Die mielieprys is vir die eerste keer in meer as 'n dekade laer as die produksiekoste. Boere kan 'n oes hê, sonder om deel van die probleem van oorproduksie-probleem te wees.

'n Grafiek wat die hoeveelheid mielies wat jaarliks vanaf 1999/2000 in Suid-Afrika aangeplant is, is hieronder. Daarin is twee duidelike afwykings in die oppervlaktes geplant. Die groen staaf (2015/’16) was weens die droogte tydens planttyd wat nog vars in almal se geheue is. Re?nval tydens die 2004/’05 (rooi staaf) planttyd was normaal. Hoekom dan die uiters lae aanplanting syfer van 1,6 miljoen hektaar?

Produsente koop elke jaar diesel, saad, kunsmis, chemikalie? en ander insette om uiteindelik 'n sekere verwagte aantal ton mielies te produseer. Hierdie aankope word volgens 'n berekende begroting gedoen. Die produsent beplan om X aantal hektaar te plant, waarvoor hy Y hoeveelheid insette nodig het. As hy sou besluit om die hoeveelheid hektare meer te maak, word die insette benodig in verhouding meer, of andersom. Dit is die veranderlike koste. Elke produsent het ook 'n opbrengsmikpunt (ton/ha). Insetkoste kan gevolglik as R/ha of R/ton uitgedruk word.

Die oranje lyn van die grafiek hierbo dui die gemiddelde daaglikse prys van die Julie 2005 witmielieprys op die JSE aan. Gedurende die eerste maande van 2015 het intradag-pryse tot onder R500 per ton gedaal. Die prys van wit mielies was van so 'n aard dat, in R/ton veranderlike koste, dit goedkoper was om 'n “klaargemaakte” oes te koop, eerder as om dit te produseer deur mielies te plant. Die gevolg hiervan was aanplantings van net 1,6 miljoen hektaar mielies (die rooi staaf in die eerste grafiek).  Die effek op die volgende seisoen se prys kan duidelik in die swart lyn van die 2006 JSE witmieliekontrak (hieronder) gesien word.

Graan SA publiseer 'n omvattende lys van bedryfstakbegrotings, wat dit kos om mielies, koring, ens. te plant. Die 2016/’17 veranderlike koste vir mielies, met slegs ‘n 5% styging vir volgende seisoen, kan in die tabel hieronder gesien word.

koop-mielies-tabel

Is pryse tans van so 'n aard dat dit lonend is om 'n oes vir 2018 te koop, eerder as om dit te plant?

'n Produsent kan nou Julie 2017 wit mielies op die JSE vir R1950 per ton koop. Wanneer hy gedurende Julie 2017 die mielies van die JSE af kry (lewering kan by enige silo wees), is die koste daarvan R1950 minus die toepaslike vervoerdifferensiaal. As hy bv. die mielies op Bultfontein met 'n vervoerdifferensiaal van R272 (2016/’17 tarief) kry, koop hy die mielies vir R1950 – R272 = R1678 per ton.

Die koste om die mielies tot die volgende seisoen te hou, is hoofsaaklik rente- en opbergingskoste.

Rentekoste teen 10,5% (prima) vir ‘n jaar beloop R176 en silokostes tot die einde van die seisoen is R150. Die koste om nou wit mielies te koop, te finansier en tot 2018 op te berg is dus R2004 per ton.  Dit is minder as die meeste streke se veranderlike koste vir mielieproduksie.

Koop oes as alternatief

Julie 2018 kan as alternatief gebruik word om 'n oes te koop. Die Julie 2018 JSE witmielie-kontrak verhandel tans rondom R2200 per ton. Die prys van 'n ton wit mielies op Bultfontein is in Julie 2018 R1928 per ton, met geen opbergingskoste en slegs rentekoste vir JSE-marges.

Dié berekenings is op 'n algemene basis gedoen en kan heelwat anders wees vir 'n individuele produsent. As die jaar gunstig is en 'n opbrengs van 4,5 ton/ha, pleks van die mikpunt van 3,5 ton/ha word gerealiseer, is die veranderlike koste per ton heelwat minder. 'n Droogte sal dit weer laat styg. Moontlike voordele en ekstra uitgawes, soos oorlê en kostes om lande skoon te hou, is nie in berekening gebring nie.

In die verlede is verskeie kere beroepe op boere gedoen om produksie af te skaal. Die sukses van so 'n aksie het van die samewerking van buurplase, buurdistrikte en buurprovinsies afgehang.

In die knyp!

Indien ek as produsent minder hektare aanplant sonder dat ander dit doen, is ek dubbel in die moeilikheid. My buurman wat nie afgeskaal het nie, het dalk 'n lae prys, maar baie tonne. Die koop van 'n oes teen minder as die veranderlike produksiekoste daarvan, eerder as plant, is nie 'n (dikwels emosionele) beroep om saam te staan nie, maar 'n individuele aksie wat op 'n laer koste gegrond is.

Die mark vir plaaslike mielies word gewoonlik in twee gedeel, nl. binnelandse gebruik en diepsee-uitvoere. Huidige prysvlakke skep eintlik 'n nuwe afset vir mielies, nl. die koop van volgende jaar se mielies.

Die mielieprys is vir die eerste keer in meer as 'n dekade laer as die produksiekoste daarvan. Dit kan 'n reuse-geleentheid vir produsente wees om steeds 'n oes te hê, sonder om deel van die oor-produksie probleem te wees.

* Johann Strauss is 'n navorser by BVG Securities.