

Talle buitelandse kenners het hulle al ten gunste van die produk uitgespreek. Dr. Andrew Hill van die Universiteit van Liverpool het op versoek van die Wêreldgesondheidsorganisasie onlangs ’n samevattende ondersoek (meta-analise) van ander studies gedoen en bevind ivermektien kan genesing bespoedig, maar dat meer navorsing oor ’n doeltreffende dosis nodig is.

Daar is egter ook teenkanting teen die gebruik daarvan, onder meer deur Merck (wat ook as MSD handel dryf) wat ivermektien in die 1980’s gepatenteer het. Die maatskappy glo om die Covid-19-virus doeltreffend teen te werk, sal die veilige perk van dosisse oorskry moet word.